L’Étranger,AlbertCamus
©1942,ÉditionsGallimard,Paris
©1981,CanSanatYayınlarıLtd.Şti.
Tümhaklarısaklıdır.Tatımiçinyapılacakkısaantılardışındayayıncınınyazılıizniolmaksızınhiçbiryollaçoğaltılamaz .
1.basım:1981
45.basım:Kasım2013,İstanbul
E-kitap1.SümOcak2014,İstanbul
2013tarihli45.Basımesasanarakhazırlanmıştır.
Kapaktasarımı:AyşeÇelemDesign
Kapakresmi:©iStockphoto.com,Shutterstock
ISBN9789750720147
CANSANATYAYINLARI
YAPIM,DAĞITIM,TİCARETVESANALTD.ŞT İ.
HayriyeCaddesiNo:2,34430Galatasaray,İstanbul
Telefon:(0212)2525675/2525988/2525989Faks:(0212)2527233
www.canyayinlari.com
yayinevi@canyayinlari.com
SertifikaNo:10758
ALBERTCAMUS
YABANCI
ROMAN
1957NOBELEDEBİYATÖDÜLÜ
Fransızcaaslındançeviren
SamihTiryakioğlu
AlbertCamus’nünCanYayınları’ndakiderkitapları:
MutluÖlüm,1991
TersiveYüzü,1992
YolculukGünlükleri,1993
İlkAdam,1994
Yaz,1994
Bkaldıranİnsan,1995
Düğün/BirAlmanDostaMektuplar,1995
SürgünveKralk,1996
SisifosSöyleni,1997
Veba,1997
Düşüş,1997
ALBERTCAMUS,1913yılındaCezayir’dedünyayageldi.CezayirÜniversitesi’ndesürdürdüğüfelsefeöğreniminisağlıknedenleriyleyarıda
bıraktı.1938deParis’egitti,ilkyapıtlarıTersiveYüzüveDüğünbudönemdeyayımlandı.Edebiyatdünyasınaasılgirişini,1942deyayımlanan
YabancıadlıromanıveSisifosSöylenibaşlıklıfelsefidenemesibelirledi.Birbirinitamamlayanbuikiyapıtta,varoluşçuizlertaşıyan“saçma
felsefesinigeliştirdi.Başkaldıranİnsan,Yaz,SürgünveKralkisimlieserleriylehemedebiyathemdedüşüncealanlarındayetkinliğinikanıtladı.
MutluÖlümveİlkAdamadromanlarıömündensonrayayımlandı.1957deNobelEdebiyatÖdü’nedergörülenvebugünXX.yüzyıl
edebiyatvedüşüncedünyasınınenönemliadlarındanbirikabuledilenAlbertCamus,1960yılındabirtrafikkazasındayaşayitirdi.
SAMİHTİRYAKİOĞLU,1909dadoğdu.GalatasarayLisesiveİÜGazetecilikEnstitüsü’bitirdiktensonrauzunyıllargazetecilikve
çevirmenlikyaptı.Hürriyetgazetesininyazıişlerimüdürlüğünüüstlendi,UluslararasıBasınEnstitüsü’nün(IPI)başkanvekilligörevinde
bulundu.HonorédeBalzac,GustaveFlaubert,Stendhal,ÉmileZola,VictorHugo,JosephKessel,Jean-PaulSartre,AlbertCamusgibi
yazarlarınyapıtlarınıdilimizekazandırdı.Tiryakioğlu,1995yılındaöldü.
BirinciBölüm
1
Bugünannemöl.Belkiden,bilmiyorum.Bakımevindenbirtelgrafalm:
Annenizöl.Cenazesiyarınkalrılacak.
Saygılar
Bundanpekbirşeyanlaşılmıyor.Belkidünölmüşr.
Bakımevi,Cezayirdenseksenkilometreuzakta,Marengo’da.Saat2’deotobüse
bineceğimveöğledensonraoradaolacağım.Böyleliklegeceyiannemintabutubaşında
geçireceğim,yarınakşamdadönmüşolacağım.Patrondanikigünizinistedim,böylebir
mazeretkarşısındaizinvermezlikedemezdi.Amapekdememnunrünmüyordu.Hatta
ona,“Kabahatbendedeğil,dedim.Cevapvermedi.Ozaman,Keşkeböyledemeseydim,
diyedüşünm.Nihayetine,ondanözürdilemeyemecburdeğildimki.Hattadahaziyade
onunbanabaşsağlığıdilemesigerekirdi.Fakatbunuherhaldeöbürn,beniyastutarken
görünceyapacak.Şimdilikannemsankiölmemişgibi.Gömülktensonraise,tersine,buiş
sonaermişvedaharesmîbirhalalmışolacak.
Saat2’deotobüsebindim.Havaçoksıcak.HerzamankigibiCéleste’inlokantasında
yemekyedim.Herkesbanaçokacıyordu.Céleste,Anneninyerinikimsetutamaz,dedi.
Giderken,benikapıyakadargeçirdiler.Emmanuelinodasınakadargidipondanbirsiyah
kravatlabirdesiyahpazubentönçalmakgerektiğiiçin,birazsersemledim.Oda,birkaç
ayönceamcasınıkaybetmti.
Otobüsükaçırmamakiçinktum.Herhaldebuacelekuşyünden,üstelikbuna
otobüsün,sarsınsı,benzininkokusu,yollagökzününgüntenparıldaşıdaeklenince,
içimgeçti.Hemenhemenbünyolboyuncauyumuşum.Uyandığımda,biraskerdenyana
ğılmışm.Banagülümsedi,“Uzaktanmıgeliyorsunuz?”diyesordu.Fazlakonuşmamak
için,“Evet,dedim.
Yurt,köydenikikilometreuzakta.Yoluyürüm.Hemenannemirmekistedim.Fakat
kapıdakigörevlibana,“Öncedüreçıkmamızlazım,dedi.Mür’ünişiolduğuiçinbiraz
bekledim.Benbeklerkenkapıcısüreklikonuştu,sonraMür’ünkarşısınaçıkm.Beni
bürosundakabuletti.Ufaktefekbirihtiyardı,yakasındaLégiondhonneurmadalyasıvar.
Berrakgözleriylebanabak.Sonraelimisık,amaokadaruzunzamantuttukinasılgeri
çekeceğimibirtürlübilemedim.Birdosyaincelediktensonra,MadamMeursaultburaya
üçyılöncegeldi,onuntekdayanağısizdiniz,dedi.Banaserzeniştebulunduğunusandım,
onaaçıklamayapmayabaşlam.Amasözümükesti,“Kendinizihaklıgöstermeye
çalışmanızalüzumyokevlam,dedi.Annenizindosyasınıokudum.Onunihtiyaçlarını
karşılayacakkadarparanızyoktu.Annenizinbirbakıcıyaihtiyacıvar.tevazıbir
aylığınızvar.Neticede,o,buradahayatındandahamemnundu.Ben,“Evet,MürBey,
dedim.O,“Hembiliyormusunuz,arkadaşlarıdavarburada,kendiyaşındakimseler.
Annenizonlarlaeskilereaitşeylerhakkındakonuşmakimkânınıbuluyordu.Sizgençsiniz,
sizinlecanısıkılırdı,diyeekledi.
Gerçektendeöyleydi.Evdeykenannem,bünzamanınıhiçsesçıkarmaksızınarkamdan
bakmaklageçirirdi.Yurdagelininilkgünlerindesıksıkağlamış.Fakataşkanlık
zündendibu.Birkaçaysonrada,onuyurttançıkarsalarbuyüzdenağlayacakduruma
gelmişti.Hepalışkankzünden.Birazdabunedenledirki,sonliçindeyurdahemen
hemenhiçgitmezoldum.Ayrıca,bünpazargünümziyanoluyordu,üstelikotobüse
binmek,biletalmak,ikisaatyoltepmekdecabası.
r,banabaşkaşeylerdesöyledi,amaarkonuneredeysehiçdinlemiyordum.Sonra,
Annenizigörmekistersinizherhalde?”dedi.Hiçbirşeysöylemedenayağakalkm,oda
kapıyadoğruönümsırarü.Merdivende,Onubizimküçükmorgakalrdık,diyeizah
etti.“Ötekilerülmesinler,diyeyapıyoruzbunu.Bakımevindekilerdenbiriöldümü,
ötekilerikiçgüngerginoluyor.Budaişlerimizigüçleştiriyor.Birsürüihtiyarın,küçük
gruplarhalindetoplanmışkonuştuklarıbiravludangeçtik.Bizgeçerkensusuyorlardı.
Arkamızsırakonuşmalaryenidenbaşlıyordu.Boğukpapağanöşleriniandıranseslerdi
bunlarsanki.Küçükbirbinanınkapısınageldiğimizde,Müryanımdanayrıl,Bana
müsaadesyöMeursault,dedi.“Birarzunuzolursabüromdam.Cenazetöreniniyarın
saat10’dayapmayıkararlaşrdık.Böyleliklegeceyirahmetlininbaşındageçirmeimkânını
bulursunuz,diyedüşünk.Ha,azdahaunutuyordum.Annenizarkadaşlarınasıksıkdinî
törenlemülmekistediğinisöylemişgaliba.Benbununiçingerekenleriyapmama,sizide
bilgilendireyimdedim.reteşekkürettim.Annemateistbirkandeğildiama,
sağlığındadinleuzunboylualışverişiolmamıştı.
İçeriyegirdim.Burası,çokaydınlıkbirsalondu.Duvarlarbeyazaboyanmıştı,salonun
tavanındabirpencerevardı.Eşyası,sandalyelerle“Xbiçimindekaidelerdenibaretti.Bu
kaidelerdenikitanesiortadaduruyordu,üstündedekapağıkapalıbirtabutvar.Ceviz
rengineboyanmıştahtalarınüzerinde,yalnızyarıyarıyagömüparlakvidalarrülüyordu.
Tabutunyanındasırnabeyazgömleğigiym,başınaalacabirörörtmüşbirArap
hastabakıcıkanvar.
Osırada,kapıgörevlisidepimsıraiçeriyegirdi.Koşmuşolmaydı.Birazkekeleyerek,
Tabutukapak,amavidalarıçıkaramdaannenizigörün,dedi.Tabutayaklaşıyorduki,
onudurdurdum.rmekistemiyormusunuz?”diyesordu.Har,dedim.Durdu,bende
huzursuzoldumçünküböylebirşeysöylemeninhiçdoğruolmağınıanlıyordum.Azsonra
zümebaktı,Neden?”diyesordubana,amasesindesitemlibirifadeyoktu,sırfsebebini
öğrenmekistiyorgibiydi.Ben,Bilmem,dedim.Ozamanbeyazbığınıburdu,züme
bakmadan,Anlıyorum,dedi.Adamınaçıkmavigözleri,birazkırmızıcabirtenivar.Bana
biriskemleverdi,kendisidebenimbirazgerimdeoturdu.Hastabakıcıkadınayağakalkıp
kapıyaneldi.Osıradakapırevlisi,“Yüzündeçıbanvar,dedi.Benanlayamağımiçin
hastabakıcıyabakm,gözlerininaltındanbaşlapbaşınıçepeçevredolaşanbirsargı
bulunduğunurm.Burunhizasındasargıdüzleşiyordu.Yündeyalnızsarnın
beyazlığırülüyordu.
Kangidince,kapıgörevlisi,“Siziyalnızbırakayımbari,dedi.Netürlübirhareket
yaptımpekbilmiyorum,amagitmedi,arkamdaayaktadurdu.Böyleensemdedurmasıbeni
sıkıyordu.Salonuzelbiröğledensonraışığıdoldurmuştu.İkitaneeşekarısıcamekâna
doğruuçupuçupldıyordu.Yavaşyavaşuykumungeldiğinihissediyordum.Kapı
görevlisinedoğrudönmeden,ona,“Sizburayageleliçokoldumu?”dedim.Sankibenimbu
sorumubekliyormuşgibi,hemencevapverdi:“Beşyıloluyor.
Sonradauzunuzungevezeliketti.BirisiçıkıpdaonagününbirindeMarengo
Bakımevindekapıgörevlisiolacağınısöyleseçokşaşarmış.Altmışrtyaşındaymış,
Parisliym.Osıradasözünükestim,“Ya,buralıdeğilsinizdemek?”dedim.Sonrada,beni
rünyanınarmedenönceannemdenbahsetmolduğunuharladım.Bana,
Annenizihemengömmeklazım,demişti.“Çünküheleburada,ovadahavaçoksıcakr.İşte
ozaman,banaParis’teyaşağını,orabirrunutamağınısöylemişti.Paristeölüler
üç,bazendörtgüngömülmedendurur.Buradaisevakityoktur,insandahaölüm
şüncesinealışmadancenazearabasınınpinetakılmakzorundakar,demti.Karısıda
ona,“Sus,syesöylenecekşeylerdeğilbunlar,diyeçıkışmış.Bununüzerineihtiyar
kızarıpbozarmış,özürdilemti.Bendesözekarışarak,“Yokcanım,yokcanım,demiştim.
Adamınanlattıklarınındoğruveilgiçekiciolduğufikrindeydim.
Küçükmorgda,ihtiyarbanahuzurevinemuhtaçsıfaylagirdiğinisöylemişti.Eliayağı
tuttuğuiçinbukapıcılıkişinetalipolmuştu.Ona,“Sizdeaşağıyukarıburanınsakinlerinden
birisayılırsınız,dedim.“Har,dedi.Bakımevisakinlerindensözederken,onlar”,“ötekiler
vedahaseyrekolarak“ihtiyarlardeyişindekiedayırerekşaşmışm.Halbukibunların
bazılarıondanyaşdadeğillerdi.Amatabiiaynışeydeğildibu.Okapıgörevlisiydivebir
dereceyekadar,ötekilerüzerindebazıhaklarasahipti.
Osıradahastabakıcıkadıniçeriyegirdi.Birdenbireakşamolmuş,tavanpenceresinin
üzerindegeceninkaranlığıkoyulaşıvermişti.Kapırevlisiğmeyiçevirdiveışığınaniden
parlamasıylagözlerimkamaştı.Kapıgörevlisiyemekiçinbeniyemekhaneyedavetettiama,
karnımaçdeğildi.Ozaman,“İstersenizsizebirfincansütlükahvegetireyim,dedi.tlü
kahveyiçoksevdiğimiçinkabulettim,kapıcıdabirazsonrabirtepsiylegerigeldi.Kahveyi
içtim.Ozamancanımsigaraiçmekistediamaçekindim,çünküanneminbaşucundaböyle
birşeyyapmakdoğruolurmu,bilmiyordum.Sonraşünm.Hiçbirönemiyoktubunun.
Kapırevlisinedebirsigaraikramettim,beraberceiçtik.
Birarabana,Biliyormusunuz,dedi,“annenizinarkadaşlarıdageliponuncenazesini
bekleyecekler.Âdetböyledir.Gideyimdeiskemlevekahvegetireyim.Görevliye,“Şu
lambalarınbirinisönrsek,dedim.Işığın,beyazduvarlarüzerindekiparılsıbeni
yoruyordu.Bununmümkünolmağınısöyledi.Tesisatıböyleyapmışlar:Lambalarınya
hepsiyanarmışyahepsisönermiş.Ondansonradaarkalrmadımona.Dışarıyaçıktı,geri
geldi,iskemlelerisırala.Bunlardanbirininüzerinebircafetière
1
etrafınadafincanlar
yerleştirdi.Sonraannemintabutununöbürtarafınageçerekkarşımaoturdu.Hastabakıcıdip
tarafaoturmuş,arkasınınmüş.Neyapğınıgörmüyordumamakollarınınhareketine
bakılırsayünörüyordugaliba.Havaılık,kahveiçimiısıtmış,açıkkapıdaniçeriyegecenin
veçiçeklerinkokusugiriyordu.Galibabirazdauyukladım.
Giysilerinhışırdamasesiyleuyanm.zlerimikapamışolduğumiçinsalonbanadaha
gözkamaşrıcıbirbeyazlıktagörün.Önümdetekgölgeyoktuvehereşya,herköşe,
büneğriveyuvarlakçizgilergözlerimiyoranbirsertliklebelirmekteydi.İştetamosırada
anneminarkadaşlarıiçeriyegirdiler.Onkişikadarlarvebugözkamaşrıcıışığıniçinde
sessizcekayıpgidiyorlardı.İskemlelerinhiçbirinirdatmadanhepsioturdular.Onlarıdaha
öncekimseyigörmediğimkadariyigörüyordum,zlerinin,elbiselerininhiçbirnoktası
gözümdenkaçmıyordu.Bununlaberaber,sesleriniduymuyordumvegerçektenvar
olduklarınagüçlükleinanmaktaydım.Hemenbünkanlarönlüktakmış,önlüklerin
bellerinisıkankemerleri,karınlarınınşliğinidahadameydanaçıkarıyordu.Yaşlıkanların
böylesinebekliolabileceklerineozamanakadarhiçdikkatetmemiştim.Erkeklerinhemen
hepsiçokzaf,ellerindebastonvar.Yüzlerindebenişaşırtanşeyşuydu:zlerini
görmüyordumda,birğınkırışıklığınortasındasadecefersizbirışıkgörüyordum.
Oturduklarında,çoğubanabakıpçekingençekingenbaşlarınısallalar,dudakları,dişsiz
ağızlarınıniçinekaçmıştı,banaselammıveriyorlardı,yoksabirtikmiydibu,pek
bilemedim.Amagalibabeniselamyorlardı.Osırada,hepsininkarşımda,kapıcının
etrandaoturupbaşlarınısallamaktaolduklarınıfarkettim.Biraraonların,beni
yargılamayageldiklerigibigülünçbirduyguyadakapılm.
Birazsonrakadınlardanbiriağlamayabaşladı.İkincisırada,arkadaşlarındanbirinin
arkasındaolduğuiçinonuiyicegöremiyordum.Küçükküçükhıçkırıklarla,düzenlibir
şekildeağlıyordu.Hiçdurmayacakmışgibigeliyordubana.Ötekilerinonuişitmiyormuşgibi
birhallerivardı.Hepsiçökük,asıkyüzlüvesessizdiler.Tabuta,bastonlarınayadaherhangi
başkabirşeyebakıyorlar,amaheponabakıyorlar.Kanboyunaağlıyordu.Onu
tanımadığımiçinbuhalineçokşaşırıyordum.Artıkağlamasa,diyeşünüyordumama
bunukendisinesöylemeyecesaretedemiyordum.Kapırevlisionadoğrueğilipbirşeyler
söylediamakanbaşınısalla,bir-ikisözkekelediveaynıdüzenleağlamayadevametti.O
zamangörevlibanadoğrugelipyanımaoturdu.Epeyzamansonradazümebakmadan,
Annenizinçokyakınarkadaşıydı,diyeaçıkladı;Buradakitekdostumoydu,şimdikimsem
kalmaark,diyor.
Uzunzamanböylecedurduk.Kanıniççekişleri,hıçkırıklarıgittikçeseyrekleşti.ksık
burnunuçekiyordu,sonundasustu.Arkuykumyoktu,amayorgundumveböbreklerim
ağrıyordu.Şimdide,bünbuinsanlarınsessizliğiağırgelmeyebaşlamışbana.Yalnızara
sıraacayipbirgürülduyuyor,bununneolduğunuanlayamıyordum.Sonundaişin
içyüzünüanlam.İhtiyarlardanbirkaçıyanaklarınıniçiniemiyorlarvebuacayipşapırtıları
buzdençıkaryorlar.Öylesinedüşünceleredalmışlarki,kendileribununfarkında
değildi.Hattabanaöylegeliyorduki,ortalarındayatmaktaolanbuölü,kendileriiçinhiçbir
anlamifadeetmiyordu.Ancakşimdi,bununyanlışbirizlenimolduğunuanlıyorum.
Kapıcınınikramettiğikahvedenhepimiziçtik.Sonrasınıbilmiyorumark.Gecevakti.
Yalnızbiraragözlerimiaçtığımı,ihtiyarların–içlerindenbirihariç–olduklarıyerebüşmüş
uyuduklarınıgörğümüharyorum;uyumayanı,bastonunusımsıkıyakalamış,çenesini
ellerininüstkısmınadayamış.Sankiuyanmamıbekliyormuşgibi,gözlerinidikmişbana
bakıyordu.Sonrayineuyumuşum.Fakatböbreklerimgittikçedahafazlaağrımayabaşlağı
içinuyanm.Tavanpenceresininüzerindenağarmayabaşlamıştı.Azsonraihtiyarlardan
birisideuyandı,uzunuzunöksürdü.Damalı,kocamanbirmendiliniçinekürüyordu,her
balgamtaiçindensökülüpgeliyordusanki.Ötekilerideuyanr,kapıgörevlisiark
gitmelerigerektiğinisöyledi.Kalklar.Burahatsızgeceoturmasındenbenizlerikülgibi
olmuştu.Çıkarkenhepsielimisıklar,bunaçokşaşm,teksözetmedengeçirdiğimizbu
gece,aramızdakisamimiyetiarrmışsanki.
Yorgundum.Kapıgörevlisibeniodasınardü,oradaelimizümükam.Birsütlü
kahvedahaiçtim,çokgüzeldi.Dışarıyaçıkğımzamaniyideniyiyesabaholmtu.
Marengoyudenizdenayırantepelerinüzerinde,gökkızıllıklarladoluydu.Butepelerin
üzerindenaşanrüzgâr,burayabirtuzkokusugetiriyordu.Güzelbirgünolacak.Çoktan
beridirkırlaragitmemiştim,annemolmasagezipdolaşmaktannekadarhlanacağımı
hissediyordum.
Fakatavluda,birçınarağacınınalndabekledim.Serintoprağınkokusunuiçime
çekiyordum.Arkuykumyoktu.Bürodakiarkadaşlarıdüşünm.Busaatteişegitmekiçin
yataklarındankalkmaktaydılar.Benimiçinençolanı,hepbusaatti.Bunlarıbirazdaha
şünm,fakatbinalarıniçindeçalmaktaolanbirçanınsesibenidüşüncelerimdenardı.
Pencerelerinardındabirkarmaşayaşan,sonraherşeysakinlti.Güneşkndebiraz
dahakselmiş,ayaklarımıısıtmayabaşlıyordu.Kapırevlisiavluyuaşıpgeldi,SiziMür
istiyor,dedi.rünodasınagittim.Banabirtakımkâğıtlarimzalattı.Siyahbirceketile
çizgilipantolongiymişolduğunugördüm.Telefonahizesinielineal,bana,“Cenaze
memurlarıdemingeldi,dedi.“Onlara,gelindetabutukapan,diyeceğim.Öncesinde,
annenizinyüzünüsondefagörmekistermisiniz?”Ben,Har,dedim.Ozamansesini
alçaltaraktelefonda,Figeac,söyleyinonlara,gidebilirler,dedi.
Sonrabana,cenazeyekatılacağınısöyledi,bendeonateşekkürettim.Çalışmamasasının
başınageçipoturdu.Kısabacaklarınıüstüsteattı.Cenazedeo,ben,birdenöbetçi
hastabakıcınınbulunacağınısöyledi.Prensipolarakhuzurevisakinlericenazetörenlerine
kalamazlarmış.Yalnıztabutunbaşındabeklemelerineizinverirmiş.“İnsaniyetmeselesi,
dedi.Amabusefer,annemineskibirarkadaşınacenazedebulunmakiçinizinvermişti:
ThomasPérezandabirisiydibu.Bunusöylerkendürgülümsedi.Bana,Anlıyorsunuz
ya,birazçocukçabirduygubu,dedi,amaannenizileo,hiçbirbirlerindenayrılmazlar.
Yurttaherkesonlaratakılırdı,Péreze,‘Seninnişanlı,diyorlar.Odagülüyordu.Hoşlarına
gidiyordubu.İşindoğrusuşuki,MadamMeursault’nunölümüonaçokdokundu.Bende
izinvermezlikedemedim.Fakathekimintavsiyesiüzerine,onunnakşamcenazeyi
beklemesineengeloldum.
Epeybirzamansesçıkarmadandurduk.dürayağakalktıveodasınınpenceresinden
bak.Birara.Hah,dedi,“Marengopapazıgeldi.Erkendavranmış.Sonraköyüniçindeki
kiliseyegitmekiçinenazındanüççeyreksaatlikyolrümekgerektiğinisöyledi.ağıya
indik.BinanınönündePapazlailahileri,dualarıokuyacakolanikiçocukvar.Çocuklardan
birielindebirbuhurdantutuyordu,Papazonadoğrueğilmiş,gümüşzincirinuzunluğunu
ayarlamaklamguldü.BizgelincePapazdoğruldu.“Oğlum,diyehitapederekbanabir-iki
sözsöyledi.İçeriyegirdi;bendepeşisırarüm.
Tabutunkapağınınvidalanmışolduğunu,oradasiyahlargiyinmişrterkeğin
bulunduğunubirbakıştagörm.Aynıandarünbana,arabanınyoldabeklediğini,
Papazındaduayabaşladığınısöylediğiniduydum.Oandanitibarenherşeyçokçabukolup
bitiverdi.Adamlarellerindebiröryletabutadoğruilerlediler.Papaz,maiyeti,Mürve
bendışarıyaçıkk.Kapınınönündetanımağımbirhanımvardı.Mür,benimiçin,
sMeursault,dedi.Buhanımınanıduymam,amaonunnöbetçihastabakıcı
olduğunuanlam.Kanhiçgülümsemedenkemikliveuzunzünüeğdi.Sonracenazenin
geçmesiiçinsırayadizildik.Tabututaşıyanlarınpeşisırarüyerekhuzurevindençıktık.
Arabakapınınönündeydi.Cilalı,inceuzunveparlakbiçimiylebirkalemkutusunu
anrıyordu.Arabanınyanındatöreniidareedecekolanufaktefek,gülünçkıklıbiradamla
yapmacık,iğretitarbirihtiyarduruyordu.BununMösyöPérezolduğunuanladım.
Başındayuvarlaktepeli,genişkenarlı,yumuşak,keçedenbirşapka(tabut,kapıdançıkarken
şapkasınıçıkar)sırndadapantolonununpaçalarıkunduralarınüzerinedökülmüşbir
elbisevardı.Boynunakocaman,beyazyakalıgömleğinepekufakgelensiyahbirfiyonk
bağlamış.Karanoktalarlabenekliburnunalndakidudaklarıtitriyordu.Oldukçaincetelli,
beyazsaçlarınınarasındanacayipşekildesarkıkvebasıkkulaklarıçıkmış.Burenksiz
çehredebukankırmızıkulaklarınbulunu,bendehayretuyanr.Cenazetöreniniidare
edenadam,bizeyerlerimizigösterdi.Papazönderüyor,sonraarabageliyordu.Arabanın
etrandadörtkişivar.Arkasındar,benveengeridenöbetçihastabakıileMös
Pérezduruyorduk.
kzüşimdidengüneşli,ışılısıl.Güneşinağırlığıtoprağınüzerineçökmeyebaşlıyor
vesıcaklıkhızlaaryordu.Bilmemneden,yolaçıkmadanönceepeyzamanbekledik.Koyu
renkelbiseleriminiçindebunalmışm.Şapkasınıbaşınatakmışolanufaktefekihtiyar,onu
tekrarçıkar.Birazonadoğrudönmüşkendisiniseyrediyordumki,rbanaondan
bahsetti.AnnemileMösyöPérezinçoğuzamanyanlarındabirhastabakıylaberaber,
akşamlarıköyekadarbirgezintiyapklarınısöyledi.Etrafımdakikırmanzarasınabakm.
ğe,yakıntepeleregidensıraservileri,bukızıllıyeşillitoprağı,buseyrekveçizgileri
belirginevleriseyrederkenannemianyordum.Budolaylardaakşamsaati,hüzünlübir
sükûndevresigibiolmalıydıherhalde.Bugünse,neşintaşkınışınlarımanzaraürpertip
titreterekonuyabaniveyorucubirhalesokuyordu.
Yolakoyulduk.İştetamosırada,Pérezinhafifçetopallağınıfarkettim.Arabayavaş
yavaşhızlankçaihtiyargeridekalıyordu.Arabanınyanındakiadamlardanbiridegeride
kalmışveşimdibenimhizamdarüyordu.Güneşingöktenasıldaçabukkseldiğinepek
şaşıyordum.Kırların,uzunzamandanberiböceklerinötüşleriveotlarınçırlarıyla
çınladığınıfarkettim.Yüzümdenterlerakıyordu.Şapkamolmağıiçinmendilimle
yelpazeleniyordum.Osırada,cenazememurubanabirşeysöyledi,amaişitmedim.Aynı
zamandasağeliylekasketininkenarınıkalraraksoleliylekafasındakiterlerisiliyordu.Ona
nedediğinisordum.Eliylegöğüstererek,nçarpıyor,diyetekrarladı.Evet,dedim.
İhtiyarmıydı?”Anneminyaşınıiyicebilmediğimiçin,“Eh,oldukça,dedim.Sonraadam
sustu.Arkamıdönünce,ihtiyarPérezinellimetrekadargerimizdeolduğunugördüm.
Elindekifötrşapkasallayarakaceleacelerüyordu.redebakm.Hiçbirlüzumsuz
hareketyapmaksızın,bükbirvakarlailerlemekteydi.Alnındabirkaçdamlaterbelirmişti,
amabunlarıkurulamıyordu.
Cenazealabirazdahahızlıyürüyorgibimegeliyordu.Etrafımda,günledoluptaşan
hepoaynıaydınlıkkırlarvar.Gökzününparıltısıdayanılırgibideğildi.Birarayolun
yenitamirgörmüşbirparçasındangeçtik.nasfaltıeritmişti.İnsanınayaklarıkatrana
gömülüyor,onunparlakyündeizlerbırakıyordu.Arabanınüzerinde,arabanınparlak
meşindenşapkasıdabusiyahçamurdanyoğrulmuşgibigörünmekteydi.Mavilibeyazlı
gökleburenklerinbiteviyeli–yarıkasfaltınyapışkankaranlığı,elbiselerindonukkaranlığı,
arabanıncilakaranlığı–arasındabirazsersemlemişgibiydim.Bütünbunlar,yanigüneş,
arabanınminvegübrekokusu,cilalarınvebuhurdanınkokusu,uykusuzbirgecenin
yorgunluğubakışlarımıda,şüncelerimidebulanıklaşrıyordu.Birkeredahadönüp
bakm:Pérezçokuzaklarda,birsıcakkbulutuiçindekaybolmgibigeldi,sonradaark
onugöremedim.Onabakınmveyoldanayrılıptarlayasapmışolduğunugördüm.Önümde
deyolunsapmaktaolduğunufarkettim.BucivarıbilenPérezin,bizeyetişmekiçin
kestirmedengittiğinianladım.Dönemeçtebizeyetişti.Sonraonutekrarkaybettik.Tekrar
tarlalarasaptıvebunubirkaçdefatekrarladı.Benseşakaklarımınzonkladığını
hissediyordum.
Sonraherşeyokadarçabuk,kesinvedoğalbiçimdeolupbittiki,şimdihiçbirşey
harlamıyorum.Ha,yalnızbirşeyvar:Köyegirerkennöbetçihastabakıbenimlekonuştu.
Yüzüneyaraşmayanacayip,ahenklivetitrekbirsesivardı.Dediki,“İnsanyavaşrürse
güneşçarpmatehlikesivar.Hızlırürsekanteriçindekar,kilisededesoğukalır.Haklıydı.
Başkaçıkaryolyoktu.Ogündenharımdabirkaçşeydahakal:Mesela,Pérezinsonkez,
könyakınındayanımızageldiğizamankiçehresi.Yanaklarındasinirdenvekederdenileri
geleniriiriyaştanelerivardı.Fakatkırışıklarızündenyaşlarakmıyordu.Yalıpbirleşerek
buharapzdesudanbircilameydanagetiriyorlar.Sonrakilisevekalrımlarda
sıralanmışköylüler,mezarlığınkabirleriüzerindekikırmızısardunyalar,Pérezinbalması
(parçalarıkopupdağılmışbirkuklagibiydisanki),annemintabutuüzerinedökülenkızıl
kanrengitoprak,onakarışanköklerinbeyazrengi,yinekalabak,sesler,köy,birkahvenin
önündekibekleyiş,motorunbitmekbilmeyenhomurtusuvebenim,otobüsünCezayir’in
ışıklarıiçinegirdiği,yatıponikisaatuyuyacağımıdüşünğümzamanduyduğum,sevinç.
1.(Fr.)Kahvehazırlamadakullanılanalet,frenchpress.(Y.N.)
2
Patrondanikigünizinistediğimzamanbananedensuratettiğiniuyanırkenanlam:
Bugüncumartesi.Benbunuhemenhemenunutmuştum,amabudüşünceyataktan
kalkarkenaklımageldi.Patron,pazargünüyleberaberbenimdörtntatilyapacağımı
şünmüşolmalıydıvebudaonunhoşunagidemezditabii.Fakatdiğeryandan,annemi
bugündeğildengömdülersebundabenimkabahatimyoktu,kalkicumartesivepazar
gününasılolsatatilyapacaktım.Ancakbünbunlar,patronuyinedehakbulmamaengel
olmuyordu.
Birgünöncedenyorgunolduğumiçinyataktangüçlüklekalktım.Tıraşolurken,acabane
yapsam,diyeşünmvegidipdenizegirmeyekararverdim.Tramvayabiniplimandaki
plajagittim.Soyunupsuyadalm.Birsürügençdevarorada.Suda,MarieCardonaya
rastlam,kızeskidenbizimbürodasekreterdiveonuarzulamışm.Sanırım,odabeni
arzulamış.Nevarkikısazamansonrabürodanayrılmış,bizimdeanlaşmayavaktimiz
olmamış.Birşamanranınüzerineçıkabilsindiyekızayarmettimvebuhareketi
yaparkenmemelerinehafifçedokundum.O,şamanranınüzerinezükoyunyattığısırada,
benlâsudaydım.Banadoğrudön.Saçlarıgözlerininüsnedökülmüşvegüyordu.
Bendeşamanranınüsne,onunyanınarmanm.Keyfimyerindeydi.Şakalaşırgibi
yaparakbaşımıarkayadeviriponunkarnınınüzerinekoydum.Hiçsesiniçıkarma,bende
öylecekalm.Maviveparlakkgözleriminiçinedolmuştusanki.Enseminalnda
Marieninkarnınınağırağırinipkalkğınıhissediyordum.Yarıuykuhalindeuzunzaman
şamandıranınüsndekalk.Güneşiyicekızışınca,osuyadal,bendearkasındanatladım.
Onuyakaladım,elimibelinedolam,birliktezk.rekligülüyordu,iskelede
kurulandığımızsıradabana,“Bensizdendahaesmerim,dedi.Akşamsinemayagelmekister
mi,diyesordum.Yinegüldü.Fernandelinbirfilminirmekistediğinisöyledi.
Giyindiğimizde,siyahkravattakmışolduğumugörüncepekşaş,yasmıtutuyorsun,diye
sordu.Onaanneminölğünüsöyledim.Nezamanölğünüsordu.Dün,diyecevap
verdim.Hafifçeirkildiamabirşeysöylemedi.Ona,kabahatinbendeolmağınısöyleyecek
oldumamabusözüdahaöncepatronadasöylediğimidüşünerekvazgeçtim.Zatenhiçbir
anlamıyoktubunun.İnsannedeolsadaimabirazkabahatlidir.
AkşamMarieherşeyiunutmuştu.Filmyeryerkomiktiamagenelolarakpeksaçmaydı.
Mariebacağını,benimbacağımadayamış.Memeleriniokşuyordum.Filminsonunadoğru
onuöpmamabuişipekdebeceremedim.Sinemadançıkıncaevimegeldi.
UyandığımdaMariegitmişti.Teyzesinegideceğinisöylemiştibana.Ogününpazar
olduğunuşündüm,canımısıkbu,pazarlarısevmemçünkü.Bununüzerineyatağımda
dönm,yasktaMarieninsaçlarındankalantuzkokusunuaradımvesaat10’akadar
uyudum.Sonradayattığımyerde,öğleyekadarsigaraiçtim.HerzamankigibiCélestein
lokantasındayemekyemekistemiyordum,çünküherkesbanamutlakabirşeylersoracak,
bense,bunusevmem.Yumurtapişiripsahanıniçindeekmeksizolarakyedim;çünküevde
ekmekkalmamış,aşağıyainipalmayadaüşendim.
Yemektensonrabirparçacanımsıkıl,dairededolaştım.Annemburadaykenevrahattı.
Şimdibanapekbükgeliyor,yemekodasındakimasabuzdenkendiodamataşımak
zorundakaldım.Şimdiyalnızbuodadabirazçökükhasıriskemleler,aynasısararmışdolap,
tuvaletmasasıvepirinçkaryolaarasındaömürsürüyorum.Başkabirşeyedokunmam.
Birazsonralafolsundiyeeskibirgazeteyialıpokudum.GazetedenKruschenmarkalı
müshiltuzlarınınbirilanınıkesipeskibirdeftereyapışrm,gazetelerdegördüğüm
hoşumagidenşeylerihepbudeftereyapıştırırım.Sonraellerimikamvenihayetbalkona
çıktım.
Odammahalleninanacaddesinebakıyor.Öğledensonrahtu.Bununlaberabergelip
geçenlerpekazveaceleediyorlardı.Önce,gezmeyegidenaileler:Denizcielbisesigiymiş,
pantolonlarıdizlerininaltınaşenikilançocuk,yenielbiselerininiçinderahatsız
gibiydiler,pembekocamanfiyonklu,ruganayakkabılıbirdeküçükkızvar.Onların
arkasından,kahverengiipekbirelbisegiym,iriyarıanneleriyleufaktefek,oldukçazayıf
babalarıgeliyordu.Buadamagözaşinalığımvar.Başındabirhasırşapka,boynundabir
papyon,elindedebirbastonvar.Karısıylaberabergörüncemahalledekendisiiçinneden
kibaradamdendiğinianladım.Birazsonradamahallenindelikanlılarıgeçti.Saçlarını
briyantinlemişler,kırmızıkravattakmışlar,sımsıkıceketlergiymlerdi,ceplerindeişlemeli
birermendil,ayaklarındauçlarırtköşeayakkabılarvardı.Şehrinmerkezindekisinemalara
gidiyorolmalar,diyeşünm.Onuniçinbukadarerkenyolaçıkıyorlarvekseksesle
gülerektramvayayetişmekiçinaceleediyorlar.
Onlarınpeşisıra,sokakneredeyseıssızlaş.Hertaraftasinemalarda,tiyatrolarda
gösterilerbaşlamışherhalde.Sokaktayalnızkkânsahipleriylekedilervardı.Sokağıniki
yanındakiboşluküzerinde,gökzüaçıkamaparıltısız.Karşıkaldırımdakinbir
iskemleçıkarıpbunukapısınınönüneyerleştirdi,üzerineatabinergibioturupikikoluyla
iskemleninarkağınadayan.Azöncekmklımdoluolantramvaylarşimdihemen
hemenboştu.TütünnünbitişiğindekiPierrot’nunküçükkahvesindegarson,boşsalonda
yerdekitahtatalaşlarınısüpürüyordu.Gerçekbirpazargünüydü.
Bendeiskemlemiçeviripnnünkigibikoydum,böyledaharahatolduğunu
anlamışmçünkü.İkisigaraiçtim,birparçaçikolataalmakiçiniçeriyegirdimvegelipbunu
pencereninönündeyedim.Birazsonragökyüzükarar,biryazyağmuruindireceksanm.
Oysahava,yavaşyavaşyineaçıl.Fakatbulutlarıngeçişi,sokağınüzerindeneredeyse
yağmuryağacakgibibirhavabırakmış.Buzdensokakdahadakaranlıklaşmış.Uzun
zamanpencereninönündedurupgökzünüseyrettim.
Saat5’tetramvaylarpalrkülrgeldiler.Şehrinşındakistattansalkımsalkımseyirci
getiriyorlar.Sonrakitramvaylardaoyuncularıgetirdiler,bunlarıküçükvalizlerinden
tanım.Avazlarıçıkğıkadarbağırıpşarkısöyleyerekkuplerininölmeyeceğiniilan
ediyorlardı.İçlerindenbirkaçıbanaişaretetti.Hattabirisi,Alaşağıettikonları,diyebağır.
Başımısallayarak,Evet,dedim.Ondansonradaotobüslerbirbiripeşisırasökünettiler.
Havanınrengibirparçadahadeğişti.Damlarınüsndekkırmızımrakbirrenk
aldı,akşambasrmayabaşlarkensokaklardakalabalıklaştı.Gezmeyegitmişolanlaryavaş
yavaşdönüyorlar.Kalabalığınarasındasabahkikibarbadatanım.Çocuklarağlıyorlar
yadaellerindentutturupkendilerinisürükletiyorlar.Hemenaynıandamahallenin
sinemalarısokağabirseyircikalabağıboşalverdi.Seyircilerarasındakidelikanlılarher
zamankindendahabıçkıntavırlarsergiliyorlar,birmacerafilmiseyrettiklerinianladım.
Şehirdekisinemalardandönmekteolanlardabirazsonraçıkageldiler.Bunlardahaciddi,
durgunrünüyorlar.Hâlâgüyorlaramazamanzamanyorgunveşüncelitarlar
takınıyorlar.Gençlersokaktadurmayadevamettiler,karşıkaldırımdabiraşağıbiryukarı
rümeyebaşladılar.Mahalleninkızlarıda,başlarıaçık,kolkolagirmişlerdi.Delikanlılar
bunlarlakarşılaşacakşekildeayarlıyorlardırüşlerini;şakalaryapıyorlar,kızlarda
başlarınıçevirerekgülüyorlardı.Kızlarıniçindentanığımbirkaçtanesibanaişaretetti.
Osıradasokaklambalarıbirdenbireyanvegökndekselmekteolanilklzları
sönükleştirdi.Kalabakveaydınlıkkalrımlaraböylebakabakagözleriminyorulduğunu
hissettim.Lambalarkaldırımlarıparlayor,tramvaylardaışıklarınızenliaralıklarlaparlak
saçların,birgülümseyişinyadagümüşbirbileziğinüzerindedolaştırıyordu.Birazsonra,
seyrekleşentramvaylarveağaçlarlalambalarınüzerindekararmayabaşlayangeceyle
beraber,mahalledebellibelirsizboşal,osıradabirkedi,yenidentenhalaşansokağınbir
kenarındanöbürkenarınaağırağırgeçti.Ozamanakşamyemeğiyemekgerektiğini
şünm.İskemleninarkalığınauzunzamandayanarakdurduğumiçinbirazboynum
ağrıyordu.ağıyainipekmekvekıymaalm,yemeğimipişiripayaktayedim.Pencerenin
önündebirsigaraiçmekistedimamahavaserinlemti,birazüşüm.Pencerelerikapadım
vegeridönerkenaynadan,üzerindeispirtolambası,onunyanındadaekmekparçalarıyla,
masanınbirucunurm.Kendikendime,neyse,bupazardageçti,annemgömül,e
yenidenbaşlayacağım,sonuçtadeğişmişhiçbirşeyyok,diyeşündüm.
3
Bugünbürodaçokçalıştım.Patronbanakarşınazikdavrandı.Çokyorgunolup
olmadığımısordu,sonraanneminyaşınıöğrenmekistedi.Yanlışbirşeysöylemolmamak
için,“Altmışındavardı,dedim.Bilmiyorumneden,patronarkbuişinbitmişolduğunu
şünerekferahlamışbirtartakın.
Masamınüzerindebirğınkonşimentovarvebunlarınhepsinitemizlememicapetti.
Öğleyemeğinegitmekiçinbürodanayrılmadanönceellerimikadım.Öğleüzeri,buânı
pekseverim.Akşamlarıisedahaazkeyifduyarım,çünkülavabodakullanılandönerhavlu
arkiyiceıslanmışolur:Bütünnherkesonukullanmıştır.Birgünbunupatronada
söyledim.Vahvah,dedi,amapekdeönemiyokbunun.Yüklemeservisindeçalışan
Emmanuelleberaberbirazgeç,yanisaatyarımdaçıkm.Büromuzdenizebakar;güneşten
carcayıryananlimandabirazşilepleriseyrettik.Osıradazincirşangırları,motor
gürültüleriarasındabirkamyongeldi.Emmanuel,Binelimmi?”diyesordu,koşmaya
başladık.Kamyonbizigeçti,bizdepeşinetakıldık.Gürülvetozheryanımısarmış.Ark
hiçbirşeyremiyordumvevinçlerlemakinelerin,ufuküzerindesallanmaktaolan
direklerin,yanlarındangeçtiğimizteknelerinortasında,bukoşunundüzensizhamlesinden
başkaşeyhissetmiyordum.Kamyonailköncebentutundum,uçarcasınasıçram.Sonrada
oturmasıiçinEmmanueleyarmettim.İkimizdesoluksoluğaydık,kamyonrıhtımdakio
yamruyumrutaşlarüzerinde,toztoprağın,güninortasındazıplapduruyordu.
Emmanuelkalakalagülüyordu.
Céleste’inlokantasınakanteriçindegeldik.Lokantacı,kocamanbeği,önlüğüveak
bıklarıylaherzamankigibioradaydı.Bana,“Nasıl,dahaiyisinizya?”diyesordu.Evet,
dedim,karnımınaçolduğunusöyledim.Yemimiçabucakyiyipkahveiçtim.Sonraeve
geldim,çokşarapiçmişolduğumiçinbirazuyudum,uyanıncacanımsigaraiçmekistedi.
Geçolmuştu,bendetramvayayetişmekiçinkoştum.Bütünöğledensonraçalıştım.Ofisçok
sıcak.Akşamçıkıprıhmlarboyuncaağırağıryürüyerekevedönmektenpekkeyiflendim.
kzüyeşildi,halimdenmemnundum.Yinede,doğrucaevedöndüm,çünkükendime
patateshaşlamakistiyordum.
KaranlıkmerdivenlerdenyukarıyaçıkarkenkapıkomşumihtiyarSalamano’yaçarpm.
Köpeğideyanındaydı.Sekizyılronuhepköpiyleberabergörürüz.Köpektebirderi
hastalığıvar.Ona“Kızıldiyorlargaliba.Buyüzdenhemenbünyleridökülmüş,
cudunuyeryerlekeler,kahverengikabuklarkaplamış.Hepköpiyleberaber,küçücük
birodadayalnızbaşınaömürsüresüre,Salamonadasonundaköpeğinebenzemiş.Onunda
zündekırmızımsıkabuklarvar,saçısakasarıveseyrek.Köpekdeefendisigibi
kamburlaşmışsanki,burnunuuzapboynunugererekyürüyor.İkisideaynıırktanmışgibi
duruyorlarama,yinedebirbirlerindennefretediyorlar.İhtiyargündeikidefa,saat11ile
saat6’daköpinidolaşmayaçıkarır.Sekizyıldanberihepaynıgüzerhıizliyorlar.Onları
LyonSokağındahergüngörmekmümkün,köpekSalamono’yuihtiyarınayağıbiryere
takılıncayakadarçeker.Oda,köpinedayakatıpküfüreder.Köpekkorkudanyerde
sürünür,sahibideonusürüklemeyebaşlar.Derken,köpekunutur,sahibiniyine
sürüklemeyebaşlar,sonratekrardayakyiyipküfürişitir.Osıradaikisidekaldırımda
dururlar,köpekkorkuyla,efendisidehınçlabirbirlerinebakarlar.Buhergünböyledir.
Köpeğinçişigeldimi,ihtiyar,hayvanavakitbırakmaz,onuçeker,köpekdepisıraküçük
damlaklardanbirizbırakır.Köpekodayapisleyecekolsa,yinedayakyer.Sekizldırbu
böylesürüpgider.Célestehep,Felaketbu,doğrusu,derama,işinasnıkimsebilmezki.
MerdivendekendisinerastladığımdaSalamanoyineköpeğineküfürediyordu.Ona,“Pis!
Mendebur!”diyebağırıyor,köpekdeinliyordu.Ben,“İyiakşamlar,dedimamaihtiyarküfür
yağdırmayadevamediyordu.Ozaman,“Neyapköpeksize?”diyesordum.Cevapvermedi.
Boyuna,“Pis!Mendebur!”deyipduruyordu.Köpeğininüzerineeğilm,tasmasındabirşeyleri
zeltmekteolduğunuhayalmeyalseçebiliyordum.Dahaksekseslekonuştum.Oda
arkasınadönmedenveöfkesinigüçzaptederek,“Başımdandefolupgidemiyorki!”dedi.
Sonrada,inleyipkasılarakkendisinidörtayağıüzerindesürükleyenhayvanıçekeçekeçıkıp
gitti.
Tamosıradaiçeriyekapıkomşularımınikincisigirdi.Mahalledeonunkanların
sırndangeçindiğinisöylerler.Fakatkendisineneyaptığısorulursa,Ambarcıyım,der.
Genelolarakhiçsevmezleronu.Amabenimlesıksıkkonuşur,arasıradaodamauğrar,
söylediklerinidinlerimdeondan.Anlattıklarınıilgiçekicibulurumçünkü.Zaten,onunla
konuşmamamiçinbirsebepdeyok.AdıRaymondSins.Oldukçakısa,genişomuzludur,
burnuboksörlerinkigibidir.Herzamangayetzgüngiyinir.Salamano’dansözederkenoda
bana,Ammadafelaketherifha!”dedi.Sonrabenimdeondantiksiniptiksinmediğimi
sordu,ben,“Har,diyecevapverdim.
Yukarıyaçıktık.Yanındanayrılacağımsıradabana,“Evdesucuklaşarapvar,dedi,
istersenizbuyurundabir-ikilokmabirşeyyiyelim...Busayedeyemekpişirmekten
kurtulacağımıdüşünerekkabulettim.Odabirtekodadaoturuyor,birdepenceresiz
mutfağıvar.Yatağınınüzerindealçıdan,pembebeyazbirmelekheykeli,şampiyonların
fotoğrafları,ikiççıplakkadınresmiası.Odakirli,yataktoplanmamıştı.Öncegidippetrol
lambasınıyak,sonracebindenoldukçakirlibirsarbeziçıkarıpsağelinisar.Elinene
olduğunusordum.Kendisiylehırçıkarmayaçaşanbirherifleştüğünüsöyledi:
Benfenaadamdeğilim,MösyöMeursault,dedi,“amabirazsertim.Herifbana,
Erkeksentramvaydanindegörelim,dedi.Hadibe,rahatdursanasen,dedimona,Öyleyse
erkekdeğilsin,dedi.Bendetramvaydanindimve,‘Sesinikeserseniyiedersin,yoksafena
yaparımseni!’dedim.Etderelim!’demezmi?Ozamanbirtaneyapışrdım.Düş.Onu
kalrmaküzereyanınagittim,yattığıyerdentekmelersavurdubana.Bendebirdizattım,
ikitanedepatlattım.Suratıkaniçindekalmış.Nasıl?’dedim,Hesaptamammı?’Evet,
dedi.
Bunlarıanlattığısırada,Sintèsbiryandandaelindekisaryıdüzeltiyordu.Benyatağın
üzerineoturmuştum.Görüyorsunuzya,belaarayanbendeğilim.Ogelipbanaçattı,dedi.
Söylediğidoğruydu,bendeonayladım.Bununüzerine,banabumeselehakkındaakıl
danışacağını,benimerkekadamolduğumu,hayabildiğimi,onayardımetmemi,sonrada
arkadaşolmakistediğinisöyledi.Benbirşeysöylemedim.Arkadaşıolmakisteyip
istemediğimisorduyeniden.Benimiçinfarketmediğinisöyledim.Cevabımdanmemnun
görün.Sucukçıkarıptavadakızarttı,masayabardakları,tabakları,çatalbıçaklarıkoydu,
ikişişedeşarapgetirdi.Bünbunlarısessizsedasızyap.Sonrasofrayaoturduk.Yemek
yerkenbanahikâyesinianlatmayabaşla.Önceleribirazçekiniyordu.Birkadıntanıdım,
dedi.“Metresimsalırdıyani.Dövüşğüadam,bukadınınkardeşiymiş.Kanakendisinin
bakğınısöyledi.Benhiçbircevapvermeyince,mahalledekendisiiçinnelersöylendiğini
bildiğiniamavicdanınınrahatolduğunuveambarlıkyaptığınıekledi.
Sonradevametti,Neyse,yinebenimhikâyeyegelelim,butealdatmacaolduğunu
sezdim.Kadınaancakgeçineceğikadarparaveriyormuş.Odasınınkirasını,ayrıcayemek
içingündeyirmifrankveriyormuş.“Üçzfrankodaya,altızfrankyiyeceğegidiyordu,
arasırabirçiftçorapalmmıbinfrankediyordu.Kadınınçalıştığıyoktu.Bana,Verdiğin
paraylageçinemiyorum,deyipduruyordu.Amabenonadedimki,Nediyeyarımgün
çalışmıyorsun?Ufaktefekmasraflarıniçinyarmıolurbununbana.Buaysanabirelbise
aldım,gündeyirmifrankveriyorum,kiranıveriyorum,amasenöğledensonrakan
arkadaşlarındaoturupkahveiçiyorsun.Onlarakahveveriyorsun,şekerveriyorsun.Parada
sanabenveriyorum.Sanaiyilikettim,bunakarşılıkbanakötülükediyorsun.Amakan
çalışmıyor,boyunadaikiyakasınınbirarayagelmediğinisöylüyordu.Böylecebendeişin
içindebirdalavereolduğunusezdim.
Bununüzerine,kadınınçantasındabirpiyangobiletibulduğunuvekadınınbununasıl
sanaldığınıizahedemediğinianlattıbana.Dahasonradaodasında,rehinkarşılığıborç
verenkurumdangelenbirkâğıtbulmuş,kibudaorayaikibilezikrehinbırakğını
kanıtlıyormuş.Halbukiogünekadaronunbilezikleriolduğunubilmiyormuş.“İşiniçinebir
dalavereolduğunuiyiceanlam.Buzdenonuterkettim.Amaöncebirtemizdayak
attım.Sonradanemalolduğunuyünekarşıbirbirsöyledim.Senincanıngönül
eğlendirmekistiyor,dedim.Görmüyormusun,herkesseninmutluluğunukıskanıyor.
Kıymetimibendenayrıldıktansonraanlayacaksın,dedim.
Kanınnügözünükaniçindebırakıncayakadarvmüş.Halbukieskiden
dövmezm:“Vururdumama,şakacıktanyani.Birazbağırırfilan.Panjurlarıkapardım,
böylecegeçipgiderdi.Amaşimdiişciddi.Kalki,banakarsaazbileyapmdoğrusu.
Sonra,konuylailgiliöğüdeihtiyacıolduğunuanlattı,peşisıradalambanınfitiliniis
çıkarmasındiyezeltti.Benhâlâonudinliyordum.Birlitreyeyakınşarapiçmiştim,
şakaklarımateşgibiyanıyordu.SigaramkalmadığıiçinRaymond’unsigaralarınıiçiyordum.
Sontramvaylargeçiyor;geçerkenmahalleden,uzaklardangelengürülleridealıp
götürüyorlardı.Raymonddevametti:“İşincansıkıcıtarafışuki,yatakhalinipekseverim
kaltağın.Amaonucezalandırmakistiyordu.Önceonualıpbirotelermeyi,sonrada
rezaletçıkartarakahlakzabıtasınıçağırmavekanavesikaverdirtmeyişünmüş.Sonra
mahalleninkabadalarıylakonuşmuş.Onlarınaklınahiçbirşeygelmem.zdekabada
olacaklar!Yüzlerinekarşısöylemişbunu,ozamanadamlarkadını“çizmeyiteklifetmler.
Amaonunistediğibudeğilmiş.Helebirdüşüneyimbakam,demiş.Ancaköncesindebana
birşeysormakistiyordu.Amabundandaönce,anlattığımeseleyleilgilinedüşünğümü
öğrenmekistiyordu.Ben,hiçbirşeyşünmediğimiamailginçbulduğumusöyledim.İşin
içindebirdalavereolupolmadığınısordu,bendevargibigöründüğünüsöyleyinceona
gününüstermesigerektiğinişünüyorsam,yerindeolsamneyapacağımısordu,bende,
Bilemem,amaonucezalanrmakistemenizianlıyorum,diyecevapverdim.Birazdaha
şarapiçtim.Obirsigarayakvebanafikriniaçtı.Kanabirmektupyazmakistiyordu,
Sertbirmektup,okusundapişmanolsun,diye.Sonrakangerigelinceonunlayatacak
ve“iştambiteceğisıradazünekürüponukanınönünekoyacaktı.Böyleyaparsa
kanıncezasınıbulacağınısöyledim.AmaRaymondbanaomektubuyazma
beceremeyeceğinisöyledivebunuonuniçinyapabileceğimidüşünğünüsöyledi.Ben
sesimiçıkarmağımiçinhemenyazıpyazamayacağımısordu,“Olur,dedim.Birkadehşarap
içipyerindenkalk.Tabaktakalanbirparçasumuşsucuğukenaraitti.Sofranın
muşambasınıözenebezenesildi.Komodininçekmecesindendörtköşeçizgilibirkâğıt,sarı
birzarf,kırmızıtahtadanküçükbirkalem,dörtköşebirşişeiçindemormürekkepçıkardı.
BanaanısöylediğindekanınMagripliolduğunuanladım.Mektubuyazm.Birazrastgele
yazdım,amaRaymond’udamemnunetmeyeçalışm,çünküonumemnunetmemekiçin
birsebepyoktuortada.Sonramektubukseksesleokudum.Odasigarasınıiçipbaşını
sallayarakbenidinledi,sonrabirdahaokumamıistedi.Çokmemnunkaldı.Hayatdenen
şeyibiliyorsunsen,anlamışnbunu,dedi.Öncesenlibenlikonuştuğunufarketmedim.
Ancak,İşteşimdigerçekbirarkadaşoldunyahu!”dediğizamanfarkınavarmbununve
şaşm.mleyitekrarladı,bendeEvet,dedim.Onunarkadaşıolmakumurumdadeğildi
amao,bunapekhevesligörünüyordu.Zarfıkapadı,şarabıbitirdik.Sonrahiçkonuşmadan
birsüresigaraiçtik.Dışarıdaherşeysakindi,sokaktangeçenbirotomobilinasfalttankap
gidişiniduyduk.Ben,Geçoldu,dedim.Raymonddaöyleşünüyordu.Vaktinçabuk
geçtiğinibelirtti,kibubirbakımadoğruydu.Uykumgelmtiamakalkmayaüşeniyordum.
YorgunrünüyorolmaydımkiRaymond,insankendinikoyuvermemelicanım,dedi.Önce
anlamam.Anneminölğünüöğrendiğini,amabununzateneryadageçolacağınısöyledi.
Bendeöyleşünüyordum.
Kalkm,Raymondkuvvetleelimisıkveerkeklerinaralarındadaimaanlaşğınısöyledi.
Odasındançıkıncakapıkapattımvebirsüreöylecekaranlıktadurdum.Evsessizdi,
merdivenboşluğundankaranlık,nemlibirsoğukgeliyordu.Sadecekanımınkulaklarımda
zonklaşınıişitiyordum.Kımıldamadandurdum.AmaihtiyarSalamano’nunodasında
köpekbukbukinledi.
4
Bünhaftaboyuncasıkıçaşm,Raymondgelipmektubuyollağınısöyledi.
Emmanuelleikidefasinemayagittim,perdedeolupbitenleriherzamankigibianlamadı.
Böyleoluncabenimanlatmamgerekti.Düncumartesiydi,öncedenkararlaşrğımızgibi
Mariegeldi.Onuçokarzuladım,çünkükırmızı,beyazçizgilibirelbise,derisandaletler
giymişti.Elbiseninalndantaşgibimemeleribellioluyor,güneşinverdiğiesmerlik
zündençehresiçiçekgibiduruyordu.BirotobüsebinipCezayir’denbirkaçkilometre
uzaktaki,kayalararasınasıkışmış,karatarandandasazlarlaçevrilibirplajagittik.Saat4
olduğuiçingüneşfazlasıcakdeğildiamauzunvetembeldalgalarıylasu,ılık.Mariebana
biroyunöğretti.Yüzerkendalgalarındoruklarındanağzınabirazsualıpbünköpüğü
ağzındatopluyorsun,sonrasırsyapağzındakisuyugöknedoğrufışkırtıyorsun.O
zamansankiağzımdanköpüklüdantelçıkıyor,havadakayboluyoryadaılıkbiryağmur
halindeyinemedökülüyordu.Fakataradanbirazgeçincetuzunalığıağzımıyakmaya
başladı.OsıradaMarieyanımageldi,suyuniçindebanayapış.Dudaklarınıdudaklarıma
basr.Dilidudaklarımıserinletiyordu,birsüredalgalarıniçindeyuvarlank.
KumsaldagiyindiğimizsıradaMariebanabakıyordu,gözleriparyordu.Bendeonu
öptüm.Ondansonrahiçkonuşmadık.Onukendimedoğruçekiptuttumvebirotobüs
bulupşehrenmek,evimegelmek,yatağımaalmakiçinaceleettik.Penceremiaçık
bırakmışm,yazgecesininesmervücutlarımızüzerindenakıpgidişinihissetmekçokhoştu.
OsabahMariegitmedi,ona,öğlenyeminiberaberyiyelim,dedim.Etalmakiçin
aşağıyaindim.TekraryukarıyaçıkarkenRaymond’unodasındanbirkansesiişittim.Biraz
sonraihtiyarSalamanoköpeğiniazarladı.Merdivenintahtabasamaklarındaayakkabıve
pençesesleri,sonrada,“Pis!Mendebur!diyehaykırmalarişittik;ikisisokağaçıklar.
Marieyeihtiyarınhikâyesinianlattım,gül.Benimpijamalarımdanbirinigiym,kollarını
sıvamış.Günceonuyinearzulam.Birazsonra,onusevipsevmediğimisordu.Onabu
sorununmanasızolduğunusöyledim,galibahar,diyedeekledim.Mahzunlaştı.Amaöğle
yemeğinihazırlarkenhiçyoktanöylesinegüldükionuöpm.İştetamosıradaRaymond’un
odasındankavgasesleriişitildi.
Öncetizbirkadınsesiduyuldu,sonraRaymond’un,Senbanahakaretettin,hakaret
ettin.Banahakaretetmeknedemekmiş,göstereceğimsana!”dediğiişitildi.Birkaçbuk
gürültüolduvekadınferyatetti,amabunuöylekorkunçbirşekildeyapki,merdiven
sahanlığıhemenbiralayinsanladoldu.Kanboyunabağırıyor,Raymonddaboyunaonu
dövüyordu.Marie,banabununkorkunçolduğunusöyledi,hiçcevapvermedim.Gidippolis
çağırmamıistedi,polislerisevmediğimisöyledim.Amayinede,ikincikattakitesisatçının
çağırdığıpolisçıkageldi.Kapıvurdu,sonrabirşeyduyulmazoldu.Polisdahahızlıvurdu,
aradanbirazzamangeçincekadınağladı,Raymonddakapıaçtı.Ağzındasigarasıvehalim
selimbirduruşuvar.Kankapıyakuppolise,Raymond’unonuvdüğünüsöyledi.
Polis,Adınnesenin?”diyesordu,Raymondcevapverdi.Polis,“Benimlekonuşurken
ağzındansigarayıçıkar,dedi.Raymondtereddütetti,banabak,sigaraağzından
çıkarmadı.Ozamanpolis,onabünkuvvetiylebirtokatpatlattı,tokatRaymond’un
suratınıntamortasınaindi.Sigarabirkaçmetreileriyeyuvarlan.Raymond’unyüdeğişti
amaoaniçinbirşeysöylemedi,sonrasüklümbükm,sigarayerdenalabilirmiyim,diye
sordu.Polis,alabileceğinisöylediktensonra,“Amaşunudaiyibilki,polisdediğinkukla
değildir,diyeekledi.Osıradakanağlıyordu,“Buadambenidövdü.Pezevenginbiridiro,
diyetekrarladı.OzamanRaymond,“MemurBey,diyesordu,“birerkepezevenkdemek
kanundayazılımı?”Amapolisona,“Kapaçeneni!”diyeemretti.Raymonddakadınadön,
Sendurhelekızım,görürsüngününü,dedi.Polisonaçenesinikapamasını,kadının
gideceğini,onundakarakoldançağrılıncayakadarodasındançıkmamasınısöyledi.Sonrada,
böyletirtirtitreyecekkadariçipsarholmayautanmıyormusun,diyeeklediRaymondona
açıkladı:Sarhoşdeğilimmemurbey.Yalnızca,karşınızdatitriyorum.Neyapam,elimde
değil.Sonrakapısınıkapattı,herkesdeçekilipgitti.Marieyleöğleyemeğinihazırlak.Ama
onunkarnıaçdeğildi.Yemeğinhemenhepsinibenyedim.Mariesaat1’degitti,bendebiraz
uyudum.
Saat3’edoğrukapımavuruldu,içeriyeRaymondgirdi.Yataktankalkmadım.O,gelip
karyolanınkenarınaoturdu.Birsürebirşeysöylemedendurdu,bendeonameseleninne
olduğunusordum.Bana,istediğiniyapğınıamakanınonatokatattığını,kendisininde
kanıdövdüğünüsöyledi.Gerisinizatengörmüşm.Ona,kanıncezasınıbulduğunu,
kendisinindeherhaldehalindenmemnunolduğunusöyledim.Odaaynıfikirdeydi,polisne
yaparsayapsın,kanınzatendayağıyediğinişünüyordu.Polisleriiyitanığını,onlara
nasıldavranılmasıgerektiğinibildiğinideekledi.Polisintokanakarşılıkvermesinibekleyip
beklemediğimisordu.Hiçbirşeybeklemediğimi,zatenpolislerdendehiçbirzaman
hazzetmediğimisöyledim.Raymondpeksevinmişgörün.Onunlaşarıçıkmakisteyip
istemeyeceğimisordu.Kalkm,saçlarımıtaramayabaşlam.Onaşahitliketmemgerektiğini
söyledi.Benimiçinfarketmezdi,amanelersöylememgerektiğinibilmiyordum.Raymond’a
göre,kadınınonahakaretettiğinisöylememyeterliydi.Bendeonaşahitlikyapmakabul
ettim.
Dışarıyaçıkk,Raymondbanabirkonyakısmarla.Sonrabirpartibilardooynamak
istedi,benkaybettim.Dahasonradagenelevegitmekistiyorduamabenhar,dedimçünkü
hoşlanmambundan.ırağırevedöndük,odabanametresinedayakattığıiçinpek
memnunolduğunusöyledi.Banapekkibardavranğınıgörüyordum,bununhbirşey
olduğunuşündüm.
Uzaktan,kapınınönündeihtiyarSalamano’nundurduğunugörm,telaşbirhalivar.
Yaklaşıncaköpininyanındaolmağınıgördüm.Etrafınabakmıyor,olduğuyerdenüp
duruyor,koridorunkaranğındabirşeylergörmeyeçalışıyor,anlaşılmazbirtakımşeyler
mırıldanıyor,sonraküçük,kanlıgözleriyletekrarsokağıaraşrmayabaşlıyordu.Raymond
ona,neyiolduğunusorduğundahemencevapvermedi.Pis!Mendebur!diyesöylendiğini
hayalmeyalişittim.Yinetelaşlıbirtakımhareketleryap.Ozamanköpininnerede
olduğunusordum.Damdanşergibi,kaç,diyeyanıtladı.Sonrabirdenbirediliçözüldü:
HerzamankigibiChampsdeManœuvresermüşmonu.Panayıryerindeki
barakalarınönündekalabakvar.Bunlardanbirininönündedurdum,yinerümek
istediğimzamanbaktımkiköpekyoktu.Evet,çoktanronabirtasmaalamdiyordum
ama,bumendeburunböylekaçıpgideceğihiçaklımdangeçmemtidoğrusu.
Raymonddaona,köpinkaybolmuşolabileceğiniamagerigeleceğinisöyledi.Örnek
olarakdasahiplerinibulmakiçinkilometrelerceyoltepenköpeklerbulunduğunusöyledi.
Bunarağmenihtiyardahadahuzursuzlan.“Onubendenalacaklar,anlıyormusunuz.Bari
birionuyanınaalsa.Amabumümkündeğil,kabuktutmuşyaralarıyüzündenherkesiğrenir
ondan.Kesinpolisleralacakonu.Bendebudurumda,köpekbarınağınagitmesini,birücret
karşılığıköpeğigerivereceklerinisöyledim.Banabuücretinksekolupolmadığınısordu.
Bilmiyordum.Öfkelendi,“Bumendeburiçinbirdeparamıvereceğim?Gebersin!”dedi.
Sonradaköpeküfüretmeyebaşla.Raymondgülerekevegirdi.Bendepeşisıragittim,
bizimkatınsahanlığındaayrılk.Birazsonraihtiyarınayaksesleriniduydum,gelipkapıma
vurdu.Benkapıyıaçıncabirsüreeşiktedurduvebana,Affedersiniz,affedersiniz,dedi.
İçeriyedavetettimamagirmekistemedi.Yerebakıyor,kabuktutmuşyaralarladoluelleri
titriyordu.Yüzümebakmadan,“Onubendenalmazlar,değilmisyöMeursault?Ama
alacaklargaliba.Ozamanbenneyaparım?diyesordu.Hayvanbarınağındaköpekleri
sahipleriningelipalmasıiçinüçgüntuttuklarını,sonradadoğrubulduklarınıyapklarını
söyledim.Birşeysöylemedenmebak.Sonrabana,İyiakşamlar,dedi.Kapısını
kapattı,odasındadolaşğınıduydum.Karyolasırdadı.Duvarınarkasındangelentuhaf,
kısıkseslerden,adamcağızınağlamaktaolduğunuanlam.Bilmemneden,annemakma
geldi.Amaertesisabaherkenkalkacakm.Karnımaçdeğildi,yemekyemedenyattım.
5
Raymondbüroya,banatelefonetti.Arkadaşlarındanbirinin(onabendensözetm)
pazargününügeçirmeküzere,beniCezayiryakınlarındakiküçükkulübesinedavetettiğini
söyledi.Bununiyiolacağınıamaogüniçinbirkızarkadaşımasözverdiğimisöyledim.
Raymondhemen,arkadaşınınonudadavetettiğinisöyledi.Arkadaşınınkarısı,erkeklerin
arasındabirbaşınakalmayacağıiçinbunaçoksevinirmiş.
Telefonuhemenkapamakistedim,çünküpatronunbizeşarıdantelefonedilmesini
sevmediğinibiliyordum.NevarkiRaymond,birazdurmamı,budavetibanaakşamda
iletebileceğiniamasöylemesigerekenbaşkaşeylerolduğunubelirtti.İçlerindeeski
sevgilisininerkekkardeşinindebulunduğubirsürüArap,büngünpeşindedolaşıyormuş.
Buakşamgelirkenonuevincivarındagörürsenbanahaberver.Bendeolur,dedim.
Azsonrapatronbeniçağırttı,oaniçimsıkılçünkübanatelefondadahaazkonuşmamı
vedahaçokçalışmamısöyleyeceğinişünm.Amasöyleyeceğihiçdebudeğilmiş.Bana,
henüztasarıhalindeolanbiriştensözedeceğinisöyledi.Benimkonuhakkındane
şünğümüöğrenmekistiyordu.Bükşirketlerledoğrudandoğruyaveyerindeişgörmek
içinParistebirbüroaçmakistiyorduvebenimorayagitmekkonusundanedüşünğümü
sordu.BöylecehemParis’teoturmuş,hemyınbirkısmındaseyahatedebilecektim.Daha
gençsiniz,butarzbirhayathunuzagidergibigeliyorbana.Evet,dedim,amaaslında
benimiçinfarketmediğinideekledim.Oda,hayamdabirdeğişiklikyapmanınilgimiçekip
çekmediğinisordu.Bende,insanınhiçbirzamanhayatınıdeğiştirmediğini,herhayan
birbirinebenzediğini,buradakihayamdanşikayetçiolmağımısöyledim.Pekmemnun
olmuşgörünmedi,hepyarımağızkonuştuğumu,hiçhırslıolmağımıveişhayanda
bununfenabirşeyolduğunusöyledi.Bendeyineişiminbaşınandüm.Onukırmak
istemezdimamayaşanmıdeğiştirmekiçindebirsebepgöremiyordum.İyişünülürse,
mutsuzdeğildim.Henüzöğrenciykenbutürhırslarımvar.Amaöğrenimimiyarıda
bırakmakdurumundakalktansonrabünbunlarıngerçekanlamdaönemiolmağını
çabucakanlam.
Akşam,Mariebenirmeyegeldi,kendisiyleevlenmekisteyipistemediğimisordu.
Benimiçinfarketmediğini,eğeroistiyorsaevlenebileceğimizisöyledim.Ozamanda,onu
sevipsevmediğimisordu.Bendeyinedahaöncekigibicevapladım,bununbiranlamı
olmadığınıamaelbetteonusevmediğimisöyledim.“Öyleysenedenevleneceksinbenimle?
dedi.Bendeonabununbirönemiolmağını,amaoarzuediyorsaevlenebileceğimizi
anlattım.Zatenbunuisteyenoydu,banaşendeevet,demekti.Odaevliliğinciddibiriş
olduğunubelirtti.Ben,“Yoo,diyecevapverdim.Biransustu,sesçıkarmadanmebak.
Sonrakonuştu.Bilmekistediğitekbirşeyvardı;aynışekildebaşkabirkanabağlıolsamve
aynıteklifondangelsekabuledermiymişim.Bende,“Tabii!”dedim.Ozaman,kendisinin
benisevipsevmediğinisorguladı,benbukonudabirşeybilemezdim.Yinebirsüre
sustuktansonra,tuhafbiriolduğumu,benikuşkusuzbuzdensevdiğiniamabelkinün
birindeyineaynısebeptennefretedebileceğinimırıldan.Verecekcevabımolmağıiçin
susuyordumki,omseyerekkolumututtuvebenimleevlenmekistediğiniilanetti.Ne
zamanisterseevlenebiliriz,cevabınıverdim.Ona,patronunteklifindensözedinceMarie,
Parisiöğrenmeyiçokistediğinisöyledi.Biraraoradayaşadığımıaçıklanca,nasılbiryer
olduğunusordu.Pistir.Güvercinlervekarankavlularvarr.İnsanlarınteni,beyazr,
dedim.
Sonrarüşeçıkk,şehrinbükcaddelerindedolaşk.Kadınlargüzeldi,Marieye
kendisinindebunufarkedipetmediğinisordum.Evet,dedi,benianladığınısöyledi.Birsüre
konuşmadık.Amaonungitmesiniistemiyordum,isterselesteinlokantasındayemek
yiyebileceğimizisöyledim.Odaçokistiyorduamaişivar.Evimeyaklaşmıştık;ona,hoşça
kal,dedim.Yüzümebak,Neişimvar,bilmekistemezmisin?”dedi.Bilmekisterdimtabii,
amasormakaklımagelmemişti,onundabanabuzdensitemederbirhalivar.O
zaman,şaşkınhalimkarşısındayinegül,dudaklarınıuzatmakiçinbüncuduylabana
doğrubirhareketyap.
AkşamyeminiCélesteinlokantasındayedim.Yemehenüzbaşlamıştımki,içeriye
acayip,ufaktefekbirkangirdi,masamaoturupoturamayacağınısordu.Elbette
oturabilirdi.Düzensizhareketleryapıyordu,küçük,elmagibibirzü,parlakgözlerivardı.
Oturduktansonraceketiniçıkar,telaşlıtelaşlıyemeklistesinebaktı.Céleste’içağırdı,
yiyeceğibütünyemeklerikesinveacelecibirseslehemenısmarla.Ordövrleringelmesini
beklerkençantasınıaçtı,içindenküçükbirkâğıtparçasıylabirkurşunkalemçıkardı,hesabı
öncedenyap,sonraçantasındanparaçıkarıphesabıntamtutarınıbahşiyleberaberönüne
koydu.Osıradaorvrlerigetirdiler,kanhepsiniçabucaksilipsür.Ötekiyemi
beklerken,çantasındanyinemavibirkalemlehaftanınradyoprogramınıverenbirdergi
çıkardı.Hemenbünyayınlarınyanınabükbiritinaylaişaretkoydu.Dergiaşağıyukarı
onikisayfakadarolduğuiçin,yemeğindevamındabuişebükbirtitizlikledevametti.
Benyemimibitirmiştimbile,amaohâlâaynıgayretleişaretlerinikoymayadevam
ediyordu.Sonrakalk,birotomaharlatanoaynıkesinhareketlerleceketinigiydi,çıkıp
gitti.Yapacakişimolmağıiçinbendelokantadançıkm,birsüreonunpisırarüm.
Gidipkaldırımtaşlarınınkenarındadurdu,inanılmazbirçabuklukvekendinegüvenlebu
taşlarınüzerinderümeyebaşla.Hiçyolundanşaşmıyor,nüparkasınabakmıyordu.
Sonundaonuzdenkaybettim,geridönm.Kanıntuhafolduğunudüşünm,amaonu
çabucakunuttum.
OdamınkapısıönündeihtiyarSalamano’yarastlam.Onuiçeriyebuyurettim,bana
köpeğininkaybolduğunuzirahayvanbarınağındaolmadığınıhaberverdi.Görevliler,ona
köpeğinezilmişolabileceğinisöylemler.Köpinezilipezilmediğikarakoldanöğrenilemez
mi,diyesormuş.Bugibişeyleriçinzabıttutmadıklarını,çünkübunlarınhergünolduğu,
cevabınıvermişler.İhtiyarSalamano’yabaşkabirköpekedinebileceğinisöyledimamaoda
haklıolarak,oköpealıştığınıbelirtti.
Benyatağımıniçinebağdaşkurmuştum.Salamanodamasanınönündekibirsandalyeye
oturmuştu.Yüzübanadönüktü,ikielinidizlerininüsnekoymuştu.Eskifötrşapkasını
çıkarmamıştı.Sararmışbığınınalndanbirtakımlaflargeveleyipduruyordu.Biraz
sıkıyordubeni,amayapacakhiçbirişimyoktu,uykumdagelmemti.Lafolsundiyeköpeği
hakkındasorularsordumona.Köpeğikarısınınölümündensonraalğınısöyledi.Epeygeç
evlenmişti.Gençliğindetiyatroyahevesetmiş,askerdeykenaskerîvodvillerderolalmış.
Sonundademiryoluidaresinegirmiş,amapişmandeğilmiş,çünküşimdiufakbiremekli
aylığıvarmış.Karısıylapekmutludeğilmiş,amazamanlaaşmışona.Karısıölünce,kendini
çokyalnızhissetm.Odaalyedekiarkadaşlardanbirindenkendisinebirköpekbulmasını
istemiş,sahiplendiğindeköpekçokküçükmüş.Biberonlabeslemesigerekmiş.Amaköpeğin
ömrüinsanınömründenkısaolduğundan,ikisiberaberihtiyarlamış.“Huysuzbirhayvan,
dediSalamano.“Zamanzamandidişirdik.Amaherşeyerağmendeiyibirköpekti.Ben
köpeğincinsolduğunusöyleyince,Salamanobunasevinmgörün.Sonra,“Sizonu
hastalığındanöncerseydiniz.Engüzeltarafıyleriydi,diyeekledi.Ocilthastalığına
tutulalıberi,Salamanosabahakşamderisinemerhemsürmüşhayvanın.Amaonagöre,
köpeğinasılhastalığıihtiyarlık,ihtiyarlıkdaiyilmezdi.
Osıradabenesneyinceihtiyarbanagideceğinisöyledi.Kalabileceğini,köpininbaşına
geleninbeniüzğünüsöyledim.Tekküretti.Annemindeköpiniçoksevdiğinisöyledi.
Annemdenbahsederken,“Zavallıanneniz,diyordu.Anneminölümününbanaçok
dokunduğunutahminettiğinibelirtti,cevapvermedimOzamansıkılganbiredayla,
çabucak,mahalledeannemibakımevinebırakğımiçinbeniayıplaklarını,amakendisinin
benitanığını,annemisevdiğimibildiğinisöyledi.Hâlâbilmemneden,ona,ozamanadek
bukonuylailgiliolarakaplanğımıbilmediğimi,ancakannemibakımevineyarmanın
banadoğalgöründüğünüziraonabakıcıtutacakparamolmağıcevabınıverdim.Sonrada,
Hemzatençoktandırbanasöyleyeceksözükalmamış,tekbaşınadacanısıkılıyordu,diye
ekledim.Salamano,Evet,dedi,hiçolmazsainsanbakımevindearkadaş,ahbapedinir.
Sonraizinistedi.Uyumakistiyordu.Arkhayadeğişmişti,neyapacağınıpekbilemiyordu.
Onunlatanışalıberiilkdefaolarak,çekingenbirtarlaeliniuzattıvecildindekikabukları
hissettim.Azıkgümsedi,gitmedenöncebana,Umarımbugeceköpeklerhavlamaz,
çünkünezamanhavlamasesiduysam,benimköpekhavlıyorsanıyorum,dedi.
6
Pazargünüuyanmaktagüçlükçektim.Marieninseslenmesi,benisarsmasıgerekti.
Erkendendenizegirmekistediğimiziçinbirşeyyemedik.Kendimibombhissediyordum,
birazdabaşımağrıyordu.Sigaramınacıbirlezzetivar.Marie,“cenazeyegidergibibir
haliminolduğunusöyleyerekbanatakıldı.Beyazketendenbirelbisegiymti,saçlarını
çözüpsavermişti.Güzelgörünğünüsöyleyince,memnunmemnunldü.
ağıyainerkenRaymond’unkapısınıçalk.ağıyaineceğinisöyledi.Sokakta,hem
yorgunoluşum,hemdepanjurlarıaçmamışolmamızzünden,parlakgünışığıbirtokat
gibizümeçarp.Marie,sevincindenyerindeduramıyor,boyunahavanınnekadarzel
olduğunusöyleyipduruyordu.Bendebirazaçıldım,acıkmışolduğumufarkettim.Bunu
Marieyesöyledim,odabanamuşambaçantasınıgösterdi,çantayamayolarımızlabirde
havlukoymuştuk.Beklemektenbaşkayapacağımbirşeyyoktu.Raymond’unkapısını
kapadığınıişittik.Lacivertbirpantolon,kısakollubeyazbirgömlekgiymişti.Başındadabir
hasırşapkavar,Mariebunugörüncegüldü,Raymond’unkollarıdasiyahkıllarınalnda
bembeyaz.Bubiraztiksintiverdibana.Merdivenlerdeninerkenıskçalıyor,pekmemnun
görünüyordu.Bana,“Merhabaarkadaş,dedi,Marieyede“Matmazel,diyehitapetti.
Birgünöncekarakolagitmtik,benşahitliketmiş,kadınınRaymond’a“hakaretettiğini
söylemtim.Raymondbiruyarıylayakasırmış.Benimsöylediklerimindoğruolup
olmadığınıpekaraşrmalar.KapınınönündeRaymond’labuişikonuştuk,sonraotobüsle
gitmeyekararverdik.Plajpekokadaruzakdeğildi,amaotobüsledahaçabukgidecektik.
Raymond,arkadaşınınerkengitmemizememnunolacağınışünüyordu.Tamyolaçıkmak
üzereydikki,Raymondbirdenbirekarşıyabakmamıişaretetti.Tünnüncamekânına
sırtlarınıdayamışduranbirkaçtaneArapgördüm.Hiçsesçıkarmadanbizebakıyorlarama
kendilerinegöre,yanipkıtaşlarayadakuruağaçlarabakarmışgibiyapıyorlarbunu.
Raymond’un,benimherifsoldanikincisi,derkenendişelibirhalivar.Sonrada,buiş
kapanmıştıhalbuki,diyeekledi.Marieolupbitenlerikavrayamıyordu,bizeneolduğunu
sordu.AraplarileRaymondarasındabirmeseleolduğunusöyledim.Hemenoradan
gitmemiziistedi.Raymonddikeldivelerekçabucakgitmemizisöyledi.
Birazileridekiotobüsdurağınadoğrurüdük,Raymondbana,Araplarınpeşimize
şmediğinibelirtti.Arkamanm.Hepaynıyerdeduruyorlar,bizimayrılğımız
noktayahâlâaynıkatsızlıklabakıyorlar.Otobüsebindik.Raymondtamamenferahlamış
görünüyor,Marie’yleşakalaşıpduruyordu.MarieninRaymond’unhunagittiğini,fakat
kızınonahemenhemenhiçcevapvermediğinifarkettim.YalnızarasıragülerekRaymond’
unzünebakıyordu.
Cezayirinşındabiryerdeotobüstenindik.Denizegireceğimizkumsal,otobüs
durağındanpekuzakdeğildi.Fakatdenizebakanvekıyadoğruinenksekçebir
zlüktengeçmekgerekiyordu.Budüzlüksarımraktaşlarvegökzününçiğmaviliği
altındabembeyazdurançirişotlarıylakapydı.Mariemuşambaçantasıylabunlaravurup
vurupçiçeklerininyapraklarınıkerekeğleniyordu.Önlerindeyeşilveyabeyaz
parmakklarıolansırasıraküçükvillalararasındanyürük,bunlarınkimisiönlerindeki
verandalarıylaberaberağaçlariçinegömülmüşlerdi,kimisidetaşlarınortasındadımdızlak
duruyorlardı.Yamankenarınagelmeden,öncedurgundenizi,dahaileridedeberrak
sularıniçindeuyuklargibidurankocamanburnugörülebiliyordu.Sakinhavanıniçindebir
motorgürülsübizekadarulaştı.Çokuzaklarda,pırılpırıldeniziniçindebellibelirsiz
ilerlemekteolanküçükbirbalıkçıtakasıgördük.Mariekayalarınüzerindenbirkaççiçek
kopar.Denizedoğruinenyamaçtanbakıncakumsaldabirkaçkişininsuyagirmişolduğunu
gördük.
Raymond’unarkadaşıkumsalınsonundakiufakbirahşapevdeoturuyordu.Ev,sırnı
kayalaravermişti,öntaraftanonututankazıklarsasularagömülmüş.Raymondbizi
tanışr.ArkadaşınınaMassondu.İriyarı,genişbelli,genişomuzlubiradam,
tostoparlak,sevimlibirkarısıvar,Parisşivesiylekonuşuyordu.Massonhemen,rahamıza
bakmamızısöyledi;sabahtuttuğubalıklarıkızartacakmış.Onaeviniçokgüzelbulduğumu
söyledim.Cumartesi,pazargünleriylebüntatilgünlerinioradageçirdiğinianlattıbana.
Karımlapekanlaşırız,diyedeekledi.Tambusırada,karısıdaMarieyleberabergülüyordu.
Belkiilkdefa,evlenmeyiciddişekildeşünm.
Massondenizegirmekistiyordu,amakarısıylaRaymondgelmekistemiyorlar.Biz
üçümüzkumsalaindik,Mariehemensuyaatladı.Massonilebenbirazbekledik.Masson
yavaşyavaşkonuşuyordu.Hersöylediğisözü,“hattadahasıdavar,diyetamamlamahuy
edinmişolmasıdikkatimiçekti,bunu,cümlesininanlamınayenibirşeyeklemesede
yayordu.Marieiçinbana,Çokgüzelkız,hattadahasıdavar,çokhoş,dedi.Güniniyi
geldiğinihissetmeyebaşlağımiçinsonralarıarkonunbualışkanğınadikkatetmez
oldum.Ayaklarımızınalndakumısınmayabaşlıyordu.Suyagirmekisteğimibirsüredaha
dizginledim,amasonundaMassona,“Giriyormuyuz?”diyesordum.Sonradasuyadalm.
Osuyayavaşyavaşgirdi,ayaklarıyerdenkesilinceileriyeatıldı.Kulaçayor,oldukçakötü
züyordu,buzdendeben,Marieninyanınagitmekiçinonugeridebırakm.Su
soğuktu,zmektenzevkduyuyordum.Marie’yleberaberaçıldık,hemhareketlerimiz,hem
duyduğumuzsevinçbakımındanuyumiçindeydik.
ıktasuyasırsyattık,gökzünebakanzümden,güneşağzımaakansularınson
perdelerinikaldırıyordu.Massonungünteyatmakiçintekrarkıyıyadönğünügörk.
Uzaktançokiriyarırünüyordu.Mariebirliktezmemiziistedi.Arkasınageçiponu
belindentuttum,okulaçatarakilerlerken,bendesudaayaklarımıçırparakonayarm
ediyordum.Sabahınsessizliğiiçindeçalkalanansuyunhafifgürülsü,kendimiyorgun
hissedinceyekadarbizitakipetti.OzamanMarieyibırakm,bellibirzeniçindezüp
zgünsolukalarakkıyadönm.Kumsalda,Massonunyanınazükoyunyattım,
zümükumagömm.Ona,“Çokh,değilmi?”dedim,Massondaaynıfikirdeydi.Az
sonraMariegeldi.Onunilerleyişinigörmekiçinsırsdönm.Tuzlusucudunu
kayganlaşrmış,saçlarınıarkayaatmıştı.Vücuduylabanadeğecekşekildeyanımauzandı,
biryandanonuncudunun,öbüryandangüneşinsıcakğınınetkisiylebirazkestirdim.
SonraMariebenisarsveMassonunevegittiğini,yemekzamanınıngeldiğinisöyledi.
KarnımacıkmışolduğuiçinhemenkalkmamaMarie,onubusabahtanberihiç
öpmediğimisöyledi.Doğruydu,oysacanımpekistiyordubunu.Suyagel,dedibana.İkimiz
dektuk,ilkdalgacıklarıniçineuzandık.Birkaçkulaçattık,Mariesımsıkıbanayaş.
Bacaklarınınbenimkileredolandığınıhissettimveonuarzulam.
GeridönğümüzdeMassondabiziçağırıyordu.Ben,karnımçokaç,deyince,oda
hemenkarısınabundanhlanğınısöyledi.Ekmekgüzeldi,tabağımakonulanbalıkları
silipsüpürdüm.Pisıraetlekızarmışpatatesvardı.Hepimizyemeğimizikonuşmadan
yiyorduk.Massondurmadanşarapiçiyor,süreklibanadaikramediyordu.rakahveye
geldiğindebaşımbirazağırlaşmıştı,çokdasigaraiçtim.Masson,Raymondvebenmasra
paylaşarakağustosanıberabercedenizkısındageçirmeyişünk.Marieansın,Saat
kaçbiliyormusunuz?”dedi.Onbirbuçuk!”Hepimizşaşk,amaMassonyemeğiçokerken
yediğimizi,bunundadoğalolduğunu,yemeksaatinininsanınakğısaatolduğunusöyledi.
Bilmemneden,busözMarieyigüldür.Birazfazlacaiçmiştisanırım.SonraMasson,
onunlakumsaldaşöylebirdolaşmakisteyipistemeyeceğimisordu.“Karımöğleyeminden
sonrahepbirazkestirir,amabenbunusevmiyorum.Yürümemlamçünkü.Sağlıkiçin
böylesidahaiyidiyorumona,amanihayetindeistediğiniyapmakonunhakkı.Marie,
MadamMassonabulaşıktayardımetmekiçinkalacağınıaçıkladı.ParisliMadamMassonda,
oişigörürkenerkeklerievdençıkarmakgerektiğinisöyledi.Üçümüzbirdenkumsalaindik.
nneredeysedüşeyolarakkumlarınüsnevuruyordu,suyunüzerindekiparılsı
dayanılırgibideğildi.Kıyıdakimsekalmamıştı.Yamacınkenarındadizilidenizebakan
küçükevlerdenkapkacak,çatalbıçakseslerigeliyordu.Yerdenfışkıranhamamsıcağıiçinde
insangüçlüklesolukalabiliyordu.ÖnceRaymondileMassonbenimbilmediğimbirtakım
olaylardan,insanlardansözettiler.Çokeskidentanışklarını,hattabiraraberaber
yaşadıklarınıanladım.Suyadoğruneldikvedenizkısındailerlemeyebaşladık.Arasıra
ötekilerdendahauzuncabirdalga,ketenayakkabılarımızııslayordu.Şapkasızbaşımın
üzerindekibugünyündenyarıuykudaolduğumiçinhiçbirşeyşünmüyordum.
OsıradaRaymond,Massonabirşeysöyledi,amaiyiceişitemedim.Fakataynıanda
kumsalınensonundavebizdençokuzakta,mavitulumgiymikiArapınbizedoğru
geldiğinigörm.Raymond’abakm,“Buo,dedibana.Yürümeyedevamettik.Masson,
nasılolupdabiziburayakadartakipettiklerinisordu.Elimizdeplajçantasıylaotobüse
binerkengörmüşolabileceklerinidüşünm,amabirşeysöylemedim.
Araplaryavaşyavaşilerliyorlarveşimdidenbizeçokfazlayaklaşmışlar.Biz
rüyüşümüzüdeğiştirmedik,amaRaymond,“Masson,hırçıkarsasenikincisiyleuğraşırsın;
ben,bizimherifinhakkındangelirim.BaşkabirArapdahagelirse,sendeonunlameşgulol
Meursault,dedi.Ben,“Peki,diyecevapverdim.Massonelleriniceplerinesoktu.Kızgınkum
banaşimdikıpkırmızıgibirünüyordu.Araplaradoğruuygunamilerliyorduk.
Aramızdakimesafezenliolarakazal.BirbirimizebirkaçadımkalıncaAraplardurdular,
Massonilebenyavaşladık.Raymonddoğrucakendişmanınadoğrugitti.Onanedediğini
pekduymam,amaötekiRaymond’akafaatacakgibibirhareketyap.İşteozaman
Raymondilkyumruğuindirdi,sonrahemenMassonuçağırdı.Massonkendisinegösterilen
adamadoğruilerlediveolancakuvvetiyleonaikitaneyapışr.Öteki,zükumagelecek
şekildesuyuniçinekapaklan,birkaçsaniyeböylecekaldı,kafasınınetrafındansuyun
zünehavakabarklarıçık.OaradaRaymonddabir-ikiyapışr,ötekiherifinyüzükan
içindekal.Raymondbananerek,“Baknasılbenzeteceğimonu,dedi.Dikkatet,bıçağı
var!”diyebağırdım.AmaRaymond,kolundanveağzındanyaralanmışbile.
Masson,ileriyedoğruatıl.FakatötekiArapayağakalkmıştı,gidipelibıçaklı
arkadaşınınarkasınageçti.Bizkımıldamayacesaretedemedik.Araplargözleriniüsmüzden
ayırmaksızınvebizibıçaklarıylatehditederekağırağırgerilediler.Araepeyaçtıklarını
görürrmezçabucakkaçtılar,bizsegüneşinalnda,olduğumuzyeremıhlanıpkalmışk,
Raymondkandamlayankolunusıkmaklameşguldü.
Masson,pazarlarınıyamaçtakievindegeçirenbirdoktorolduğunusöyledihemen.
Raymondhemenorayagitmekistedi.Fakatherkonuştuğunda,kanayanyarasızünden
ağzındakabarcıklaroluşuyordu.Kolunagirdik,mümkünolduğuncahızlıbiçimdeküçükeve
dönk.OradaRaymond,yaralarınınzeyselolduğunu,doktorakendisiningidebileceğini
söyledi.Massonlaberabergittiler,benolupbitenlerikadınlaraanlatmakiçinevdekaldım.
MadamMassonağlıyordu,Marieninkireçgibiolmuştu.Benseonlaraaçıklama
yapmakzorundakalğımiçinsıkılıyordum.Sonundasustum,denizebakaraksigaraiçtim.
SaatbirbuçuğadoğruRaymond,Massonlaberaberdön.Kolundabirsargı,ağzının
kenarındabiryarabandıvar.Doktorciddibirşeyolmağınısöylem,amaRaymond’un
suratıpekasıktı.Massononugülrmeyeuğraş,amaRaymondhiçbirşeysöylemiyordu.
Plajagideceğinisöylediğinde,nereyegittiğinisordumona.Birazhavaalacağıcevabınıverdi.
Massonilebenonaeşlikedeceğimizisöyledik.Ozamankız,bizeilerigerisözlersöyledi.
Masson,üzerinevarmayalım,dedi.Amaben,yinedepindengittim.
Plajdauzunzamanrük.Güneşartıkiyicekavuruyordu.Kumunvedenizinüzerinde
parçaparçakırılıyordusanki.Raymondnereyegittiğinibiliyorgibigeldibana,amabu
yanlıştışüphesiz.Nihayet,kumsalıntasonuna,kocamanbirkayanınarkasındankumlara
dökülerekdenizedoğruakanküçükbirpınarınyanınageldik.Orada,yinebizimikiArapla
karşılaşk.rtlarındakiyağlıiştulumlarıylayereuzanmışlar.Tamamensakinleşmiş
gibiydiler,hattaneredeysekeyifleriyerindeydi.Bizgelince,hiçistiflerinibozmalar.Biraz
önceRaymond’ubıçaklamışolan,hiçbirşeysöylemedenonabakıyordu.Ötekiyseküçükbir
kavalçalıyordu,yanzlebizebakarkenhabirekavaldançıkanüçnoktatekrarlap
duruyordu.
Bünbuzamanboyuncayalnızcavesessizlikhükümsür,yalnızküçükpınarın
şırılsıylakavalınsesiduyuluyordu.SonraRaymondeliniarkacebineattı,amaöteki
kımıldamadı,birbirlerinebakıyorlardıhâlâ.Kavalçalanınayakparmaklarınınbirbirlerinden
pekayrıkolduğunadikkatettim.Raymondhasmındangözleriniarmadanbana,İndireyim
miherifi?”diyesordu.Har,dersemonubüsbünkışkırtacağımı,mutlakaateşedeceğini
şünm.“Sanabirşeysöylemediki.Böyledurupdururkenateşetmenkötüolur,dedim
sadece.Sessizliğinvesıcağıniçindesuyunşırıltısıylakavalınsesiyineişitildi.Sonra
Raymond,“Öyleyseküfüredeyimona,cevapverincedevururumonu,dedi.“Bakbuolur.
Amabıçakçekmezsesendeateşedemezsin,dedim.Raymondsinirlenmeyebaşla.Öteki
Araphâlâkavalçayor,ikisideRaymond’unhiçbirhareketinizdenkaçırmıyorlardı.Yok,
yok,dedimRaymond’a.“Onunlayumrukyumruğadövüş,tabancanıdabanaver.Ötekiişe
karışıryadabıçakçekersebenonuindiririm.
Raymond,banatabancasınıverirken,neşaletinüzerindeışıldadı.Fakatherşeybizi
sımsıkısarmışgibi,yinekımıldamadandurduk.Gözlerimizikırpmadanbirbirimize
bakıyorduk,deniz,kum,günvekavallasuyunçiftesessizliğiarasındaherşeydurmuş
gibiydi.Osırada,ateşetsemdeoluretmesemde,diyeşünm.FakatAraplarbirdenbire
gerigerigiderekkayanınarkasınageçiverdiler.Raymond’labendegeridöndük.Raymond
dahaiyigörünüyordu,dönüşotobüsündenbahsetti.
Onunlaberaberevekadargittim.Otahtamerdivendençıkarken,benilkbasamağın
önündedurdum,kafamneştenkazangibiolmuştu,tahtamerdivendençıkıpkadınların
yanınagitmeyeüşeniyordum.Fakatöylesıcakvardıki,gökzündenyağanzkamaştırı
ışıkyağmurualtındakımıldamadandurmakdagüçtübenimiçin.Buradadurmakyada
rümek,ikisideaynıhesabageliyordu.Birsüresonrakumsaladoğrudönm,rümeye
başladım.
Hertaraftayineaynıkızılparılvar.Kumlarınüzerindedeniz,küçükdalgacıklarının
hızlıveboğukhareketleriylesoluksoluğanefesalıyorgibiydi.Yavaşyavaşkayalaradoğru
rüyor,güninaltındaalnımınştiğinihissediyordum.Bünbusıcaklıkolduğugibi
üzerimeçöküyor,beniilerlemektenalıkoyuyordu.Onunkocamanvesıcaksoluğunu
zümdeherhissettiğimdedişlerimisıkıyor,pantolonumunceplerindekiyumruklarımı
sıkıyorvegüneşinüzerimeboşalttığıbukoyusarhoşluğualtetmekiçinbütünbenliğimle
kasılıyordum.Kumdan,beyazlaşmışbirmidyekabuğundanyadabircamkırığındankılıç
gibibirışıkhuzmesininherçıkışındaçenekemiklerimkasılıyordu.Uzunzamanrüm.
Uzaktan,kayanınküçük,koyukütlesinigörm,etrandaışıktanvedenizin
serpintisindenmeydanagelmebirhalevardı.Kayanınardındakiserinpınarışünüyordum.
Suyununşırılsınıtekrarişitmek,güntenveçabasarfetmektenkaçmak,kadınların
ağlaşlarındankurtulmak,nihayetgölgeliğeveonunvereceğirahatlığakavuşmakiçincan
atıyordum.Fakatyaklaşkça,Raymond’unadamınınyineorayadönmüşolduğunugördüm.
Yalnız.rtüsyatmış,elleriniensesininaltına,başınıkayanıngölgeliğinekoymuştu,
büncuduysagüntekalmış.caktan,üzerindekitulumdandumanlarçıkıyordu.Biraz
şaşaladım.Banagörebuişkapanmışarkveorayabunudüşünmeksizingelmiştim.
Arap,benigörürgörmezbirazdoğruldu,elinicebinesoktu.BendetabiiRaymond’un
ceketimincebindedurantabancasınıavucumdasıkm.Arapyinesırsyattı,amaelini
cebindençıkarmadı.Ondanepeyce,onmetrekadaruzaktaydım.Yarıkapalıgözkapaklarının
arasındanzamanzamanbakışlarınıgörürgibioluyordum.Amaalevalevyananhavanın
içinde,görünsüçuzamangözleriminönündedansediyorgibiydi.Dalgalarınrülsü
öğleyeredahatembel,dahageekti.Hepaynıgüneş,hepaynıışıkkumunüzerinde
burayakadaruzanıyordu.İkisaattirgünarkilerlemiyorgibiydi;ikisaattirgün,erimişve
kaynayanbirmadendenizinedemiratmışsanki.Ufuktanküçükbirvapurgeçti,
bakışlarımıAraptanhiçarmağımiçin,onunküçük,karalekesinihayalmeyal
seçebiliyordum.
Tekyapmamgerekeninarkamıdönmekolduğunu,böylecehiçbirmeselekalmayacağını
şünm.Fakatgüneştenışıldayanbütünbirkumsalbeniarkamdanitiyordu.Pınaradoğru
birkaçadımattım.Arapkımıldamadı.Nedeolsaepeyceuzaktaydı.Belkiyündekigölgeler
zünden,gülergibibirhalivar.Güneşzümüyakmayabaşlıyordu,terdamlalarının
kaşlarımdabiriktiğinihissettim,pkıannemigömğümüzgünkügüneştivebutıpkıo
zamankigibiençokalnımağrıyor,tümandamarlarım,derininalndahepbirden
atıyordu.Buyanmahissinedayanamazhalegelince,ileriyedoğruhareketyapm.Bunun
budalacabirşeyolduğunu,biramatmaklagüntenkurtulamayacağımıbiliyordum.Ama
ileriyedoğrubirtek,yalnızbirtekamattım.BuseferArapyerindendoğrulmaksızın
bıçağınıçekip,güneşinalndabanasterdi.Işık,çeliğinüzerindenfışkırdı;alnımakadar
ulaşanuzunveparlakbirkılıcıandırıyordu.Aynıanda,kirpiklerimdebirikenter,birdenbire
gözkapaklarımınüzerineaktı,onlarıılıkvekalınbirperdeyleörttü.Buzyaşıvetuz
perdesininarkasındangözlerimbirşeygöremezolmuştu.Sadeceneşinalnımdaki
zonklaşınıvebelirsizbirşekildede,karşımdakibıçaktanfışkırmayadevamedenparlak
ışıkkıcınıseziyordum.Buyakıcıkılıçkirpiklerimikemiriyor,acıyangözlerimioyuyordu.
İşteoan,herşeytitreşti.Denizdenkoyuveateşlibirsolukgeldi.Sankigökzüboydan
boyayarılmışdaateşyağrıyorgibigeldi.Bütünbenliğimgerildi,tabancamınüzerindeki
elimkasıl.Tetikoynadı,kabzanıncilalızüelimedeğdi.İşteherşeyoan,ohemsert,
hemsağıredicigürülnüniçindebaşla.Terideneşidesilkeledim.Günündengesini
bozduğumu,üzerindemutluanlargeçirdiğimkumsalınolağanüssessizlinimahvettiğimi
anlam.Ozaman,hareketsizcudadörtelateşettim,kurşunlarbirbiripeşisırabu
cudagömül.Felaketinkapısınavurduğumdörtsertdarbeydisankibunlar.
İkinciBölüm
1
Tutuklanmamdanhemensonrabirkaçdefasorguyaçekildim.Amabunlarkimolduğumu
anlamakiçinyapılansorgularolduklarından,çoksürmedi.İlköncekarakolda,benimişe
kimsealrmazrünüyordu.Sekizgünsonra,bununtersine,SorguYargıcımemerakla
bak.Amabaşlangıçtabanaamıveadresimi,neişyapğımı,neredevenezamandoğmuş
olduğumusordu.Sonraavukattutuptutmadığımıöğrenmekistedi.Har,dedim,bunun
mutlakagerekliolupolmağınısordum.“Neden?”dedi.Davamınçokbasitolduğucevabını
verdim.Gülümserken,Budabirfikir.Amakanunböyle.Avukattutmazsanız,bizsizebir
avukattayinederiz,dedi.Bugibiayrınylaadliyeninmeşgulolmasınıpekuygunbuldum,
bunuonadasöyledim.Benionayla,kanunlarıniyiyapılğınısöyledi.
Başlangıçtaonuciddiyealmam.Beniperdeleriçekilmişbirodayaal,masasının
üstündebenioturttuğukoltuğuaydınlatanbirteklambavardı,kendisilgedekalıyordu.
Kitaplardabunabenzerbirşeylerokumuştumvebünbunlarbanabiroyunmuşgibigeldi.
Konuşmamızbittiktensonraonabaktımvekarşımdazhatlarıince,içeriyeçökükmavi
gözleriolan,iriyarı,uzunkırbıklı,beyazlaşmayaztutmuşgürsaçlıbiradamgörm.
Banaçokmakulveağzınıçekipgerenbir-ikitikerağmensevimlibirigibigöründü.Hatta
odadançıkarkenonaelimibileuzatacakm,amaadamölrmüşolduğumutamzamanında
harlam.
Ertesinhapiste,biravukatbenigörmeyegeldi.Ufaktefekvetostoparlak,oldukça
genç,saçlarınıiyiceyatıraraktaramışbiradamdı.cağarağmen(benimüzerimdebirtek
gömlekvar)koyurenkbirtakımelbisegiymiş,boynunauçlarıdevrikyakalıbirgömlekle
kalın,siyahbeyazçizgili,acayipbirkravattakmış.Koltuğununaltındakiçantayatağımın
üstünekoydu,kendinitanıttı,dosyamıincelediğinisöyledi.Durumumunzorolduğunuama
onagüvenirsembaşaracağındaneminolduğunusöyledi.Teşekkürettim,odabana,“Hemen
işincanalıcınoktasınagirelim,dedi.
Yatağınüzerineoturdu,özelhayamhakkındabilgitoplanğınıanlattı.Annemin
geçenlerdebakımevindeölğünübiliyorlarmış.Bununüzerine,Marengodabirsoruşturma
yapmışlardı.Soruşturmayıyapanlar,annemingömülğünbenim“karekliliğimi
gösterirşekildedavranmışolduğumuöğrenmişlerdi.Avukam,“Tabiianlarsınız,size
sormaktanbirazrahatsızlıkduyuyorum,amaçokönemlibirşeybu.Ayrıca,verecekbir
cevapdabulamazsamsavcınınelindebu,birsilahhalinegelecek,dedi.Onayarm
olmamıistiyordu.Sonraogünkederduyupduymadığımısordu.Busorubeniçokşaşırttı,
bunusoranbenolsaydımçokrahatsızolurdumsanırım.Bununlaberaber,kendimi
sorgulamakalışkanlığınıbirazkaybetmişolduğumu,onuaydınlatmanınbenimiçingüç
olacağınısöyledim.Annemielbetteçokseverdim;amabubirşeyifadeetmezdiki.Sağlıklı
büninsanlar,sevdiklerininölümünüazçokarzuetmtir.Avukatbunoktadasözümükesti
veçoktelaşlanmışgörün.BununemahkemedenedeSorguYargıcı’nınönünde
söylemememiçinsözalbenden.Bununlabirlikteona,ilginçbiryaralışımolduğunu,
fizikselihtiyaçlarımınçuzamanduygularımıetkilediğinianlattım.Annemigömğüm
günçokyorgundum,uykumvardı,buzdendeolupbitenlerinpekfarkınavaramamışm.
Kesinolaraksöyleyebileceğimtekşey,anneminölmemişolmasınıtercihedeceğimdi.Fakat
avukatımmemnungörünmüyordu.“Bukadarıyeterliolmaz,dedibana.
Sonraşün.Ogün,içimdengelenduygularaketvurduğumusöyleyebilirmiyim,diye
sordu.Ona,“Har,çünkübudoğrudeğil,dedim.Kendisinetiksintiveriyormuşumgibi,
tuhaftuhafzümebak.Adetazalimbirtavırla,yurtmürüylebakımevindeki
görevlilerintanıksıfaylaifadevereceklerinisöyledi,Budabenizordurumdabırakabilir,
diyeekledi.Anneminölümününbudavaylailgisiolmadığınısöyleyince,dahaönceadaletle
işiminolmağınınaçıkçagörülğünücevabınıvermekleyetindi.
Kızgınbiredaylaçıkıpgitti.Onualıkoymak,sempatisinikazanmakistediğimisöylemek
istedim,dahaiyisavunulmakiçindeğilde,doğalolarak,içimdenöylegeldiğiiçinyapmak
istedimbunu.Fakatonusıkıntılıbirdurumaşürğümügörüyordum.Adambeni
anlamıyor,hafiftertipiçerliyordubana.Benimdeherkesgibi,tamamenherkesgibi
olduğumusöylemekistiyordumona.Amaaslındabünbusözlerinpekdefaydasıyoktu,
bendeüşenerekbunlarısöylemektenvazgeçtim.
KısabirzamansonrayineSorguYargıcı’nınkarşısınaçıkm,öğledensonrasaatin2’siydi
vebuseferofisi,birtülperdeninzorsüzebildiğibirışıkladoluydu.Havaçoksıcak.Sorgu
Yargıbenioturttuktansonrabükbirnezaketle,avukamınbiraksilikyünden
gelemediğinisöyledi.Amaistersemavukatımyanımdadeğilkensorularınacevapvermemeye
veonungelmesinibeklemeyehakkımvarmış.Sorularıyalnızbaşımacevaplayabileceğimi
söyledim.Masanınüzerindekibirğmeyebas.Gençbirzabıtkâtibigelipneredeyse
dibimeoturdu.
İkimizdekoltuklarımızakurulduk.Sorgubaşla.Önce,benisessizveiçinekapanıkbiri
olarakanlattıklarınısöyledi,bukonudanedüşünğümübilmekistedi.“Hiçbirzaman
söyleyecekfazlasözümyoktur,onuniçinsusarım,diyecevapverdim.İlkdefasındakigibi
gülümsedi,bundaniyisebepolamayacağınıkabuletti,sonrada,“Zatenbununhiçbirönemi
deyokki!”diyeekledi.Sustu,zümebak,anidenayağakalkıpçokhızlıca,“Beniasıl
ilgilendirensizsiniz,dedi.Nedemekistediğinipekanlamağımiçincevapvermedim.
İşlediğinizfiildeanlayamağımtaraflarvar,diyeekledi,bunlarıkavramamiçinbana
yarmedeceğinizdeneminim.Ben,herşeyinsonderecebasitolduğunusöyledim.Ogünü
nasılgeçirdiğimianlatmamiçinbaskıyap.Bende,onadahaönceanlattıklarımıaktardım:
Raymond’u,plajı,denizbanyosunu,kavga,yineplajı,küçükpınarı,güneşivebeşelateşi
kısacatekraranlattım.Hercümlede,Güzel,güzel,diyordu.Yereserilmişcutkısmına
geldiğimde,“İyi,diyerekbaşınısalla.Bensehepaynıhikâyeyianlataanlatayorulmuştum
veömrümdehiçbukadarçokkonuşmamışımgibigeliyordu.
SorguYargıcıbirsüresustuktansonraayağakalk,banayarmetmekistediğini,
davamınilgisiniçektiğiniveTanrınındayarmıyla,benimiçinbirşeyleryapacağını
söyledi.Amabundanönce,banasormakistediğibirkaçsorudahavar.Sonradamdanşer
gibi,annemisevermiydim,diyesordu.Ben,“Evet,herkesgibi,diyecevapverdim.Ozamana
kadarmakinesindezgünbirşekildeyayazmaktaolanzabıtkâtibihangiharfe
vuracağınışaşırmışolmalıki,birazbocala,makineyigerialmakzorundakaldı.Bunun
üzerine,yinegörünürdemanklıbirnedenolmaksızın,SorguYarcı,beşkurşunubirbiri
peşisıramısıkğımısordu.Düşünm,öncebirtekelateşetmiştim,birkaçsaniyesonrada
dörteldaha.“Peki,ilkkurşunlaikincikurşunarasındanedenbeklediniz?”dedi.Kızılrenkli
plajbirkeredahagözümünönünegeldivealnımdayakıgüneşihissettim.Amabusefer
hiçcevapvermedim.BunuizleyensessizlikiçindeSorguYargıcıtelaşlanırgibioldu.Yerine
oturdu,saçlarınıkarışrdı,dirseklerinimasayadayadı,tuhafbiredaylabanadoğrueğilerek,
Nediye,nediyeyerdeyatanbiradamaateşettiniz?”diyesordu.Ozamannecevap
vereceğimibilemedim.Yarç,elleriylealnınısıvazla,birazkısıkbirseslesorusunubir
dahatekrarla:“Neden?Banabunusöylemenizlazım.Benhâlâsusuyordum.
Birdenbireayağakalk,genişamlarlaodasınınöbürucunadoğruilerledi,birdosya
dolabınınçekmecesiniaçtı.İçindengümüşbirhaççıkardıvebanadoğrugelirkenhaçı
havayakalrdı.Tamamendeğişmiş,adetatitrekbirsesle,“Bunedir,biliyormusunuz?”diye
bağır.Ben,“Biliyorumtabii,dedim.Ozamançokçabukvehararetle,Tanrıyainandığını
söyledi;Tanrınınaffetmeyeceğihiçbirnahkârolmadığına,amabununiçininsanın
pişmankduyması,ruhuboşveherşeyikabulehazırbirçocukhalinegelmesigerektiğine
inanıyordu.Gövdesinimasanınüzerineeğmişti.Elindekihaçıneredeysebaşımınüstünde
sallapduruyordu.Drusunusöylemekgerekirse,onunmuhakemesinipek
kavrayamamıştım.Çünküsıcaktandehşetlirahatsızoluyordumveodadaki,kocakoca
sineklersüreklizümekonuyorlardı;ayrıcaadamdanbirazkorkuyordum.Fakataynı
zamanda,bunungülünçolduğunu,çünkücinayetişleyeninbenolduğumudakabul
ediyordum.BununlaberaberSorguYargıcıdevametti.ağıyukarıanlayabildiğimere,
itirafımdatekbirkaranlıknoktavardı,odaikincidefaateşetmekiçinnedenbeklemiş
olduğumdu.İşingerisiçokiyiydiamao,iştebunoktaanlayamıyordu.
Ona,diremekleyanıldığınısöyleyecektim;busonnoktaokadardaönemlideğildi.Fakat
sözümükesti,karşımdadimdikdurarakvebenireklendirerek,Tanrıyainanıp
inanmadığımısordu.Har,dedim.Hoşnutsuzlukiçindeyerineoturdu.Bununmümkün
olmadığınıherinsanın,hattaondanyüzçevirenlerinbileTanrıyainandığınısöyledibana.O
böyleinanıyordu,bundanbiranbileşüpheetsehayanınanlamıkalmayacak.“Hayamın
anlamıkalmasınistermisiniz?”diyesordu.Banarehavahtu,bunuonasöyledim.Ama
o,masanıngerisinden,üzerindeİsaheykelciğibulunangümüşhaçıyineburnumundibine
uzatarakdeligibibağırdı:BenHıristiyanım.SeningünahlarıniçinO’ndanşefaatdiliyorum.
Onun,seniniçinısrapçekmişolduğunanasılolurdainanmazsın?”Benimlesenlibenli
konuşmayabaşlağınıfarkettim,amasabrımdakenmtiark.cakgittikçearyordu.
Benyarımyamalakdinlediğimbiradamıbaşımdansavmakistedimmi,onahakveriyormuş
gibiyaparım,buseferdeöyleyapm.Onunmuzafferbirtavırtakınğınıhayretlerm,
rdünmü,gördünmü?”diyordu.“TanrıyainanıyorsunvekendiniO’naemanet
edeceksindeğilmi?”Tabiibenbirkeredaha,har,dedim.Odakoltuğunaçöküverdi.
Pekyorgunbirhalivar.Konuşmamızıtakipetmişolanyamakinesisonmleleri
yazarken,obirsüresustu.SonraYarç,dikkatle,birazdakederleyüzümebakarak,“Sizin
kadarkaruhluadamgörmedim,karşımaçıkancanilerbuısrapsembolükarşısındahep
ağlamışlarr,dedi.Caniolduklarıiçindir,diyecektim.Nevarki,bendeonlargibiydim.Bu
şünceyebirtürlüalışamıyordum.Yarç,sorgununbittiğinianlatmakistiyormuşgibi
ayağakalktı.Yalnız,hepoaynıhafifbezgintarlabanaişlediğimfiildendolayıpişmanlık
duyupduymağımısordu.Düşünm,gerçekbirpişmanktançok,birazsıkın
duyduğumusöyledim.Sözlerimianlamıyormuşgibigeldibana.Amaogünkiş,bukadarla
kal.
Sonraları,sıksıkSorguYargıcı’nınkarşısınaçıkm.Ancak,herseferindeavukamda
yanımdaydı.Yargıç,dahaöncekiifadeleriminbanoktalarıüzerindebendenaçıklama
almaklayetiniyordu.Yadaaleyhimdekidelillerhakkındaavukatımlatarşmalaryapıyordu.
Fakataslınabakılırsa,bugibianlardabenimlehiçmgulolduklarıyoktu.Şuvarki,
sorgularınhavasıyavaşyavaşdeğişmeyebaşla.Görünüşere,Yarçınbenimle
ilgilenmezvedosyamıkapamışgibibirhalivar.BanabirdahaTanrı’dansözetmediveo
ilkgünkügibiheyecanlandığınıbirdahagörmedim.Sonunda,konuşmalarımızdahasamimi
birhalal.Birkaçsoruveavukamlabirazkonuşmadansonrasorgularbitiyordu.Yargıç’ın
deyişiyle,davamseyrinitakipetmekteydi.Arasıra,konuşmagenelbirnitelikaldımı,buna
benidedahilediyorlar.Rahatnefesalmayabaşlamıştım.Böyleanlardakimsebanakötü
davranmıyordu.Herşeyokadardoğal,okadarayarlıydıveöyleyapmacıksızşekildegeçip
gidiyorduki,kendimiartık,“ailedensaymakgibibirazlünçbirduyguyabilekapılmıştım.
Busorgunundevamettiğionbirayboyunca,diyebilirimki,enhoşlanğımnadiranlardan
birideSorguYargınınbenikapıyakadargörüpomzumavuraraksamimibirtavırla,
Hadibakalım,bugünkbukadar,BayDeccal,dediğian.Ozamanbenijandarmalara
teslimediyorlardı.
2
Bazışeylervarkibunlarısözkonusuetmektenhiçhoşlanmam.Hapsegirdiğimzaman,
hayamınbukısmındanbahsetmektenhiçbirzamanhoşlanmayacağımıaradanbirkaçgün
geçinceanlaverdim.
Dahasonraları,bugibitiksintilerearkönemvermezoldum.Aslınabakılırsa,ilkgünler
pekokadarhapistedesalmazm.Belirsizbirşekilde,yenibirolayolmasınıbekliyordum.
HerşeyancakMarieninilkvetekziyaretindensonrabaşla.Mektubunualdığımgün
(karımolmağıiçinarkbeniziyaretetmesineizinvermediklerinisöylüyordu)tetamo
gün,anladımkihücremdekendievimdeyimvehayatımoradaduraklamaktar.
Tutuklanğımgünbeni,çoğuArapolmaküzerebaşkatutuklularınbulunduğubirodaya
kapattılar.Benigörünceldüler.Sonraneyapmışolduğumusordular.BirArap
ölrğümüsöyledim,sesçıkarmadılar.Amaazsonra,akşamoldu.Üsneyatacağımhasırı
nasılzenlememgerektiğinianlattılarbana.Hasır,birucundanbükülerekyaskhaline
getirilebiliyordu.Bütüngecetahtakurularımdedolaşdurdu.Birkaçgünsonra,tahta
birkerevetüsndeyattığımayrıbirhücreyekoydularbeni.Birlamlıklabirdeteneke
leğenimvardı.Hapishaneşehrinyukarıkısmındaydı,küçükbirpenceredenbakıncadenizi
görebiliyordum.Demirparmaklıklaratutunm,müaydınlığaçevirdiğimbirn,bir
gardiyaniçerigiripziyaretçimolduğunusöyledi.GeleninMarieolduğunuşündüm.
Sahidendegelenoydu.
Ziyaretodasınagitmekiçinuzunbirkoridoru,sonrabirmerdiveni,sonolarakyineuzun
birkoridoruaşm.Genişbircamekânlaaydınlanançokbükbirsalonagirdim.Salon,bir
baştanöbürbaşauzananikiksekdemirparmaklıklaüçebölünmüş.İkiparmaklığın
arasındasekiz-onmetrelikbirboşlukvar,ziyaretçilerimahkûmlardanayırıyordu.Çizgili
giysisivegüneştenyanmışzüylekarşımdaMarieyigördüm.Benimbulunduğumtarafta,
çoğuArapolmaküzereonkadartutukluvardı.MarieninetrafınıMagriplileralmış,iki
ziyaretçikadınınarasındaduruyordu.Bunlardanbiri,siyahlargiymiş,dudaklarınısıkmış,
ufaktefekbirihtiyar;öbürüdeelinikolunusallayarakksekseslekonuşanbaşıaçıkbir
kandı.Parmaklıklarınbirbirlerindenuzakolmalarındenziyaretçilerdemahkûmlar
daçokksekseslekonuşmakzorundaydılar.İçeriyegirincesalonunçıplakduvarlarında
yankılaryaratansesler,gökndencamlarınüzerinedökülüpsalonuniçinefışkırançiğ
ışıkzündenbirazşaşalam.Hücremdahasakin,dahaltu.Alışabilmemiçinbirkaç
saniyegeçmesilazımgeldi.Bununlaberabersonunda,günışığıiçindeherçehreyinetolarak
görebildim.İkiparmaklıkarasındakigeçidinsonundabirgardiyanınoturmaktaolduğunu
farkettim.Arapmahkûmlarınvebunlarınailelerininçoğukarşılıklıyereçömelmişlerdi.
Bunlarbağırmıyorlar.Gürülyerağmençokalçakseslekonuşarakanlaşmanınyolunu
buluyorlar.Onlarındahaaşağıdangelenboğukmırılları,başlarınınüzerindebirbiriyle
çarpışankonuşmalardanayrıolarak,hepaltperdedendevamedipgidiyordu.Bütünbunları,
Marieyedoğruilerlerkenhemenfarkettim.O,demirparmaklığaabanmışbile,olanca
kuvvetiylebanagülümsüyordu.Onuçokgüzelbuldum,amabunukendisinesöylemek
imkânınıeldeedemedim.
Çokksekseslebana,Ee,nehaber?”dedi.“Görğüngibiişte,dedim.“İyimisin,bir
isteğinvarmı?”Herşeyimvar.
İkimizdesustuk,Mariehâlâgülümsüyordu.Şişmankansayanımdakiiriyarı,samimi
gözlerlebakan,sarışınadamabağırabağırabirşeylersöylüyordu,kocasıydıherhalde.Kan
başladığıbirkonuşmayadevametmekteydi.
Avaçıkğıkadar,“Jeannealmakistemedionu,diyebağırıyordu.Adam,“Evet,evet,
diyordu.Sençıkıncageliponualacaksın,dedimamagenedealmakistemedi.
Mariedebağırabağıra,Raymond’unbanaselamıolduğunusöyledi,bende,“Teşekkür
ederim,dedim.Amayanımdakiadamın,Onasıl?”bağırmasındensesimi
işittiremedim.Kadın,“Hiçbukadariyiolmamış,dedivegüldü.Solumdakibeyaz,zarifelli
ufaktefekdelikanlıhiçkonuşmuyordu.Onun,ufaktefekihtiyarbirkanıntamkarşısında
durduğunufarkettim,ikisidederinderinbirbirlerinebakıyorlardı.FakatMarieosırada,
bağırabağıraümidikaybetmemekgerektiğinisöylediğiiçinonlarıdahafazlaincelemeye
vakitbulamam.“Evet,dedim.AynızamandaMarieyebakıyordum,elbisesininüzerinden
omzunusıkmakgeldiiçimden.Oandaincekumaşıellemeyiarzuluyordum,bunundışında
neyiumupummamamgerektiğinikendimdepekbilmiyordum.FakatherhaldeMarienin
desöylemekistediğibuydu;çünkülümsemeyedevamediyordu.Arkdişlerinin
beyazlığındanvegözlerininküçükkıvrımlarındanbaşkabirşeygöremiyordum.Yeniden
bağır:“Buradançıkacaksınvebizevleneceğiz!”Ben,“Olurmudersin?”dedim,amalaf
olsundiye.Oda,çokçabukveçokyüksekseslekonuşarakberaatedeceğimi,birlikteyine
denizegireceğimizisöyledi.Nevarkiötekikandaboyunabağırıyor,idareyebirsepet
bırakğınısöylüyordu.Sonradaiçindekileribirbirsapkmeyebaşlamıştı.Hepsinitek
tekkontroletmekgerekiyormuş,zirapahalışeylermiş.Öteyanımdakidelikanlıileannesi
hâlâbakışıyorlar.Araplarınmırıltısıdaayağımızındibindedevametmekteydi.Dışarıda
günışığı,camaçarparakbüpşişergibioldu,bünzlerinüzerineyenibirözsugibi
ak.
Kendimibirazhastahissediyor,gitmekistiyordum.Gürülbanadokunmuştu.Fakat
diğeryandanMarieninoradaoluşundanbirazdahafaydalanmakistiyordum.Nekadar
zamandahageçtibilmiyorum.Mariebanaişindensözetti;durmadangülümsüyordu.
rıltılar,bağırışmalar,konuşmalarbirbirinekarışıyordu.Teksessizbölgeyanımdaki
delikanylakarşılıklıbakışanihtiyarkadınınbulunduklarıyerdi.YavaşyavaşArapları
götürler.Bunlarınilkiçıkarçıkmazhemenherkessustu.Ufaktefekihtiyarkan
parmakklarayaklaş,aynıandadabirgardiyan,oğlunaişaretetti.Delikanlı,“Hoşçakal
anne,dedi.Kadındaeliniikiparmaklığınarasındangeçirerekonayavaşçaveuzatarak
küçükbirişaretyap.
Kançıkarken,elindeşapkasıylabiradamgirdi,onunyerinegeçti.İçeriyebirde
mahkûmallar,ikisitelaşlıtelaş,fakatalçakseslekonuştular,çünküsalonsessizleşmişti.
Sonrasağtarafımdakiadamıdaalmayageldiler,karısıarkbağırmayagerekkalmağını
farketmemişgibisesinihiçalçaltmadan,“Kendineiyibak,dikkatliol,dedi.Sonrasırabana
geldi.Mariebeniöpğünedairbirişaretyap.Kapıdançıkmadanöncearkamabaktım.
Yüzünüparmakğayapışrmış,hepaynıgerginvetereddütlügümseyişlekımıldamadan
duruyordu.
Banaomektubuyazmasıbundankısasüresonraoldu.İşteoandanitibarende,sözünü
etmektenhiçhoşlanmağımşeylerbaşladı.Amainsanhiçbirşeyigerektiğindenfazla
bütmemeli;benbudurumabaşkalarındandahakolaykatlanm.Tutukluluğumun
başlanndaenzorumagidenşey,kafamdahâlâözgüradamdüşüncelerininbulunmasıydı.
Meselabirdenbirebirplajdaolmayı,denizedoğruilerlemeyiistiyordum.Ayaklarımın
altındailkdalgalarınseslerini,cudumunsuyagirişinivebundanduyduğumferahlığı
zihnimdengeçirince,anidenhapishaneduvarlarınınnasıldadarolduğunu
hissediveriyordum.Fakatbuancakbirkaçaysür.Sonraları,sadecemahkûmlaraözgü
şüncelerbesleroldum.Bahçedeyapacağımgünlükgezintiyiyadaavukatımınziyaretini
bekliyordumZamanımıngerikalankısmınıgayetiyizenlemiştim.Ozamanlarsıksık
şöyleşünm;benikurubirağacıngövdesinehapsetselerdebaşımınüstündekigök
parçasınabakmaktanbaşkayapacakişimolmasadayavaşyavaşonadaalışacaktım.Kuşların
geçişlerini,bulutlarınbirbirlerinerastlayışlarınıbekleyecektim,nitekimburadada
avukatımınacayipkravatlarınırmekiçin,başkabirâlemdedeMarieyikollarımınarasına
almakiçincumartesiyekadarsabrediyordum.Halbukiiyişünülürsekurubirağacın
gövdesiiçindedeğildim.Bendendahamutsuzolanlardavar.Zatenannemdeböyle
şünür;sıksık,insanınsonundaherşeyealışacağınıtekrarlar.
Amaherzamanbukadarderinşünğümolmuyordu.İlkaylarpekağırgeldibana.
Fakatgöstermekzorundakalğımçaba,bunlarıatlatabilmemiçinbanayardımoluyordu.
Sözgelişi,birkanarzuluyordum.Budadoğaldı,gençtimçünkü.ÖzelolarakMarieyih
şünğümyoktu.Fakatbirkanı,bünkanları,tanımışolduklarımınhepsini,onları
netürlüşartlariçindesevmişolduğumuokadarçokşünüyordumki,hücrembirsürü
kanzüvebenimşehvetimledoluyordu.Biryandanbudengemibozuyordu.Ancakdiğer
yandanda,vakitgeçirmeyeyarıyordu.Yemeksaatlerindeaşçıyamağıylaberabergelen
başgardiyanasonundakendimisevdirmiştim.Banakanlardanbahsedenönceooldu.
Ötekilerindeilkolarakbundanşikâyetettiklerinisöyledi.Aynıfikirdeolduğumu,bu
muameleyihaksızbulduğumusöyledim.“Evetama,dedi,“sizleribununiçinhapse
atıyorlar.“Nasılbununiçin?”Ee,özgürlükdediğiniştebudur.Özgürlüğünüzüelinizden
ayorlar.Benbunuhiçşünmemiştim.Onahakvererek,“Doğru,dedim,“yoksabuişin
cezataraneredekalır?”Evet,bunusizanlıyorsunuz,amaötekileranlamıyor.Sonunda
kendikendilerinitatminyolunagidiyorlar,dedi.Sonradagardiyançıkıpgitti.
Birdesigaraderdivar.Hapsegirdiğimzamankemerimi,ayakkabımınbağcıklarını,
kravamıvebaştasigaralarımolmaküzereceplerimdenevarsahepsinialmışlar.Beni
hücreyekapattıklarızamanbunlarıgeriistedim.Yasakolduğunusöylediler.İlkgünlerçok
sıkınlıoldu.Banaençokkoyanbuydubelki.Karyoladiyekullanğımkerevettenküçük
küçüktahtaparçalarıkoparıpemiyordum.İçimdebüngündinmekbilmeyenbirbulan
var.Kimseyezararıdokunmayanbirşeydennediyeyoksunbırakılğımıanlayamıyordum.
Sonraları,bunundacezayadahilolduğunuanladım.Amaozaman,arksigaraiçmemeye
aşmıştım,budabenimiçincezaolmaktançıkmış.
Busıkınlardışındapekmutsuzdeğildim.Yinebütünmesele,vakitgeçirebilmekteydi.
Belleğimiişletmesiniöğrendiğimandanitibarenarkhiçcanımsıkılmazoldu.Bazenodamı
şünmeyebaşlıyorvehayalimdebirköşedenkalkıpyineoköşeyenüyor,yolumun
üstündekiherşeyibirbirzihnimdengeçiriyordum.Başlançtabunuçabucak
yapmaktaydım.Amayenidenbaşlağımhersefer,bubirazdahaçokvakitalıyordu.Çünkü
hermobilyaharyordum,bunlarınherbirininiçinde,üsndenelerbulunduğunu,bu
şeylerinbünayrınlarınıveayrınlardanbirkakma,birçatlağı,kırıkbirkenarı,
bunlarınrenklerinivepürüzleriniharyordum.Aynızamandadabusamişininucunu
kaçırmamaya,herşeyibirbirharlamayaçalışıyordum.Öyleki,birkaçhaftasonra,sadece
odamdabulunanşeylerizihnimdensaymaklasaatlergeçirebilecekhalegelmiştim.Böylelikle
nekadarçokşünürsem,hafızamdandayanlışbellemyadaunutmuşolduğumokadar
şeyçıkarıyordum.Ozamanşunuanlamki,birtekndışarıdayaşamışolanbirkimse,hiç
zahmetsizzsenehapistekalabilir.Canınınsıkılmamasıiçinyeterderecedeanıyasahip
olmuşturark.Birbakıma,faydalıbirşeydibu.
Sonrauykudavardı.Başlangıçtageceleribölükpörçükuyuyor,gündüzleriysehiç
uyuyamıyordum.Yavaşyavaşgeceuykularımzeldi,nzlerideuyuyabilmeyebaşladım.
Hattadiyebilirimki,sonaylardahernonal,onsekizsaatuyuyordum.Ozaman
yemeklerle,tabiiihtiyaçlarla,anılarlaveÇekoslovakınhikâyesiyleölrecekaltısaatim
kalıyordu.
Otşilteylekerevetinarasındakumaşahemenhemenyapışmış,sararıpşeffafhalegelmiş
bireskigazeteparçasıbulmuştum.Gazetede,başıolmayanbirüçünsayfavakası
anlalmaktaydı,olayÇekoslovakyadageçmişolmalıydı.Biradam,parakazanmakiçinbir
Çekköyündenkalkıpyolaçıkmıştı.Yirmibeşyılsonrazenginolmuş,karısıvebirçocuğuyla
berabermemleketenmüş.Dduğuköydeannesi,kızkardeşiyleberaberbirotel
işletmekteydi.Adamonlarasürprizolsundiyekarısıylaçocuğunubaşkabirotelebırakıp
annesininişlettiğiotelegitmiş,fakatiçeriyegirdiğindeannesionutanımamış.Adamşaka
olsundiyebirodatutmuş.Sonradacebindekiparagöstermiş.Geceleyin,annesiylekız
kardeşikafasınaçekiçlevuravuraadamcağızıölrüpparasınıçalmış,ölüsünüırmağa
atmışlar.Sabahkarısıçıkagelm,işiniçyüzünübilmeden,yolcununkimolduğunuonlara
anlatmış.Bununüzerineannekendiniasmış,kızkardeşbirkuyudaintiharetmti.Bu
hikâyeyibelkibinlercedefaokudum.Biryanıylainanılmazşeydibu.Öbüryanıylada
doğaldı.Yolcununbunubirazhakettiğinidüşünm,insanhiçbirzamanböyleşakalar
yapmama.
Böyleceuykusaatleri,anılar,oüçünsayfaolanıokumakvekaranklaaydınlığın
birbirinitakipetmesisayesindevakitgeçipgitti.İnsanın,hapisteykenzamankavramını
kaybettiğinibiryerdeokumuştum.Fakatbununbenimiçinfazlacabiranlamıolmamış.
nlerinbukadarhemnekadaruzunhemnekadarkısaolabileceklerinianlamamışm.Bu
günlerinyaşanmasıuzunsürüyorduşüphesiz,amabunlarokadargenişleyipyalmışlar
ki,sonundabirbirlerininiçinetaşıpyayılıyorlar.Adlarınıbilekaybediyorlardı.Benimiçin
sadecenyadayarınsözklerininbiranlamıvar.
nünbirindegardiyanbana,beşaydırhapisteolduğumusöylediğinde,onainandım,
amanedediğinianlamadım.Banagörehücreniniçinedoğanhepaynıgün,yaptığımişde
hepaynıişti.Ogüngardiyangittiktensonratenekeleniminiçinebakm.Banaöylegeldi
ki,benhayalimegülümsemeyeçalışırken,ociddiduruyordu.Leğenikarşımdasallam.
lümsedim,amahayalimyineaynıciddivekederliifadeyikorudu.Akşamoluyordu,
bahsetmekistemediğimsaatgelmişti;akşamıngürüllerinin,hapishaneninbün
katlarındanbirsessizlikalahalindeyukarıyadoğruçıktıklarıisimsizsaattibu.Pencereye
yaklaşmvegününsonışığındahayalimebirdefadahabakm.Hâlâöyleciddiydi,amao
andabendeöyleolduğumiçinbundaşaşılacakbirtarafdayoktu.Fakataynıandave
aylardanberiilkdefaolaraksesiminçınlayışınıdaayanbeyanişittim.Bununzatenaylardan
berikulaklarımdaçınlamaktaolansesolduğunufarkettimveanladımkiben,bütüno
zamanzarfındakendikendimekonuşmuşum.Ozaman,annemincenazesindehastabakı
kanınsöyledikleriniharlam.Har,çıkarbiryolyoktuvekimsehapishanelerdeki
akşamlarınnasılolduğunutasavvuredemezdi.
3
Diyebilirimki,neticeitibariyleyaz,çokçabukyazıtakipetti.İlksıcaklarlaberaber
benimiçinyenibirşeylerolacağınıdabilmekteydim.Benimdava,cezamahkemesininson
devresindegörülecek,budevrehaziranaylaberabersonaerecekti.Durma,şarıda
güneşetrafıkasıpkavururkenbaşla.Avukamdavanınikiçgündenfazlasürmeyeceğini
dairbanagüvencevermişti.Hemzatenmahkemeaceleedecektir,çünküsizindavabu
döneminenönemlidavasıdeğil,diyedeeklemişti.“Sizdenhemensonra,babasınıölren
biradamıyargılayacaklar.
Sabahınsaatyedibuçuğundagelipbeniallar,cezaeviarabasıbeniAdliyeSarana
götür.İkijandarmabenigölgekokanküçükbirodayasoktu.Arkasından,bağırışçağırışın,
sandalyerüllerin,koşturmaseslerinduyulduğubirkapınınyanınaoturupbekledik,
mbukargaşa,mahallelerdezenleneneğlencelerde,konserdensonradansetmekiçin
salonunzenlenmesiniharlattıbana.Jandarmalar,mahkemeheyetiningelmesini
bekleyeceğimizisöylediler,birtanesibanasigaraikramettiamaalmam.Azsonra,
Heyecanlımısın?”diyesordu.Olmağımısöyledim.Hattabirbakıma,birdavagörecek
olmakbenimiçinilgiçekiciydi.Hayamboyuncabunuyapmafırsatımhiçolmamış.
Evet,dediikincijandarma,“amasonundainsanusanır.
Birazsonraodadaküçükbirzilçaldı.Ozamankelepçelerimiçıkarlar,kapıaçtılarve
benisanıkbölmesinesoktular.Salonhıncahınçdoluydu.Perdelerkapalıydı,amagüneşyine
deyeryeriçeriyesızıyordu,havaşimdidenboğucubirhalegelmişti.Camlarkapalıydı.
Oturdum,jandarmalardaikiyanımageçtiler.İşteoandakarşımdasırasırabirtakımçehreler
gördüm.Hepsibanabakıyorlardı:riüyeleriolduklarınıanladım.Fakatonlarınherbirini
öbüründenneyinayırtettiğinisöyleyemeyeceğim.Tekgözlemimşuoldu:Bentramvaydaki
birsıranınönündeydim,bünbukimolduklarıbelirsizyolcularsagünçtaraflarını
bulmakiçinyenigelenigözleriyledidikdidiketmekteydiler.Aptalcabirfikirdibubiliyorum,
ziraonlarınburadapeşindeolduklarıbirinsanıngülünçtaradeğil,cinayetti.Bununla
beraberaradakifarkpekokadarbükdeğilveaklımadaböylebirdüşüncegeldi,ne
yapam.
Bukapasalondakibünbukalabalıktandabirazsersemlemiştim.Mahkemesalonuna
birkeredahabakm,amahiçbirçehreyiartedemedim.Bünbuinsanlarınbenirmek
içinitişipkakışğınıilkandakavrayamamışmsanırım.Ötedenberiinsanlarınilgisini
çekenbiriolmamışm.Bünbutelaşınsebebininbenolduğumuanlamakiçin,gayretsarf
etmemgerekti.Jandarmaya,Nekadarkalabak!”dedim.Gazetecilerzündenolduğunu
söyledi,sonradajüriüyelerininoturduğusıranınalnda,birmasanınyanındadurmakta
olanbirgrubugösterdi.İşte,oradalar,dedi.“Kimler?”diyesordum.“Gazeteciler,diye
tekrarla.Gazetecilerinbirinitanıyordu;gazetecideonugörüpbizedoğruyöneldi.Epeyce
yaşlı,sevimlibiradamdı,arasırazünüzünüoynatıyordu.Jandarmanınelinihararetle
sık.Osıradaherkesinbirbiriyletanışğını,birbirineseslendiğini,konuştuğunufarkettim;
aynıçevreyeaitinsanlarınbiraradaolmaktanmutlulukduyduğukulüplergibi.Aynı
zamandaburadakendimifazlavebirazdadavetsizbirmisafirgibihissetmeminyarattığıo
garipizleniminnedenilerigeldiğinideanladım.Gazetecigülümseyerekbanadönüpbenim
içinherşeyinyolundagitmesiniumduğunusöyledi.Onateşekkürettim,olafadevametti:
Biliyormusunuz,bizsizindavabirazşişirdik.Yaz,gazeteleriçinkesatbirmevsimdir.Bir
sizin,birdebabakatilinindavasındanbaşkadişedokunurşeyyoktu.Sonra,birazevvel
ayrılğıgrubuniçindenbanaufaktefekbirisinigösterdi;adamcağızsiyahçerçeveli,
kocamangözlüklertakmıştı,semizbirbaykuşabenziyordu.Gazeteci,adamınParis’te
yayımlananbirgazetetarandanburayaözelolarakyollanğınısöyledi:Aslındasiziniçin
gelmişdeğil.Amanasılolsababakatilinindavasınıgazeteyeaktaracağıiçin,aynızamanda
sizindavayıdaizlemesiniistemler.Azkalsınonayineteşekküredecektim.Amabunun
gülünçbirşeyolacağınışünm.Gazetecibenieliylegönüldenselamlaktansonra
yanımızdanayrıldı.Birkaçdakikadahabekledik.
Sırndappesiyleavukamçıkageldi,birçokmeslektaşı,etrafınısarmış.Gazetecilere
doğruilerledi,bazılarınınellerinisık.Mahkemesalonununziliçalıncayakadarşakalaşıp
gülüşler,sonderecerahatgörünüyorlar.Herkesyerliyerineoturdu.Avukamgelerek
elimisık.Sorulacaksorularakısacevaplarvermemi,başımabuyrukdavranmamamı,işin
gerisinionabırakmamısöyledi.
Soltarafımda,geriçekilenbirsandalyeningürülsüişittim;kırmızılargiymişgözlüklü,
zayıf,uzunboylubiradamıncüppesiniözenebezenetoplayarakyerineoturduğunu
gördüm.Savcı’ydıbu.Birmübaşir,mahkemeheyetiningelmekteolduğunuhaberverdi.Aynı
anda,ikitanekocamanvantilatörnlamayabaşla.İkisisiyahlı,üçüncüsükırmızılıüç
yargıçellerindedosyalarlaiçeriyegirdilervesalonahakimksekkürsüyedoğruaceleyle
rüdüler.Kırmızıcüppeliadamortadakikoltuğaoturdu,başlığınıönünekoydu,saçsız
küçükbaşınımendiliylekuruladıveoturumunaçılğınıilanetti.
Gazetecilerkalemleriniellerinealmışlardı.Hepsindeaynıkayıtsız,birazdaalaycıeda
var.Bununlaberaberiçlerindengrielbiseli,mavikravatlıepeycegençbirtanesi,kalemini
önünekoymuşbanabakıyordu.Birazasimetrikndeyalnızikizünürüyordum,çok
açıkrenktiler,tanımlanabilirhiçbirşeyifadeetmeksizinpürdikkatbenisüzüyorlardı.
İçimde,kendikendimiseyrettiğimgibigaripbirhisuyan.Belkibununiçin,belkideoranın
âdetlerinibilemediğimden,sonraolupbitenleri,yanijüriüyeleriarasındakuraçekilini,
başkantarandanavukata,savcıya,jüriyesorularsoruluşunu(herseferindejüriüyelerinin
hepsiaynıandabaşlarınımahkemeheyetindenyanaçeviriyorlardı),içindebanayaban
gelmeyenyerveinsanadlarınarastlağımiddianameninçabucakokunuvermesini,sonra
avukatımayenidensorularsorulmasınıpekanlayamadım.
Başkan,tanıkyoklamasıyapracağınısöyledi.başirdikkatimeçarpanbazıisimler
okudu.Birazönceşekilsizgibigörünenbukalabağınarasındanbakımevininmürüyle
kapının,ihtiyarThomasPérezin,Raymond’un,Massonun,Salamanonun,Marieninbirer
birerkalkklarını,sonrayandakibirkapıdançıkıpgittiklerinirm.Mariebanakaygı
dolubirişaretyap.Onlarıdahaöncegörmemişolduğumahayretetmekteydimki,a
okununca,sonuncuolaraklestedeayağakalktı.Onunyanında,sırndaceketi,kesinve
kararlıtavrıyla,lokantadakiufaktefekkanıdagörm.Dikkatlebanabakıyordu.Ama
Başkankonuşmayabaşlağıiçinşünmeyevakitbulamadım.MahkemeBaşkanışimdiasıl
duruşmanınbaşlamaktaolduğunu,halkasakinolmasınıtavsiyeetmeyilüzumsuz
bulduğunusöyledi.Onare,nesnellikleinceleyeceğibirdavanınduruşmasınıtaraf
tutmadanyönetmekiçinburadaydı.Jürikararınıadaletanlaşıiçindealacaktı,ancak,en
ufakbirolayçıkmasıdurumundasalonuboşalttıracak.
Sıcakaryordu,salondabulunanlarıngazetelerleyelpazelendiklerinigörüyordum.Bu
zdendevamlıbirkâğıthışırsıduyuluyordu.Başkanbirişaretyapıncamübaşirörme
hasırdanüçyelpazegetirdi,üçhakimdehemenbunlarıkullanmayabaşladılar.
Peşindenhemensorgumabaşlan.Başkansakin,hattagalibabirazdasamimibiredayla
banasorularsordu.Adımı,kimolduğumubirkeredahasöyledimvebuyüzdenduyduğum
usancarağmen,bunundoğalbirşeyolduğunuşündüm,zirayanlışkişiyiyargılamakçok
vahimbirhataolurdu.SonraBaşkan,işlediğimeyleminhikâyesinianlatmayabaşla;herüç
cümledebirbanabakarak,“Böyleoldu,değilmi?”diyesordu.Bendeherseferinde,
avukatımınöğütlerineuyarak,“Evet,SanBaşkan,dedim.Başkan,hikâyesinipeközene
bezeneanlattığıiçinbuişuzunsür.Diğeryandangazetecilersüreklibirşeyleryayordu.
İçlerindekiengençgazeteciylelokantadakiootomatkılıklıkanınbanabakklarını
hissediyordum.TramvaysırasındaoturanlarınhepsizleriniBaşkanaçevirmişlerdi.Başkan
öksür,dosyadakievrakıinceledi,sonrayelpazelenerekbanadoğrudön.
rünürdedavaylailgisiyokmuşgibiduran,fakatbelkidedavayaçoketkisiolacakbazı
konularıinceleyeceğimizisöyledi.Yineannemdenbahsedeceğinianladım,aynıandada
bununbeninekadarsıkğınıhissettim.Anneminedenbakımevineyardığımısordu.
Hastabakıcıtutacakveonutedaviettirecekparamolmadığıiçin,diyecevapladım.Onu
bakımevineyarmanınbanaşahsendokunupdokunmadığınısordu,annemindebenimde
birbirimizdenhiçbirbeklentimizkalmağınıveherikimizindeyenihayatlarımızaaşmış
olduğumuzusöyledim.OzamanMahkemeBaşkanı,bunoktaüzerindefazladurmak
istemediğinisöylediveSavcı’yabanasoracağıbaşkasoruolupolmağınısordu.
Savcıbanayarıyarıyaarkasınıdönmüş,zümebakmadan,Başkanınizniyle
olduğunubeyanederekpınarınbulunduğuyereArapıölrmekniyetiylegidip
gitmediğimisordu.“Hayır,dedim.“Ohaldeniçinsilahtaşıyorduvenedenyinetamo
noktayaikincibirkezdahageldi?”Bununbirtesafolduğunusöyledim.Bununüzerine,
Savcıtersbirtarla,“Şimdiliksoracaklarımbukadar,dedi.Bundansonradavabirazkarış,
yadabanaöylegeldi.FakatBaşkan,yanındakilerlekonuştuktansonra,tanıkların
dinlenilmesiiçinöğledensonratoplanılmaküzereoturumaaraverildiğinisöyledi.
Düşünmeyepekvakitbulamam.Beniallar,cezaeviarabasınabindiriphapishaneye
götürler.Oradayemekyedim.Çokzamansonra,yaniyorgunolduğumuidrakettiğim
anda,tekrargelipbeniallar;herşeyyenidenbaşladıvekendimiaynısalonda,aynı
çehrelerinkarşısındabuldum.Nevarkisıcakdahaartmışvesankibirmucizeolmuşgibi,
jüriüyelerininherbiriyleSavcı,benimavukatvegazetecilerdenbirkaçıdabirertanehasır
yelpazeedinmişlerdi.Gençgazeteciyleufaktefekkadın,hâlâoradaydılar.Fakat
yelpazelenmiyorlar,hiçbirşeysöylemeksizinyinebanabakıyorlar.
Yüzümdekiterisildimveancakbakımevimürününçağırılğınıişittiğimzaman
kendimegelerekneredebulunduğumuanlayabildim.düre,anneminbendenşikâyet
edipetmediğisoruldu;evet,diyecevapladı,bakımevindekalanlarınyakınlarındanşikâyet
etmeyebirazmeraklıolduklarınıekledi.Başkan,redahaaçıkolarak,onubakımevine
yerleştirdimdiyeanneminbanasitemedipetmediğinisordu,ryine,evet,diyecevap
verdi.Fakatbuseferbaşkabirşeysöylemedi.Başkabirsoruyacevapverirken,cenazenin
gömülğünbeniçoksakinbularakbunaşaştığınısöyledi.rebununlanedemek
istediğisoruldu.ryerebakarakannemirmekistemediğimi,birdamlabilezyaşı
dökmediğimi,mezarınınbaşındabiranbiledurmadanhemengittiğimisöyledi.Onu
şaşırtanbirşeydahaolmuş,cenazedekigörevlilerdenbiri,onaanneminyaşınıbilmediğimi
söylemti.Birsüresessizlikoldu,sonraBaşkan,memursanıktanmıbahsediyordu,diye
sordu.dürsoruyuiyiceanlayamadığıiçinBaşkanona,“Kanunböyle,dedi.Sonrada
Savcıyadön,tanığabirşeysormakisteyipistemediğiniöğrenmekistedi.Yokefendim
yok,bukadarıyeterlioldu,dedi.Fakatbunuöylebirbağıraraksöyledivebanadoğru
bakarkengözündeöylemuzafferbirifadevarki,llardanberiilkdefaolarakiçimde,
aptalcabirağlamaarzusuuyan,çünkübünbuinsanlarınbendennekadarnefret
ettiklerinihissetmtim.
Başkan,jüriyevebenimavukata,başkasorularıolupolmağınısorduktansonra,
kapınınifadesinial.Ötekileriçinolduğugibi,onuniçindeaynımerasimtekrarlan.
İçeriyegirerkenkapıcıbanabaktı,sonrabaşınıçevirdi.Kendisinesorulansorularacevap
verdi.Annemigörmekistemediğimi,sigaraiçtiğimi,uyuduğumuvesütlükahveiçtiğimi
söyledi.Ozaman,salonunbirşeyeisyanettiğinihissettimveilkkez,suçluolduğumu
anlam.tlükahvevesigarahikâyesi,kapıyabirkeredahaanlattırıl.Savcıgözlerinde
alaylıbirparılylabanabaktı.Osıradaavukam,kapıya,onundabenimleberaberiçip
içmediğinisordu.FakatSavcı,busorukarşısındaküplerebindi.Buradasuçluolankim?
Şahitleriküçükdüşürecekonlarınezicitanıklıklarınıhiçesaymakamanıgüdenbu
yöntemlerdeneyinnesi?”diyebağırdı.AmaBaşkan,yinedekapıcıdansoruyacevap
vermesiniistedi.İhtiyar,süklümpüklümolarak,İyiyapmambiliyorum,amabuban
banaverdiğisigarayıalmamazlıkedemedim,dedi.Sonolarakdabanabirdiyeceğimolup
olmadığınısordular.“Har,dedim,“yalnız,şahithaklır.Ona,benimsigaraikrametm
olduğumdoğrudur.Ozamankapıcıbirazhayretvebirçeşitminnetlebanabak.Biraz
çekindi,sonrasütlükahveyibanaikramedeninkendisiolduğunusöyledi.Ozaman,
avukatımaçıkçaböbürlenerekjüriüyelerininbunoktagözönündebulunduracaklarını
söyledi.FakatSavcıyinegürledi:“Evet,jüribunoktagözönündebulunduracaktır.Fakatşu
sonucavaracakr,biryabancıkahveikramedebiliramabirevlat,kendisinidoğurankadının
ölüsübaşındaykenbukahveyireddetmeklekümlüdür!”Kapıgidip,yerineoturdu.
SıraThomasPérezegeldiğindebirmübaşir,kolunagirerekonuşahitlerinifadeverdiği
bölmeyekadargördü.Pérez,dahaziyadeannemitanıdığını,beniyalnızbirkere,cenaze
günügördüğünüsöyledi.Kendisineogünneyapğımsoruldu,odacevapladı:Ogünçok
kederliydim.Buzdenhiçbirşeyrmedim.Acıdangözümhiçbirşeygörmüyordu.Çünkü
çokbükbiracıoldububenimiçin.Hattabuzdenbalm.Onuniçinbuba
göremedim.Savcı,beniağlarkengörüpgörmediğinisordu.Pérez,har,diyecevapverdi.
Savcıda,“Jüriüyeleribunoktazönündebulunduracaklardır,dedi.Fakatbenimavukat
kız.BanabirazabarlıgelenbirsestonuylaPéreze,sanığınağlamağınıgördünüzmü,
diyesordu.Pérezyine,“Hayır,dedi.Dinleyicilergül.Avukamdacüppesininkollarından
birinisıvayarakkesinbiredayla,Şudavanınhalinebakın,dedi.Herşeydoğru,hiçbirşey
doğrudeğil!”Savcınınifadesizdi,neşünğübellideğildi,kurşunkaleminiikidebir
önündekidosyanınüzerindekibaşlıklarabarıyordu.
Oturumabdakikaaraverildi,busıradaavukatımbana,işlerinyolundagittiğini
söyledi,sonradasavunmanınşahidiolaraklokantacılestedinlendi.Savunma,bendim.
Célestearadabirbenimolduğumtarafabakıyor,panamaşapkasınıellerininarasında
çeviriyordu.Üzerinde,bapazargünleribenimleatyarışlarınagiderkengiydiğiyenitakım
elbisevardı.Fakatgalibayakasınıtakmayıbecerememişti;çünkügömleğinikapalıtutmak
içinilebakırbiryakağmesigeçirmişti.Sanık,müşterinizmidir,diyesordularona.“Evet,
amaarkadaşımda,dedi,hakkımdaneşünğüsorulunca,erkekadamolduğumu
söyledi;bununlanekastettiğisorulunca,bununneanlamageldiğiniherkesinbildiğini
söyledi;içekapanıkolupolmağımsorulduğunda,lafolsundiyekonuşmaz,dedi.Savcı,
yemekparalarınızenliolaraködeyipödemediğimisordu.Célestegülerek,“Bunlarkendi
aramızdakimeseleler,dedi.Onaişlediğimcinayethakkındaneşünğünüdesordular.O
zamanelleriniönündekiçubuğunüzerinekoydu,birşeylerhazırlamışolduğubelliydi,
Banakarsabubirfelaket,dedi.“Felaketinnedemekolduğunuherkesbilir,insanıaciz
bırakırböylebirşey.Evet,banakarsabubirfelakettir.Konuşmayadevamedecektiama
Başkan,peki,peki,dediveonateşekküretti.lestebirazafalladı.Amadahakonuşmak
istediğinisöyledi.Tekrar,bubirfelaket,diyeekledi.Başkandaona,“Evet,anlak.Amazaten
bizimrevimizdebugibifelaketleriyargılamakr.Teşekkürederiz,dedi.Ozaman
Céleste,sankibünbilgisiniveiyiniyetiniharcamışgibi,banadoğrudön.Gözleri
parlıyordu,dudaklarıtitriyormuşgibigeldibana.Dahaneyapayım,diyesorargibibirhali
var.Bennebirşeysöyledimnedebirhareketyapm,amaömrümdeilkdefabirerkeği
sarılıpöpmekistedim.Başkanonabirkeredahaşahitlereayrılanyeriterketmesinisöyledi.
Célestedegidipsalondabiryereoturdu.Oturumungerikalankısmıboyuncabirazöne
doğruilipdirseklerinidizlerinedayayıppanamaşapkasınıelindetutaraköylecedurup
bünkonuşulanlarıdinledi.DerkenMarieiçeriyegirdi.Başınaşapkagiymişti,yinegüzeldi.
Fakatbenonunbaşıaçıkhaliniçokseviyordum.Bulunduğumyerdenmemelerininhafif
ağırlığınıseziyorvealtdudağınınyineeskisigibibirazşişkinolduğunufarkediyordum.Pek
sinirlibirhalivar.Onahemen,beninezamanrtanığısoruldu.Oda,bizimbüroda
çalışmaktaolduğuzamanısöyledi.Başkan,benimleilişkisininmahiyetinisordu.Marie,
arkadaşımolduğunusöyledi.Başkabirsoruyada,onunlaevlenecektim,diyecevapverdi.Bir
dosyakarışrmaktaolanSavcıansızın,ilişkimizinnezamandırdevamettiğinisordu.
Marietarihibelirtti.Savcıkatsızbirtarla,butarihinanneminöldüğügündenbirn
sonrasıolduğunubelirtti.Sonrabirazalaycıbiredayla,hassasbirkonununüzerindefazla
durmakistemediğini,Marieninendişelerinianlağını(sözününburasındatavrısertleşti),
amagörevininonanezaketkurallarınıdinlememeyibuyurduğunusöyledi.Bununiçin
Marie’denbenimletanışğıgünükısacaanlatmasınıistedi.Mariekonuşmakistemiyordu,
amaSavcı’nınayakdireyişikarşısındadenizegirişimizi,sinemayagidişimizi,benimevime
dönüşümüanlattı.Savcı,tanığınsorguyargıçlığındaverdiğiifadedensonraogünkü
sinemaprogramlarınıincelediğinisöyledi.Ancak,ogünhangifilmegittiğimiziMarienin
söylemesiniistediğiniekledi.Mariegüçişitilebilen,titrekbirsesle,Fernandelinbirfilminin
oynağınısöyledi.İfadesinibitirdiğindesalondaçıtçıkmıyordu.OzamanSavcıayağakalktı,
çokciddibirhalivar,sesininheyecanolduğunuseziyordum,parmağınıbanauzatarak
ağırağır,“Sanjüriüyeleri,dedi,annesininölümününertesigünübuadamdenizegirmiş,
birkadınlagayrimeşrubirilişkiyebaşlamış,komikbirfilmseyrederekgülmüşr.Size
bundanfazlabirşeysöyleyecekdeğilim.Sonrayinesessizlikiçindeyerineoturdu.Fakat
Mariebirdenbirehüngürhünrağlamayabaşla,inaslınınöyleolmağını,başkaşeyler
deolduğunu,onuşünğününtersinisöylemeyezorlaklarını,beniiyitanığınıveh
kölükyapmağımısöyledi.FakatBaşkanınbirişaretiüzerine,mübaşironualıpgör
veoturumadevamedildi.
OndansonraMassonupeküstünkörüdinlediler,Masson,benimnamuslubiradam
olduğumu,hatta,mertbiradamolduğumuaçıkla.Salamano,köpineiyidavranğımı
söylediğindeveannemlebenimhakkındakibirsoruya,annemlekonuşacakbirşeyim
olmadığını,onunbununiçinbakımevineyatırdığımıeklediğindedinlemedilerbile.
Adamcağızboyuna,Anlamaklazımefendim,anlamaklazım,diyordu.Oysakimsebirşey
anlargörünmüyordu.Onudagörler.
Sonra,sonuncutanıkolanRaymond’asırageldi.Raymondbanaufacıkbirişaretyapve
hemenceciksuçsuzolduğumusöyledi.NevarkiBaşkanona,fikrinideğilolasorduklarını
beyanetti.Sonraondankurbanlaolanilişkisinianlatmasınıistedi.Raymond,bufırsattan
faydalanıpkızkardeşinitokatlağındanberiadamınondannefretettiğinisöyledi.Başkan
da,kurbanınbendennefretetmekiçinnedenleriolupolmağınısordu.Raymond,benim
plajdabulunmamınsadecebirtesafolduğunusöyledi.OzamanSavcı,facianın
temelindekimektubunnasılolupdabenimtaramdanyazılğınısordu.Raymondyine
bununbirtesafolduğunusöyledi.Savcı,buvakadatesafünçokköetkilerininolduğu
karşılığınıverdi.Raymond,metresinitokatladığındabenimmüdahaleetmemolmamın,
karakoldaşahitliketmeminveifademintaraflıolmasınındatesafolupolmadığınısordu.
SonolarakRaymond’aneylegeçindiğinisordu,oda,Ambarm,diyecevaplayıncaSavcı,
jüriüyelerine,tanığınmuhabbettellallığıyapğınınherkesçebilindiğinisöyledi.Onunhem
suçortağıhemdearkadaşıydım.Ortadarezilceişlenmfecibircinayetvardıvebunun
ahlaksızbiryaratıktarandanişlenmesioladahadavahimhalegetiriyordu.Raymond
kendinisavunmakistedi,avukatımdaitirazdabulunduamaonlaraSavcınınlafını
bitirmesineizinverilmesinisöylediler.Savcı,“Ekleyecekpekbirşeyyok,dediktensonra
Raymond’a,“Sanıkarkadaşınmı?”diyesordu.Oda,Evet,arkadaşım,dedi.Savcıbanada
aynısoruyusordu,gözlerinikaçırmayanRaymond’abakm.“Evet,diyecevapverdim.Savcı
jüriyedönve,“Görülüyorki,annesininölümününertesinüutançvericişekilde
sefahatedalmışolanbuadam,cinayetigayetsaçmasebepleryündenvesırfahlaksızca
birtakımdalavereleriörtbasetmekiçinişlemtir,dedi.
Sonrayerineoturdu.Fakatavukatımınsabrıkenmişti,kollarınıhavayakaldırarak
bağırmayabaşla,cüppesininyenlerisıyrıldı,kolalıgömleğininkıvrımlarımeydanaçık,
Efendim,bilmekistediğimşu:vekkilimannesinigömğüiçinmi,yoksabiradamı
ölrğüiçinmiyargılanmaktar?”diyesordu.Dinleyicilergüldü.FakatSavcıtekrarayağa
kalktı,cüppesininönünükavuşturduve,buikiolayarasındaderin,dokunaklıveesaslıbir
ilgininbulunduğunusezmemekiçinsansanıkavukakadarsafolunmasıgerektiğini
söyledi.“Evet,diyehaykırdı,buadamı,biranneyibircani,kalbiylemmüşolduğuiçin
suçluyorum.Busözlerdinleyicilerüzerindederindenetkilemişgibiydi.Avukam
omuzlarınısilktivealnındakiterlerisildi.Nevarki,odabusözlerdenetkilenmiş
görünüyordu,işlerinbenimiçinpekdeiyigitmediğinianladım.
Sonraherşeypekçabukolupbitti.Oturumasonverildi.ArabayabinmekiçinAdliye
Sarandançıkarkenkısabiranyazakşamınınkokusunu,renginiyenidenhissettim.
Arabanınkaranlığıiçindeveduymaktaolduğumyorgunluğunderinliklerinde,sevdiğimbir
şehrinvegününbirsaatininbütünalışılmışgürüllerinibirerbirertekrarbulurgibi
oldum,gününosaatindebazenkendimimemnunhissettiğimdeolurdu.Arksakinlmiş
olanhavadagazetesacılarınınbağırışmalarını,parktakisonkuşlarınötüşlerini,sandviç
sacılarınınbağırışlarını,şehrinyukarısındakinemeçlerdetramvaylarınçıkardıkları
iniltiyivegeceninkaranlığılimanınüzerineçökmedenöncegökzündengelenbu
gürültüleri;birkörüngözükapatakipettiğibütünbuşeyleribirerbirergözlerimin
önündecanlanrıyordum.Evet,çokzamanöncekendimimemnunhissettiğimsaattibu.O
zamanbenibekleyenşey,rahatverüyasızbiruykudanibaretti.Fakatnedeolsadeğişmişbir
şeylervar,çünküyarınıbeklerken,kendimiyinehücremdebuldum.Sankiyazgöklerinde
uzapgidenaşinayollar,insanımasumuykularaolduğukadar,hapishanelerede
götürebilirmişgibi.
4
Sanıksandalyesindeotururkenbileinsanınkendisindenbahsedilişiniişitmesidaimailgi
çekenbirşeyoluyor.Savcınında,avukamındayapklarısavunmalarsırasındadiyebilirim
ki,benden,işlediğimcinayettenfazlakonuşuldu.Zateniddiailesavunmabirbirindençok
mufarklıydısanki?Avukatkollarınıhavayakaldırıyor,benimsuçluolduğumu,fakat
hafifleticisebeplerbulunduğunuilerisürüyordu.Savcıiseelleriniuzapbenimsuçlu
olduğumu,fakathafifleticisebeplerbulunmadığınıilerisürüyordu.Yalnız,benibellibelirsiz
sıkanbirşeyvardı.Zihnimçokmeşgulolmasınarağmen,bazenbendesözekarışmaya
kalkışıyordum.Ozamanavukam,“Sizsusun,davanıziçinböylesidahaiyi,diyordu.Yani,
budavanınbenimdışımdagörülürgibibirhalivardı.Herşey,benkarışrılmaksızınolup
bitiyordu.Kaderim,banafikirsorulmadanbelirleniyordu.Zamanzamanherkesinsözünü
kesip,İyiama,sanıkkim?Sanıkolmakönemlibiriştir.Benimdesöyleyeceklerimvar,
diyecekoluyordum.Fakatiyişününcesöyleyecekbirşeyimolmağınıanlıyordum.Zaten
şunudakabuletmeliyimki,insanlarımguletmeyeduyulanilgiuzunsürmez.Örnin,
Savcınıniddianamesibenipekçabukyoruverdi.Dikkatimiçekenyadailgimiuyanran
şeylersadeceiddianameninbünündenayrıbirtakımparçalarveyajestleroldu.
Anlağımagöre,Savcı’nınanadüşüncesi,benimcinayetiöncedentasarlamış
olduğumdu.Enazındankanıtlamayaçalıştığıbuydu.“Bunuispatedeceğim,hemdemisliyle
edeceğim.Önceolaylarıngözkamaşrıcıışığıalnda,sonradabucaniruhunpsikolojisinin
banavereceğiloşışıkalnda,diyordu.Anneminölümündenberiolupbitenolaylarıkısaca
anlattı.Duygusuzluğumu,anneminyaşınıbilmeyişimi,ertesigünbirkadınlaberaberdenize
giripsinemayagidişimi,Fernandel’iseyredişimivenihayetMarie’yleevenüşümü
harlattı.Oandahemenanlayamam,“metresidiyorduçünkü;oysaMariebenimiçin
sadeceMarieydi.SonraRaymond’unhikâyesinegeçti.Olaylarabakışaçısınınçoknet
olduğunufarkettim.Söyledikleriaklayakın.Mektubu,metresinigetirip“düşükahlaklı”
biradamınkömuamelelerinemaruzbırakmakiçin,Raymond’laanlaşarakyazmışm.
Plajda,Raymond’undüşmanlarınıkışkırtmıştım.Raymondyaralanmış.Ondantabancasını
istemiş,tabancakullanmakiçintekbaşımageridönmüşm.Arapıdatasarlağımgibi
ölrmüşm.Sonrabeklemiştimve“işintamtamınayapılğındaneminolmakiçin
soğukkanlılıkla,bilebileveplanlıolarakrteldahaateşetmiştim.
Savcı,“İştebaylar,dedi;buadamıtaammüdenadamölrmeyegörenolaylarzincirini
gözlerinizinönüneserdim.Bunoktanınüzerindeısrarediyorum.Çünküsözkonusuolan
sıradanbircinayetola,bazıkullarınhafiflettiğinisanabileceğinizplanlanmamışbir
eylemdeğildir.Buadam,beyler,buadamzeki.Onudinlediniz,değilmi?Necevapvereceğini
biliyor.Kelimelerindeğerinibiliyor.Onuniçin,neyapğınıbilmedenhareketettiği
söylenemez.
Bendinliyor,banazekidendiğiniduyuyordum.Fakatsıradanbirinsanınsahipolduğu
niteliklerin,birsuçluyayöneltilenezicisuçlamalarhalinenasılgelebildiğini
anlayamıyordum.BendehayretuyanraniştebuyduveSavcı’nınşusözlerisöylediğini
işitinceyekadaronudinlemedim:Pekipişmanlıksterdimi?Negezer,beyler!Sorgu
boyuncabuadam,işlediğiiğrençeylemdendolabirtekdefaüzgüngörünmemtir.O
sıradabanandüvesebebiniiyiceanlayamağımsaldırılarınadevamederekparmağıyla
benigösterdi.Haklıolduğunukabuletmektenkendimialıkoyamazdımşüphesiz.İşlediğim
eylemndenpekokadarpişmanlıkduymuyordum.Fakatonunbukadarısrarıbeni
hayreteşürüyordu.Yapğımherhangibirşeydendolahiçbirzamangerçekpmanlık
duyamamışolduğumuonasamimiolarak,hattadostçaaçıklamayaçaşmakisterdim.Ben
herzamanolacakşeyin,bugününveyayarınınetkisialndaolanbirinsanm.Fakatşimdi
içindebulunduğumbudurumda,hiçkimseyebutarzbirşeysöyleyemezdim.Savcı,
ruhumdansözetmeyebaşlağıiçinyinedinlemeyeçaşm.
Ruhumumercekalnaaldığınıvehiçbirşeybulamağınısöylüyordu,işteböylesan
jüriüyeleri.Aslında,benderuhtandaeseryokmuşinsanlıktanda,hattainsankalbini
esirgeyenahlakkurallarınınbirinebilesahipdeğilmişim.“Şüphesiz,diyeekledi,“buzden
onuaplayamaz.Oeldeedemeyeceğibirşeyesahipdeğildiyeşikâyetedemeyiz.Fakat
tamamenolumsuzbirerdemolanhoşgörürlük,bumahkemedeyerinidahaçetin,fakatdaha
ksekolanadaletgibibirerdemebırakmalır.Helebuadamdagörülğücinstenboşbir
kalp,içinetoplumunyuvarlanıpgirebileceğibiruçurumhalinegelirse.Annemekarşı
takınğımtardanda,osıradabahsetti.Duruşmasırasındasöylediklerinitekrarla.Fakat
cinayettenbahsettiğizamankinegöreçokuzunkonuştu,hemdeöyleuzunkonuştuki,o
sabahkisıcaktanbaşkaşeyhissetmezoldum.Budurum,Savcınındurduğuvebirsüre
sustuktansonraçokalçakveiknaolmbirsesle,“Bumahkeme,yarıncinayetlerinen
korkuncunu,birbabanınkatlidavasınıyargılayacakr,beyler,dediğiânakadarsürdü.Ona
göre,bukorkunçcinayetkarşısındainsanınaklıduruyordu.İnsanadaletininzaaf
göstermeksizinonucezalandıracağınıumuyordu.Yalnız,şunudaçekinmedensöylüyordu,
bucinayetkarşısındaduyduğudehşet,şusanığınduygusuzluğukarşısındaduyduğu
dehşettenneredeysedahaazdı.Annesinimanenöldürenbiri,pkıkendisininnyaya
gelmesinesebepolaninsanın,yanibabasınınhayanakastedenkimsegibi,insan
topluluğundankendikendinikovmuşolurdu.Herhalükârdabirincisi,ikincinineylemlerini
harlar,bunlarıadetaöncedenhaberverirvemeşrulaşrırdı.Sonrasesinikselterek,
Onuniçinbeyler,şusandalyedeoturmaktaolanadamın,bumahkemeninyarın
yargılayacağıcinayettendesuçluolduğunusöylersemdüşüncemifazlaaşırıbulmayacağınıza
eminim.Kendisinincezası,onagöreverilmelidir,diyeekledi.SözününburasındaSavcı
terdenparlayanzünüsildi.Ardından,görevininzorolduğunuamaonutavizvermeden
yerinegetireceğinisöyledi.Benim,entemelkurallarınıbilmezdengeldiğimbirtoplumda
işimolmadığını,üstelik,enbasittepkilerindendahihabersizolduğuminsankalbine
sığınmayadayümüntutmayacağınıilanetti.“Sizdenbuadamınbaşınıistiyorumvebunu
gönülrahatlığıylaistiyorum.Zirahayliuzunolanmeslekhayatımda,ölümcezasıistediğim
çokolmuştur,nevarkibuacırevin,hiçbirzaman,bunolduğukadarkutsalvekesinbir
gerekliliğinbilinciylevecanavarcabirifadeokumaktaolduğumbuinsançehresikarşısında
duyduğumdehşetlekarşılığınıbulmuşolduğunuhissetmişdeğilim,dedi.
Savcıtekraryerineoturduğundasalondaepeyceuzunbirsessizlikoldu.Bensesıcaktan
vehayrettensersemlemiştim.Başkanbir-ikiöksürveçokalçakbirsesle,diyeceğimbirşey
olupolmağınısordu.Ayağakalkm,canımkonuşmakistediğiiçindebirazrastgelebir
tarzda,Arapıölrmeyişünmemolduğumusöyledim.Başkan,bununbiritiraf
olduğunuamaoânadekbenimsavunmasistemimianlamağınıveavukamıdinlemeden
önce,cinayetiişlememenedenolansebepleribelirtmemdenmemnuniyetduyacağınısöyledi.
Sözkleribirazkarışrarakvegülünçolduğumudahissederekhızlıca,buişegüneşinsebep
olduğunusöyledim.Salondalüşmeleroldu.Avukamomuzsilktivehemenarkasındanda
onasözverildi.Fakato,geçolduğunu,birkaçsaatkonuşacağınıilerisürerekoturumun
öğledensonrayabırakılmasınıistedi.Mahkemedebunukabuletti.
Öğledensonrabükvantilatörlersalonunağırhavasınıboyunadalgalandırmayadevam
ediyor,jüriüyelerininalacalı,küçükyelpazeleridehepaynındesallanıyordu.Avukamın
savunmasıhiçbitmeyecekmişgibigeliyordubana.Bununlaberaberbirara,onudinledim;
çünkü,“Ölrğümdoğrudur,diyordu.Sonrahepbuşekilde,bendensözettiğiherdefa
bendiyerekdevamettisöze.Bunapekşaşmışm.Birjandarmayadoğrueğilerekbunun
sebebinisordum.Banasusmamısöyledivehemensonra,Bünavukatlarböyleyapar,diye
ekledi.Bununbenidavadanayırmak,sıfıraindirmekvebirbakımadabenimyerimegeçmek
demekolduğunuşünm.Fakatgalibadahaşimdiden,bumahkemesalonundanpek
uzaklardaydımben.Sonraavukatımbanagülünçderündü.İşiniçindekışkırtmaolduğunu
kısacailerisürktensonra,odabenimruhumdansözetti.FakatSavcıyagöredaha
yeteneksizbirigibigeldibana.“Bendeburuhumercekalnaaldım,dedi,“fakatpeksan
Savcınıntersine,buruhtabirşeylerbuldum,hattaonuaçıkbirkitapgibiokudum,
diyebilirim.Benim,herkesçesevilenvebaşkasınındertlerinipaylaşannamuslubirinsan,
yorulmakbilmeyen,çalışkanbirmemurolduğumuokumuşruhumda.Onareben,
yapabildiğisüreceannesinedestekolmuş,örnekbirevlatmışım.Sonundada,bir
bakımevininihtiyarkadıncağızı,benimimkânlarımınsağlayacağındandaharahat
ettireceğiniummuşum.Sonra,“Doğrusubeyler,diyedevamettisöze:Bubakımevi
etrandanedenbukadarrülpardıedildiğinianlayamıyorum.Çünkünihayetinde,bu
kurumlarınfaydalarıvebüklüklerihakkındabirkanıtgöstermekgerekirse,bunların
masraflarınıbizzatdevletinödediğinisöylemekyerindeolur.Yalnız,avukamcenaze
törenindenbahsetmedivesavunmasındabunoktanıneksikkalmışolduğunuhissettim.
Fakatbünbuuzunmleler,hepruhumdansözedilenbubitmekkenmekbilmez
günlervesaatleryündenbanaöylegeldiki,herşeyrenksizbirsuhalinialmaktaydıvebu
zdendezlerimkararıyordu.
Sonunda,avukamkonuşmasınadevamederkenbirdondurmacınınçalğıborusesinin
sokaktanvebünsalonlardan,mahkemelerdengeçerekbanakadareriştiğiniharyorum.
Arkbanaaitolmayanbirhayanbünharalarıbaşımaüşüşüverdi.Evet,buhayatbana
aitdeğildiamaenküçükveengüçlümutluluklarımı;sevdiğimmahalleyi,gökzünün
akşamlarıalğıherçeşithali,Marieninşlerinivegiysileriniohayattabulmuştumben.
Buradaoluşumunzumsuzluğubirdenbirecanımatakettiveiçimdeyalnızbirtekşeyiçin
sabırsızlıkhissettim:Buişinbitmesi,hücremeveuykumadönmek.Avukatımınsözlerini
bitirirkenjürininbiraniçinŞeytanauymuşnamusluveçalışkanbirinsanıölümemahkûm
etmekistemeyeceğini,işlediğimcinayetinsonsuzazabıiçindezatencezalarınağırını
çektiğimivehafifleticisebeplerindegözönündebulundurulmasınıistediğinisöylediğini
yarımyamalakduydum.Mahkemeoturumaaraverdi,Avukatdabitkinbirhavaylayerine
oturdu.Meslektaşlarıyanınageliponunelinisıklar.“Mükemmelazizim,denildiğini
duydum.Hattaiçlerindenbiribenişahittutarak,“Öyledeğilmi?”diyesordu.Onayladım
amailtifamsamimideğildi;çünküçokyorgundum.
Diğertaraftandışarıdaakşamoluyor,sıcakgitgideazalıyordu.Sokaktangeldiğiniittiğim
bazıgürüllerden,akşamınsakinliğini,ıklığınıseziyordum.Vehepberaberbeklediğimiz
şeydeyalnızbeniilgilendiriyordu.Salonabirdahabakm.Herşeyilkgünkününaynıydı.
Griceketligazeteciveotomatkılıklıkanlagözzegeldim.Ozamandabünduruşma
boyuncaMarieyibakışlarımlaaramamışolduğumuharlam.Onuunutmuşdeğildim,ama
çokmeşguldüm.Marie’nin,CélesteileRaymond’unarasındaolduğunugördüm.“Nihayet
bitti,demekistergibibirişaretyapbana.Birazkaygılıolanzündebirgümseyiş
gördüm.Fakatriminkapalıolduğunuhissediyordumvegülümseyişinekarşılıkbile
veremedim.
Mahkemeheyetigerigeldi.Jüriüyelerineçabucakbirtakımsorularokundu.Cinayetten
suçlu...,kışkırtma...”,hafifleticisebepler...gibibazışeylerişittim.Jüriüyelerişarıya
çıktılar,benidedahaöncebeklemişolduğumoküçükodayagördüler.Avukamyanıma
geldi.Pekkonuşkan,benimleşimdiyekadarhiçyapmadığışekilde,dahagüvenlivecandan
birtarlakonuştu.Herşeyinyolundagideceğini,buiştenbirkaçyılhapisyadakürek
cezasıylasıyrılacağımışünüyordu.Kötübirkararçıkarsatemyizmahkemesinegitme
şansınınolupolmadığınısordum.Har,dedi.Jüriyialeyheçevirmemekiçinortayakesin
hükümleratmamataktiğiuygulamış.Birkararöyleuluorta,birhiçzündenbozulmazmış.
Bu,banadaapaçıkründüvesöylediğisebeplerihaklıbuldum.Olasukkanlılıkla
değerlendirirsek,bundandoğalbirşeyolamaz.Aksihaldebyerebirsürükırtasiyeişine
yolaçılmışolacak.“Yinede,birüstmahkemeyebaşvurabiliriz.Amabensonucuniyi
olacağınainanıyorum,dediavukam.
Çokuzunzaman,galibaüççeyreksaateyakınbeklediksanıyorum.Sonrabirzilsesi
işitildi.Avukam,“Jüribaşkanıcevaplarıokuyacak.Siziancakkararıbildirmekiçiniçeriye
alacaklar,diyerekyanımdanayrıldı.Kapılaraçılıpkapan.Yakındamı,uzaktamıolduğunu
bilemediğimmerdivenlerdebirtakıminsanlarkuşuyorlar.Sonrasalondabirisininboğuk
seslebirşeylerokuduğunuittim.Zilyenidençalıpdasanıklaraayrılmışbölmeninkapısı
açıncabanadoğruyükselenşey,salonunsessizliğioldu.Gençgazetecininbenigörünce
başınıbaşkatarafaçevirdiğinifarkedinceduyduğumgariphissinyarattığısessizliktibu.
Marieninoturduğutarafabakmam.Bunavakitbulamam,çünküBaşkangaripbir
şekildebana,Fransızhalkıadınagenelbirmeydandakafamınkesileceğinisöyledi.İşteo
zaman,bünzlerdeokumaktaolduğumhissinnitelinianlargibioldum.Saygıhissiydi
bugaliba.Jandarmalarbanaçokyumuşakdavranıyorlar.Avukatelinibileğimekoydu.
Arkhiçbirşeydüşünğümyoktu.Başkan,birdiyeceğimolupolmağınısordu.
Düşünm,Har,dedim.Benialıpgörler.
5
Cezaevininpapazıylagörüşmeyiüçüncüdefareddettim.Onasöyleyecekbirşeyimde
yok,konuşmayaisteğimdeyok,nasılolsaenindesonundagöreceğimonu.Benişuanda
ilgilendirenşey,içindebulunduğumçarktankurtulmak,önünegeçilmezgibigörünenşeyin
birçıkaryoluolupolmağınıbilmek.Hücremideğiştirdiler.Buhücredeyattığımyerden
gökzünü,yalnızonugörüyorum.Bütüngünlerim,günzügeceyekavuşturanrenk
değişmelerinionunçehresindeseyretmeklegeçiyor.Yayorum,ellerimibaşımınalna
koyarakbekliyorum.Buamansızmekanizmadankurtulmuş,idamdanöncekaybolm,polis
kordonunuyarmışidammahkûmlarıvarmıdırdiyekimbilirkaçdefasordumkendi
kendime.Ozaman,idamhikâyelerineyeterderecededikkatetmemolduğumiçin
haflanıyordum.İnsanbukonularlaherzamanilgilenmeli.İnsanınbaşınanegeleceğihiç
belliolmaz.Herkesgibi,bendegazetelerdebutürhaberlerokumuştum.Amaelbette,özel
birtakımeserlervar,amabenhiçbirzamanbunlarıincelemekmerakınıgöstermemtim.
Okitaplarda,belkikaçmahikâyeleridebulacaktım.Hiçolmazsabirseferindeçarkın
durduğunu,bukarşıdurulmazgidişteşanslarastlannınyalnızbirdefa,birşeyi
değiştirebildikleriniöğrenecektim.Birtekdefa!Birbakımadabu,banayetecektigaliba.
Gerikalanınıdakalbimyapacaktı.Gazetelersıksık,toplumaolanbirborçtan
bahsediyorlar.Onlaragörebuborcuödemeklazımdı.Fakatbu,hayalgücünehitapeden
birşeydeğil.Asılönemliolanbirkaçmaimkânı,değişmezveşaşmazbirgidişanşına
atlaş,umudunbünşanslarınıtaşıyandelicebirkuştu.Tabiiumut,kupgiderkenbir
sokağınköşesinde,dahakurşunhavadaykenvurulupölmekti.Fakatiyişünülürse,hiçbir
şeybanabukadartalihliolabileceğimiumdurmuyor,aksineherşeybunuengelliyor,
mekanizmabenisımsıkıkavrıyordu.
Büniyiniyetimerağmen,bukesinveacıgerçeğikabuledemiyordum.Çünküsonuçta,
onumeydanagetirmişolankararlaokararınbildirildiğiandanitibarendeğişmezbirşekilde
birbirinikovalayanolaylararasındagülünçbiroransızlıkvar.Kararınsaat17’de
okunacağınasaat20’deokunmuşolmasıvebüsbünbaşkabirniteliktedeolabilmesi
olgusu,herkesgibiçamaşırdeğiştirenkimselertarandanverilmişbulunmasıgerçi,
Fransız(yadaAlmanyadaÇinli)milletigibikuşkuluvebelirsizbirkavramadayanmış
olmasıkeyfiyeti,bünbunlar,bukararınciddiyetindenpekçokşeykaybettiriyorgibi
geliyordubana.Bununlaberaber,kararınverildiğisaniyedenitibarenonunetkilerinin,şu
cudumudayadığımduvarınvarlığıkadarkesinveciddibirhalalğınıdakabuletmek
zorundaydım.
Oanlardaannemin,babamlailgiliolarakbanaanlattığıbirhikâyeyiharladım.Babamı
tanımamışm.Buadamhakkındabildiğimtekbelirlişeydebelkianneminbuhikâyeyi
banaanlarkensöyledikleriydi:Babambirkatilinidamınıseyretmeyegitmiş.Böylebirşeyi
seyretmeyegitmeşüncesionuhastaediyormuş.Amayinedegitmvedönüşteöğleye
kadarkusmuş.Ozamanlarbabamdanbiraztiksiniyordum.Şimdionuanlıyordum,okadar
doğalbirşeydikibu.Ölümcezasınınçokönemlibirşeyolduğunu,hattabirbakımaonun,
birinsanınilgisiniçekecektekşeyolduğununasılolmuştudaanlamamışm?mkünolup
dabuhapishanedençıkabilseydim,bünidamlarıseyretmeyegiderdim.Amabuolasılığı
şünmekledoğruyapmıyordumgaliba.Çünkükendimisabahkaranlığındabirpolis
kordonugerisindeserbest,yaniadetaötetaraftagörmek;idamıseyregelipsonradankusacak
birseyirciolduğumuşünmekzündenyüreğimacıbirsevinçduygusuyladoluyordu.
Fakatmankdeğildibu.Kendimibugibişüncelerekaprmaklaiyiyapmıyordum,
çünküsonradanokadarçoküşüyordumki,battaniyeminalndadertopoluyordum.
Kendimeengelolamıyordum,dişlerimbirbirineçaryordu.
Amainsanherzamanmakulhareketedemeztabii.Örneğin,bazendekanuntasarıları
yayordum.Cezalarızeltiyordum.İşinaslının,mahkûmabirşansvermekolduğunufark
etmiştim.Bindebirşans,birçokşeyidüzeltmeyeyeterliydi.Örninhasta(hasta,diye
şünüyordum),ondadokuzihtimalleölrecekolanbirkimyasalbileşimbulunabilirdi.
Fakatmahkûmbunubilecekti,şartbuolacaktı.Çünküiyiceşününceveolayları
soğukkanlılıklairdeleyincegörüyordumki,giyotinbıçağınınkusuru,şansahiçmihiçyer
bırakmamasıydı.Sonuçolarak,mahkûmunölümünekesinşekildekararverilmişoluyordu.
Olmuşbitmişbiriş,iyiceayarlanmışbirdüzen,kabuledilmişvebozulması
şünülemeyecekbiranlaşmaydıbu.Bindebirihtimallebıçakinmezveyakesmezse,sür
yenidenbaşlıyordu.Demekki,meselenincansıkıcıtaramahkûmun,makineniniyi
işlemesineduaetmekzorundaolmasıydı.Cezanınkusurlutarafıiştebuydu.Birbakımabu,
doğru.Fakatbaşkabirbakıma,iyibirzenlemeninbünsırrınındaiştebundaolduğunu
kabuletmekzorundaydım.Sözünkısası,mahkûmdakendisininidamınamanenyarm
etmekzorundaydı.Herşeyinaksamadanrümesionundayararınaydı.
Bumeselelerhakkındadoğruolmayanfikirlerbeslemişolduğumudakabuletmek
zorundaydım.Bilmemneden,giyotinegitmekiçinbenhepbiriskeleninüzerineçıkmak,
basamaklararmanmakgerektiğinisanmıştım.Bununsebebi1789Devrimiydisanırım,
demekistiyorumki,budurum,banabuişlemhakkındaöğretilmişveyagösterilmiş
şeylerdenilerigeliyordu.Ancakbirsabah,gazetelerinyankıuyanranbiridamdolayısıyla
yayınlamışolduklarıbirresmiharladım.Gerçekte,makineyigayetbasitbirşekildezemine
koymuşlar.Düşünğümdençokdahadar.Bunudahaöncefarketmemişolmam
oldukçatuhaf.Resimdekimakine,dakikvehassas,cilâlıvepırılpırılbiraletiharlatan
haliyledikkatimiçekmişti.İnsanbilmediğişeylerhakkındadaimaabarlışüncelere
kapılır.Halbukitersine,herşeyinçokbasitolduğunugörmekteydim:Makine,kendisine
doğrurümekteolanadamlaaynıhizadaydı.Adamadeta,rastlağıbirkimseyedoğru
rürgibirüyorduona.Budacansıkıbirşeydi.İskemleninüsneçıkmak,gökne
doğrukselmekhayaliazçokhayaledilebilirdi.Halbukibunoktadada,makineherşeyi
ezmekteydi:İnsanbirazutançvebükbirkesinlikle,adetagizliceölrülüyordu.
reklişünğümikişeydahavar:Şafakvaktivetemyizisteğim.Bununlaberaber,
kendimimakulolmayazorluyorvebunlarıdüşünmemeyeçabalıyordum.rsyatarak
gökzünebakıyor,onunlailgilenmeyezorluyordumkendimi.Gökyeşilebürünmü,
akşamolmdemekti.Düşünceleriminakışınıbaşkaneçevirmekiçinbirgayretdaha
gösteriyordum.Kalbimidinliyordum.Bukadaruzunzamandanberibanayoldaşlıkedenbu
gürültününkesilebileceğiniakmalmıyordu.Zatenkuvvetlibirhayalgücümhiçolmamışr.
Bununlaberaber,bukalbinçarpışınınbaşımıniçinedoğruuzanamayacağıosaniyeyi
gözümünönünegetirmeyeuğraşıyordum.Fakatboşuna.Şafakvaktivetemyizisteğimyine
karşımdaydı.Sonunda,işinendoğrusununkendimizorlamamakolduğunudüşünüyordum.
Şafakvaktigeliyorlardı,bunubiliyordum.zünkısası,gecelerimihepbuşafakvaktini
beklemeklegeçirdim.Baskınauğramayıhiçbirzamansevmemişimdir.Başımabirşey
gelecekse,gözümünönündegelmesinitercihederim.İştebununiçindirki,günzleripek
azuyumayabaşlamvegeceleridegöknebakanpenceredeışığınbelirmesinisabırla
bekledim.İşinengüçtara,onlarınhareketegeçmeyiâdetettiklerinibildiğimobelirsiz
saatti.Geceyarısındansonrabekliyor,gözlüyordum.Kulağımhiçbirzamanbukadarçokses
algılamamış,seslerinbukadarincesiniartetmemişti.Zatenbusüreiçinde,birbakıma
talihiminbanayarmettiğinidesöyleyebilirim,çünkühiçayaksesiişitmedim.Annemhep
insanıntamanlamıylamutsuzolamayacağınısöylerdi.Gökzürenklenipdeyenibirgün
hücremesızğızaman,onahakveriyordum.Çünküpekâdaayaksesleriişitebilirdimve
kalbimdurabilirdi.Enküçükbirtırtıylabilekapıyadoğrualsamda,kulağımıtahtaya
yaşrıpkendisoluğumuişitinceyekadar–busoluğunnekadarhırılvebirköpeğin
hırlamasınaneçokbenzemekteolduğumugörüpkorkarak–delicesinebeklesemde,
sonundakalbimyinedurmuyorvebenyirmidörtsaatdahakazanmışoluyordum.
ndüzleriisetemyizdilekçemvar.Galibabuşüncedeneniyişekildefaydalandım.
Bununsonuçlarınıhesapyorveşüncelerimdençokiyibirşekildeyararlanıyordum.
Daimaenkötüihtimalielealmaktaydım:Temyizdilekçemreddedilmişti.“Öyleyseöleceğim
demekki.Buşüncedehiçbirtereddütlütarafyoktu.Fakatherkesbilirkihayat,yaşanmak
zahmetinedeğmeyenbirşeydir.Aslındaotuzyadayetmişyaşındaölmeninönemli
olmadığınıbilmezdeğilim;çünküherikidurumdadagayetdoğalolarakbaşkaerkeklerle
başkakanlaryineyaşayacaklarvebu,binlerceyıldevamedecektir.Sözünkısası,bundan
dahaaçıkbirşeyyoktu.Şimdiyadayirmiyılsonraolsun,ölecekolanhepbendim.Oanda
yapmaktaolduğummuhakemedebenibirparçarahatsızedenşey,yirmildahayaşamak
şüncesininiçimdeyarattığıokorkunçhamleydi.Nevarkibuhamleyiyaşrmakiçinde,
nihayetogüngelipçattığında,şünceleriminnelerolacağınıhayaletmektenbaşkabirşey
gelmiyorduelimden.İnsanmademkiölecektir,bununnasılveneredeolacağınınönemi
yoktur,apaçıkbirşeydirbu.Öyleyse(işinçtarabu“öyleyse”niniçindekişüncelerigöz
aretmemek)öyleysetemyizdilekçeminreddedileceğinikabuletmemgerekiyordu.
Oanda,amayalnızoanda,ikinciolasık,yanicezamınhafifletilmişolmasıihtimalini
şünmekiçinkendikendimeizinveriyor,yanibunabirçeşithakkazanmışoluyordum.İşin
encansıkıcıtarafı,kanımınvecudumun,gözlerimidelicebirsevinçleiğneleyenalışını
dizginlemekzorundaoluşumdu.Buhaykırışıalçaltmaya,onaçekizenvermeyeçalışmam
gerekiyordu.Birinciolasılığaboyuneğerekkatlanacağımıdahaaklayakınbirhale
sokabilmekiçinikinciihtimaldedahadoğaldavranmamlazımdı.Bunubaşardığımzaman
birsaatlikbirrahatlamasürecikazanmışoluyordum.Budaazşeydeğildi.
İşte,cezaevipapazınıgörmeyibirdefadahareddedişimböylebirânarastladı.Yatağıma
uzanmıştım,yazakşamınınyaklaştığınıgökzündekibirçeşitsarardananlıyordum.
Temyizdilekçeminreddedilmolmasıihtimalinidüşünüyorvekanımındalgalarının
benlimdezenlibirşekildedolaşğınıhissediyordum.Cezaevipapazınıgörmeye
ihtiyacımyoktu.Uzunzamansonra,ilkdefaolarakMarieyidüşünm.Günlerdenberi
banamektupyazmamış.Oakşamşünmvekendikendime,belkidebiridam
mahkûmununmetresiolmaktanbıkmışrartık,dedim.Sonra,belkihastalanmışveyaölmüş
olacağıdaaklımagelmişti.Olağanşeylerdibunlar.Amaşimdibirbirlerindenayrıolan
cutlarımızşında,bizihiçbirşeybirbirimizebağlamadığınavebirimiziötekine
harlatmağınagöre,nasılbilebilirdimbunu?Zaten,oandanitibarenMarieninharası
beniilgilendirmezoldu.Ölmüşsearkbananeydibundan.Benöldüktensonraherkesin
beniunutmasınınasıldoğalbuluyorsam,bunudaöylecedoğalbuluyordum.Onların
benimleilgilerikalmamışark.Böylebirşeyişünmeninaolduğunubile
söyleyemezdim.
İştetamosıradacezaevipapazıiçeriyegirdi.Onugörüncehafifbirtitremehissettim.O
dabunufarketti,korkmamamgerektiğinisöyledi.Genelliklebaşkabirsaattegeldiğini
söyledimona.Bunundosabirziyaretolduğunu,temyizdilekçemleilgisibulunmadığını,
dilekçemhakkındahiçbirşeybilmediğinisöyledi.Yatağımınüzerineoturduvebenidegelip
yanınaoturtmayaçağırdı,kabuletmedim.Nevarkihalini,tavrınıpekyumuşak
buluyordum.
Dirseklerinidizlerininüstünekoyarakbaşınıönüneeğipellerinebakarakbirsüreöylece
oturdu.Elleriincevekaslıydı,çevikikihayvanıharlayorlarbana.Elleriniağırağır
birbirinesürttü.Sonrabaşınıiktutarakokadaruzunzamanöylecekaldıki,biranonu
unutmuşolduğumgibibirduyguyabilekapılm.
Fakatbirdenbirebaşınıkaldırıpzümebaktı:Nedensiziziyaretetmemi
istemiyorsunuz?”diyesordu.“Tanrıyainanmıyorumdaondan,diyecevapverdim.Bundan
eminolupolmadığımıöğrenmekistedi.Bendebunun,kendikendimesormayadeğerbirşey
olmadığınısöyledim:Pekönemsizbirsorungibigörünüyorduçünkübubana.Ozaman
cudunugeriyekaydıraraksırnıduvaradaya,ellerinibalrlarınınüzerinekoydu.bana
söylemiyormuşgibibirtarla,insanınbundaneminolduğunusandığını,amagerçekteemin
olmadığınısöyledi.Benbirşeysöylemiyordum.Yümebakve,“Nedersiniz?”diyesordu.
Bununmümkünolduğunusöyledim.Herhalükârda,benigerçektenilgilendirenşeyinne
olduğundanbelkiemindeğildimama,beniilgilendirmeyeninneolduğundanemindim.Ve
tamdaonunbanabahsettiğişey,beniilgilendirmiyordu.
zlerinibaşkatarafaçevirdiveduruşunudeğiştirmeden,acabaaşırıümitsizlik
zündenmiböylekonuştuğumusordu.Ümitsizolmağımıizahettimona.Yalnız
korkuyordum,buiseçokdoğaldı.“ÖyleyseTanrısizeyarmeder,dedi.Sizin
durumunuzdaolupdabenimtanımışolduğuminsanlarınhepsi,yüzleriniOna
çeviriyorlar.Bununonlarınhakkıolduğunukabulettim.Amabuaynızamanda,onların
vakitleriolduğunudagösteriyordu.Banagelince,kimsedenyarmfilanistemiyorumve
beniilgilendirmeyenbirşeyeilgiduyacakkadarvaktimyoktu.
Osıradasinirlendiğinisterenbirelhareketiyap,fakatdoğrularakcüppesinin
kıvrımlarınızeltti.Bunubitirince,“Dostum,diyehitapederekbenimleböyle
konuşmasınınnedenininölümemahkûmolmamolmağınısöyledi.Onagörehepimiz
ölümemahkûmduk.Fakatbensözünükesip,bununaynışeyolmadığınıveayrıcabunun,
hiçbirbiçimdeteselliolamayacağınısöyledim.“Kuşkusuz,diyeonayladı;“amaşimdi
ölmezsenizdahasonraöleceksiniz.Aynımeseleozamandaortayaçıkacak.Buzorlusına
nasılkarşılayacaksınız?Şimdikarşılamaktaolduğumgibikarşılayacağımcevabınıverdim.
Busözümüzerineayağakalkvedosdoğrugözleriminiçinebak.Bu,benimçokiyi
bildiğimbiroyundu.Emmanuelveleste’lesıksıkbuoyunuoynarkveonlargözlerini
hepbendendahaöncekırparlar.Cezaevininpapazıdabuoyunuçokiyibiliyordu,hemen
anlambunu:Bakışlarıtitremiyordu.Bana,“Ohalde,hiçbirümidinizyokmu?Tamamıyla
ölüpgideceğinizşüncesinimitaşıyorsunuz?”dediğizamansesidetitremedi.Bende,
Evet,dedim.
Ozaman,başınıeğdiveoturdu.Banaacıdığınısöyledi.Bununbirinsaniçindayanılmaz
birşeyolduğudüşüncesindeydi.Banagelince,yalnızcabenisıkmayabaşlağını
hissediyordum.Bendedönm,pencereninaltınagidipdurdum.Omzumuduvara
dayamışm.Uzunboylukulakvermedim,amabeniyenidensorguyaçekmeyebaşlağını
işittim.Kaygılı,ısrarcıbirseslekonuşuyordu.Heyecanlıolduğunuanlayaraksöylediklerine
kulakkabarttım.
Temyizegitmeisteğiminkabuledileceğindeneminolduğunu,amayinedekurtulmam
gerekenbirgünahınağırlığınıtaşıdığımısöylüyordu.Onagöre,insanlarınadaletibirhiç,
Tanrı’nınkiiseherşeydi.Benimahkûmedenininsanlarınadaletiolduğunubelirttim.Oda
bana,bununnahımıtemizlemediğinisöyledi.nahınneolduğunubilmediğim
karşılığınıverdim.Banasadecesuçluolduğumsöylenmti.Suçluydum,bedeliniöyordum,
bendendefazlabirşeyistenemezdiartık.Osıradayineayağakalk.Bendebuhücre
böylesinedarolduğunu,papazhareketetmek,bunuyapamayacağınıdüşünm.Ya
oturması,yadaayağakalkmasıgerekiyordu.
zlerimiyeredikmiştim.Banadoğrubiramattı,sonrasankiilerlemeyecesaret
edemiyormuşgibidurdu.Parmaklıklarınarkasındangökzünebakıyordu.“Yanılıyorsunuz
lum,dedi,“sizdendahafazlasıdaistenebilir.Hembelkiistenecekde.–“Ne
istenecekmiş?”–“Görmenizistenebilir.–“Neyigörmem?”
Papazçepeçevreetrafınabakınvebirdenbireçokbezginolduğunusezdiğimbirsesle
cevapverdi:Bünbutaşlardanısrapakıyor,biliyorumbunu.Yürimdaralmadanhiçbir
zamanbakamambunlara.Amakalbiminbüniçtenliyleşunudabiliyorumki,
aranızdanensefilleribile,içindeyaşaklarıkaranlıktantanrısalbirçehreninçıktığını
gördüler.İştesizindegörmenizistenenşey,buçehredir.
Birparçacanlanırgibioldum.Buduvarlaraaylarrbakğımısöyledim.Dünyada
bunlardandahaiyitanığımnebirşeynedekimsevar.Belkiçokzamanönce,bende
bunlardabirçehrearamışm.Fakatbuçehredegüneşinrengi,arzununalevivar:
Marieninçehresiydibu.Boşyerearamıştımonu.Şimdiyseherşeybitmti.Mutlakolanşu
ki,terleyenbutaşlardanhiçbirşeyçıktığınıgörmemiştim.
Papazbanabirçeşitkederlebaktı.Şimdiartıksırmıiyiceduvaradayamışm,günışığı
alnımavuruyordu.Papazişitemediğimbirkaçsözsöyledivehızlıcabanasarılmasınaizin
veripvermeyeceğimisordu.Har,diyecevapverdim.Dönduvaradoğrurü,ellerini
yavaşyavaşduvarınüzerindengeçirdi:Budünyabukadarçokmuseviyorsunuz?”diye
mırıldan.Hiçbircevapvermedim.
Böylearkasıdönükolarakuzunzamandurdu.Onunvarlığıağrımagidiyor,benitedirgin
ediyordu.Gitmesini,beniyalnızbırakmasınısöyleyecektimki,banadoğrudönerekbirçeşit
parlaşlabirdenbirebağırdı:“Hayır,sizeinanmakistemiyorum.Zamanzamanbaşkabir
hayaarzulamışolduğunuzaeminim.Ona,“Tabii,diyecevapverdim,amabununzengin
olmayı,çokhızlıyüzmeyi,yadadahabiçimlibirağzasahipolmayıarzulamaktandaha
önemliolmağınısöyledim.Banagörebudaaynıcinstendi.Fakato,sözümükesipşuöteki
hayathakkındanedüşünğümüsordu.Bendeona,“Öylebirhayatki,onuyaşarken,bu
hayamıharlayabileyim,diyebağırmvehemenarkasındanda,arkbıkm,diye
ekledim.BanahâlâTanrıdansözetmekistiyordu,amaonadoğruilerledim,sondefaolarak
çokazvaktimkalmışolduğunuanlatmadenedim.BuvaktideTanrıylakaybetmek
istemiyordum.Kendisineniçin“pederimdeğilde“mösyö”diyehitapettiğimisorarakla
değiştirmekistedi.Bunasinirlendimveonapederimolmadığınısöyledim:“Ötekilerden
yanasınız.
Eliniomzumakoyarak,Hayırlum,dedi,bensizdenyanam.Amasizbunu
bilemezsiniz,körbirkalbesahipsinizçünkü.Siziniçinduaedeceğim.
Ozaman,nedenbilmem,içimdebirşeydelinir,yırlırgibioldu.Avamçıktığıkadar
bağırmayabaşlam,onakürettim,duafilanetmemesinisöyledim.ppesininyakasını
sımsıkıkavramıştım.Yüreğiminiçindenevarsahepsinisevinçveöfkepatlamalarıylakarışık
birhaldeonunnehaykırıyordum.Kendindennekadardaeminrünüyordu,değilmi?
Halbukionunbugüvenliedalarınınbirkadınsaçıkadarbiledeğeriyoktu.Yaşağınabile
emindeğildi,birölügibiyaşıyorduçünkü.Benseellerimbgibiduruyordumama
kendimdende,herşeydendeemindim,ondandahaemindim,hayatımdanda,gelmeküzere
olanşuölümdendeemindim.Evet,bundanbaşkaşeyimyoktu.Amahiçdeğilse,bugerçek
beninasılkavramışsabendeonuöylecekavramışbulunuyordum.Öncedendehaklıydım,
şimdidehaklıydım,hephaklıolacaktım.Şimdiyekadarbuşekildeyaşamışm.Şimdiden
sonradabuşekildeyaşayabilirdim.Şunuyapmış,bunuyapmamışm.Filanşeyi
yapmamışm,amafalanşeyideyapmışm.Dahaneolmakihtimalivar?Hayam
boyuncabudakikavecezayaçarptırılacağımbuşafaksaatinibeklemiştimsanki.Hiçbir
şeyin,amahiçbirşeyinönemiyoktuvebenbununniçinböyleolduğunubiliyordum.Oda
bununsebebinibilmekteydi.Geçirmişolduğumbusaçma,bhayatboyuncageleceğimin
derinliklerindenvehenüzgelmemişllarınarasındankaranlıkbirsolukbanadoğru
kseliyor;busoluk,geçtiğiyerde,yaşağımyollardandahagerçekolmayanogelecekllar
içinvaatedilenbütünşeyleriaynıhizayagetiriyordu.Başkalarınınölümünün,birannenin
sevgisinin,onunTanrısı’nın,seçilenyaşamların,kaderlerinneönemivarbenimiçin,değil
mikibenide,onungibibenimkardeşimolduklarınısöyleyenmilyarlarcaimtiyazlıyıdabir
tekkaderseçecekti.Anyormuydubunu,anlayabiliyormuyduacaba?Herkesimtiyazlıydı.
Budünyadaimtiyazlılardanbaşkakimseyoktu.Ötekileridenünbirindemahkûm
edeceklerdi.Eğer,adamölrmeklesuçlanıpdaannesinincenazesindeağlamadığıiçinidam
edilirse,neçıkardıbundan?Salamanonunköpeğidekarısıkadarkıymetliydi.Otomatkılıklı
ufaktefekkandaMassonunevlenmolduğuParislikankadar,yahutbenimkendisiyle
evlenmemiisteyenMariekadarsuçluydu.Raymond’un,ondandahaiyibirinsanolan
Célestekadarbenimlearkadaşolmasınınneönemivardı?Marieninbugündudaklarını
başkabirMeursault’yavermesininönemineydi?Bumahkûmu,benimgeleceğimianyor
muydu?..BütünbunlarıPapaz’ınnehaykırırkenboğuluyordum.FakatPapazıelimden
kurtarmışlarbile,gardiyanlarbenitehditediyorlardı.FakatPapazonlarıyaştırdıvebiran
sessizceyüzümebak.zleriyaşladolmuştu.Arkasının,çıkıpgitti.
Ogidincebendeeskisigibisakinleştim.Bitkinbirhaldeydim,kendimiyatağımınüsne
attım.Uyuduğumusanıyorum,çünkümdelzlarlauyanm.Kırlardangelensesler
banakadarkseliyordu.Gecenin,toprağınvetuzunkokusuşakaklarımıserinletiyordu.Bu
uykuyadalmışyazgecesininharikuladehuzuru,birmedcezirdalgasıgibibünbenliğime
dolmaktaydı.Oandavegeceninsonaereceğiosaatte,kleröttü.Bunlarbenimarkhiç
aldırmadığımbaşkabirdünyayadoğruyolaçıkılğınıhaberveriyorlardı.Çokuzun
zamandanberiilkkezannemidüşünm.Birömrünsonundaniçinyenibaştan
nişanlandığını”,niçinyenidenbaşlamaoyununuoynadığınıanlargibioldum.Orada,
hayatlarınsönmekteolduğuobakımevininetrafındadaakşam,hünlübirhuzurânı
gibiydi.Ölümeokadaryakınkenannem,oradakendiniherşeydenazadeveherşeyiyeniden
yaşamayahazırhissetmişolmalıydı.Hiçkimseninonunarkasındanağlamayahakkıyoktu.
Vebende,kendimiherşeyiyenidenyaşamayahazırhissettim.Sankibubüköfke
içimdekikötüklerisöküpatmış,ümitleribaltmışgibi,birtakımişaretlerveldızlarla
dolubugeceninkarşısında,içimiilkdefaolaraknyanıntatlıkatsızlığınaaçıyordum.
Onunbanabukadarbenzediğini,adetabirkardeşgibiolduğunuhissedince,eskidenmutlu
olduğumu,hattaşimdidemutluolmayadevamettiğimianladım.Herşeyintamamolması
vekendimidahaazyalnızhissedebilmemiçin,idamgünümdeçokseyircibulunmasındanve
bunlarınbenihınçdoluhaykırışlarlakarşılamalarındanbaşkaisteyecekbirşeyim
kalmamıştı.