L’Étranger,AlbertCamus

©1942,ÉditionsGallimard,Paris

©1981,CanSanatYayınlarıLtd.Şti.

Tümhaklarısaklıdır.Tanıtımiçinyapılacakkısaalıntılardışındayayıncınınyazılıizniolmaksızınhiçbiryollaçoğaltılamaz .

1.basım:1981

45.basım:Kasım2013,İstanbul

E-kitap1.SürümOcak2014,İstanbul

2013tarihli45.Basımesasalınarakhazırlanmıştır.

Kapaktasarımı:AyşeÇelemDesign

Kapakresmi:©iStockphoto.com,Shutterstock

ISBN9789750720147

CANSANATYAYINLARI

YAPIM,DAĞITIM,TİCARETVESANAYİLTD.ŞT İ.

HayriyeCaddesiNo:2,34430Galatasaray,İstanbul

Telefon:(0212)2525675/2525988/2525989Faks:(0212)2527233

www.canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

SertifikaNo:10758

ALBERTCAMUS

YABANCI

ROMAN

1957NOBELEDEBİYATÖDÜLÜ

Fransızcaaslındançeviren

SamihTiryakioğlu

AlbertCamus’nünCanYayınları’ndakidiğerkitapları:

MutluÖlüm,1991

TersiveYüzü,1992

YolculukGünlükleri,1993

İlkAdam,1994

Yaz,1994

Başkaldıranİnsan,1995

Düğün/BirAlmanDostaMektuplar,1995

SürgünveKrallık,1996

SisifosSöyleni,1997

Veba,1997

Düşüş,1997

ALBERTCAMUS,1913yılındaCezayir’dedünyayageldi.CezayirÜniversitesi’ndesürdürdüğüfelsefeöğreniminisağlıknedenleriyleyarıda

bıraktı.1938’deParis’egitti,ilkyapıtlarıTersiveYüzüveDüğünbudönemdeyayımlandı.Edebiyatdünyasınaasılgirişini,1942’deyayımlanan

YabancıadlıromanıveSisifosSöylenibaşlıklıfelsefidenemesibelirledi.Birbirinitamamlayanbuikiyapıtta,varoluşçuizlertaşıyan“saçma”

felsefesinigeliştirdi.Başkaldıranİnsan,Yaz,SürgünveKrallıkisimlieserleriylehemedebiyathemdedüşüncealanlarındayetkinliğinikanıtladı.

MutluÖlümveİlkAdamadlıromanlarıölümündensonrayayımlandı.1957’deNobelEdebiyatÖdülü’nedeğergörülenvebugünXX.yüzyıl

edebiyatvedüşüncedünyasınınenönemliadlarındanbirikabuledilenAlbertCamus,1960yılındabirtrafikkazasındayaşamınıyitirdi.

SAMİHTİRYAKİOĞLU,1909’dadoğdu.GalatasarayLisesiveİÜGazetecilikEnstitüsü’nübitirdiktensonrauzunyıllargazetecilikve

çevirmenlikyaptı.Hürriyetgazetesininyazıişlerimüdürlüğünüüstlendi,UluslararasıBasınEnstitüsü’nün(IPI)başkanvekilliğigörevinde

bulundu.HonorédeBalzac,GustaveFlaubert,Stendhal,ÉmileZola,VictorHugo,JosephKessel,Jean-PaulSartre,AlbertCamusgibi

yazarlarınyapıtlarınıdilimizekazandırdı.Tiryakioğlu,1995yılındaöldü.

BirinciBölüm

Bugünannemöldü.Belkidedün,bilmiyorum.Bakımevi’ndenbirtelgrafaldım:

Annenizöldü.Cenazesiyarınkaldırılacak.

Saygılar

Bundanpekbirşeyanlaşılmıyor.Belkidünölmüştür.

Bakımevi,Cezayir’denseksenkilometreuzakta,Marengo’da.Saat2’deotobüse

bineceğimveöğledensonraoradaolacağım.Böyleliklegeceyiannemintabutubaşında

geçireceğim,yarınakşamdadönmüşolacağım.Patrondanikigünizinistedim,böylebir

mazeretkarşısındaizinvermezlikedemezdi.Amapekdememnungörünmüyordu.Hatta

ona,“Kabahatbendedeğil,”dedim.Cevapvermedi.Ozaman,“Keşkeböyledemeseydim,”

diyedüşündüm.Nihayetine,ondanözürdilemeyemecburdeğildimki.Hattadahaziyade

onunbanabaşsağlığıdilemesigerekirdi.Fakatbunuherhaldeöbürgün,beniyastutarken

görünceyapacak.Şimdilikannemsankiölmemişgibi.Gömüldüktensonraise,tersine,buiş

sonaermişvedaharesmîbirhalalmışolacak.

Saat2’deotobüsebindim.Havaçoksıcaktı.HerzamankigibiCéleste’inlokantasında

yemekyedim.Herkesbanaçokacıyordu.Céleste,“Anneninyerinikimsetutamaz,”dedi.

Giderken,benikapıyakadargeçirdiler.Emmanuel’inodasınakadargidipondanbirsiyah

kravatlabirdesiyahpazubentödünçalmakgerektiğiiçin,birazsersemledim.Oda,birkaç

ayönceamcasınıkaybetmişti.

Otobüsükaçırmamakiçinkoştum.Herhaldebuacelekoşuşyüzünden,üstelikbuna

otobüsün,sarsıntısı,benzininkokusu,yollagökyüzününgüneştenparıldayışıdaeklenince,

içimgeçti.Hemenhemenbütünyolboyuncauyumuşum.Uyandığımda,biraskerdenyana

yığılmıştım.Banagülümsedi,“Uzaktanmıgeliyorsunuz?”diyesordu.Fazlakonuşmamak

için,“Evet,”dedim.

Yurt,köydenikikilometreuzakta.Yoluyürüdüm.Hemenannemigörmekistedim.Fakat

kapıdakigörevlibana,“ÖnceMüdür’eçıkmamızlazım,”dedi.Müdür’ünişiolduğuiçinbiraz

bekledim.Benbeklerkenkapıcısüreklikonuştu,sonraMüdür’ünkarşısınaçıktım.Beni

bürosundakabuletti.Ufaktefekbirihtiyardı,yakasındaLégiond’honneurmadalyasıvardı.

Berrakgözleriylebanabaktı.Sonraelimisıktı,amaokadaruzunzamantuttukinasılgeri

çekeceğimibirtürlübilemedim.Birdosyayıincelediktensonra,“MadamMeursaultburaya

üçyılöncegeldi,onuntekdayanağısizdiniz,”dedi.Banaserzeniştebulunduğunusandım,

onaaçıklamayapmayabaşladım.Amasözümükesti,“Kendinizihaklıgöstermeye

çalışmanızalüzumyokevladım,”dedi.“Annenizindosyasınıokudum.Onunihtiyaçlarını

karşılayacakkadarparanızyoktu.Annenizinbirbakıcıyaihtiyacıvardı.Mütevazıbir

aylığınızvar.Neticede,o,buradahayatındandahamemnundu.”Ben,“Evet,MüdürBey,”

dedim.O,“Hembiliyormusunuz,arkadaşlarıdavardıburada,kendiyaşındakimseler.

Annenizonlarlaeskilereaitşeylerhakkındakonuşmakimkânınıbuluyordu.Sizgençsiniz,

sizinlecanısıkılırdı,”diyeekledi.

Gerçektendeöyleydi.Evdeykenannem,bütünzamanınıhiçsesçıkarmaksızınarkamdan

bakmaklageçirirdi.Yurdagelişininilkgünlerindesıksıkağlamıştı.Fakatalışkanlık

yüzündendibu.Birkaçaysonrada,onuyurttançıkarsalarbuyüzdenağlayacakduruma

gelmişti.Hepalışkanlıkyüzünden.Birazdabunedenledirki,sonyıliçindeyurdahemen

hemenhiçgitmezoldum.Ayrıca,bütünpazargünümziyanoluyordu,üstelikotobüse

binmek,biletalmak,ikisaatyoltepmekdecabası.

Müdür,banabaşkaşeylerdesöyledi,amaartıkonuneredeysehiçdinlemiyordum.Sonra,

“Annenizigörmekistersinizherhalde?”dedi.Hiçbirşeysöylemedenayağakalktım,oda

kapıyadoğruönümsırayürüdü.Merdivende,“Onubizimküçükmorgakaldırdık,”diyeizah

etti.“Ötekilerüzülmesinler,diyeyapıyoruzbunu.Bakımevindekilerdenbiriöldümü,

ötekileriki-üçgüngerginoluyor.Budaişlerimizigüçleştiriyor.”Birsürüihtiyarın,küçük

gruplarhalindetoplanmışkonuştuklarıbiravludangeçtik.Bizgeçerkensusuyorlardı.

Arkamızsırakonuşmalaryenidenbaşlıyordu.Boğukpapağanötüşleriniandıranseslerdi

bunlarsanki.Küçükbirbinanınkapısınageldiğimizde,Müdüryanımdanayrıldı,“Bana

müsaadeMösyöMeursault,”dedi.“Birarzunuzolursabüromdayım.Cenazetöreniniyarın

saat10’dayapmayıkararlaştırdık.Böyleliklegeceyirahmetlininbaşındageçirmeimkânını

bulursunuz,diyedüşündük.Ha,azdahaunutuyordum.Annenizarkadaşlarınasıksıkdinî

törenlegömülmekistediğinisöylemişgaliba.Benbununiçingerekenleriyaptımama,sizide

bilgilendireyimdedim.”Müdür’eteşekkürettim.Annemateistbirkadındeğildiama,

sağlığındadinleuzunboylualışverişiolmamıştı.

İçeriyegirdim.Burası,çokaydınlıkbirsalondu.Duvarlarbeyazaboyanmıştı,salonun

tavanındabirpencerevardı.Eşyası,sandalyelerle“X”biçimindekaidelerdenibaretti.Bu

kaidelerdenikitanesiortadaduruyordu,üstündedekapağıkapalıbirtabutvardı.Ceviz

rengineboyanmıştahtalarınüzerinde,yalnızyarıyarıyagömülüparlakvidalargörülüyordu.

Tabutunyanındasırtınabeyazişgömleğigiymiş,başınaalacalıbirörtüörtmüşbirArap

hastabakıcıkadınvardı.

Osırada,kapıgörevlisidepeşimsıraiçeriyegirdi.Koşmuşolmalıydı.Birazkekeleyerek,

“Tabutukapadık,amavidalarıçıkarayımdaannenizigörün,”dedi.Tabutayaklaşıyorduki,

onudurdurdum.“Görmekistemiyormusunuz?”diyesordu.“Hayır,”dedim.Durdu,bende

huzursuzoldumçünküböylebirşeysöylemeninhiçdoğruolmadığınıanlıyordum.Azsonra

yüzümebaktı,“Neden?”diyesordubana,amasesindesitemlibirifadeyoktu,sırfsebebini

öğrenmekistiyorgibiydi.Ben,“Bilmem,”dedim.Ozamanbeyazbıyığınıburdu,yüzüme

bakmadan,“Anlıyorum,”dedi.Adamınaçıkmavigözleri,birazkırmızıcabirtenivardı.Bana

biriskemleverdi,kendisidebenimbirazgerimdeoturdu.Hastabakıcıkadınayağakalkıp

kapıyayöneldi.Osıradakapıgörevlisi,“Yüzündeçıbanvar,”dedi.Benanlayamadığımiçin

hastabakıcıyabaktım,gözlerininaltındanbaşlayıpbaşınıçepeçevredolaşanbirsargı

bulunduğunugördüm.Burunhizasındasargıdüzleşiyordu.Yüzündeyalnızsargının

beyazlığıgörülüyordu.

Kadıngidince,kapıgörevlisi,“Siziyalnızbırakayımbari,”dedi.Netürlübirhareket

yaptımpekbilmiyorum,amagitmedi,arkamdaayaktadurdu.Böyleensemdedurmasıbeni

sıkıyordu.Salonugüzelbiröğledensonraışığıdoldurmuştu.İkitaneeşekarısıcamekâna

doğruuçupuçupvızıldıyordu.Yavaşyavaşuykumungeldiğinihissediyordum.Kapı

görevlisinedoğrudönmeden,ona,“Sizburayageleliçokoldumu?”dedim.Sankibenimbu

sorumubekliyormuşgibi,hemencevapverdi:“Beşyıloluyor.”

Sonradauzunuzungevezeliketti.BirisiçıkıpdaonagününbirindeMarengo

Bakımevi’ndekapıgörevlisiolacağınısöyleseçokşaşarmış.Altmışdörtyaşındaymış,

Parisliymiş.Osıradasözünükestim,“Ya,buralıdeğilsinizdemek?”dedim.Sonrada,beni

Müdür’ünyanınagötürmedenönceannemdenbahsetmişolduğunuhatırladım.Bana,

“Annenizihemengömmeklazım,”demişti.“Çünküheleburada,ovadahavaçoksıcaktır.”İşte

ozaman,banaParis’teyaşadığını,orayıbirtürlüunutamadığınısöylemişti.“Paris’teölüler

üç,bazendörtgüngömülmedendurur.Buradaisevakityoktur,insandahaölüm

düşüncesinealışmadancenazearabasınınpeşinetakılmakzorundakalır,”demişti.Karısıda

ona,“Sus,Mösyö’yesöylenecekşeylerdeğilbunlar,”diyeçıkışmıştı.Bununüzerineihtiyar

kızarıpbozarmış,özürdilemişti.Bendesözekarışarak,“Yokcanım,yokcanım,”demiştim.

Adamınanlattıklarınındoğruveilgiçekiciolduğufikrindeydim.

Küçükmorgda,ihtiyarbanahuzurevinemuhtaçsıfatıylagirdiğinisöylemişti.Eliayağı

tuttuğuiçinbukapıcılıkişinetalipolmuştu.Ona,“Sizdeaşağıyukarıburanınsakinlerinden

birisayılırsınız,”dedim.“Hayır,”dedi.Bakımevisakinlerindensözederken,“onlar”,“ötekiler”

vedahaseyrekolarak“ihtiyarlar”deyişindekiedayıgörerekşaşmıştım.Halbukibunların

bazılarıondanyaşlıdadeğillerdi.Amatabiiaynışeydeğildibu.Okapıgörevlisiydivebir

dereceyekadar,ötekilerüzerindebazıhaklarasahipti.

Osıradahastabakıcıkadıniçeriyegirdi.Birdenbireakşamolmuş,tavanpenceresinin

üzerindegeceninkaranlığıkoyulaşıvermişti.Kapıgörevlisidüğmeyiçevirdiveışığınaniden

parlamasıylagözlerimkamaştı.Kapıgörevlisiyemekiçinbeniyemekhaneyedavetettiama,

karnımaçdeğildi.Ozaman,“İstersenizsizebirfincansütlükahvegetireyim,”dedi.Sütlü

kahveyiçoksevdiğimiçinkabulettim,kapıcıdabirazsonrabirtepsiylegerigeldi.Kahveyi

içtim.Ozamancanımsigaraiçmekistediamaçekindim,çünküanneminbaşucundaböyle

birşeyyapmakdoğruolurmu,bilmiyordum.Sonradüşündüm.Hiçbirönemiyoktubunun.

Kapıgörevlisinedebirsigaraikramettim,beraberceiçtik.

Birarabana,“Biliyormusunuz,”dedi,“annenizinarkadaşlarıdageliponuncenazesini

bekleyecekler.Âdetböyledir.Gideyimdeiskemlevekahvegetireyim.”Görevliye,“Şu

lambalarınbirinisöndürsek,”dedim.Işığın,beyazduvarlarüzerindekiparıltısıbeni

yoruyordu.Bununmümkünolmadığınısöyledi.Tesisatıböyleyapmışlar:Lambalarınya

hepsiyanarmışyahepsisönermiş.Ondansonradaartıkaldırmadımona.Dışarıyaçıktı,geri

geldi,iskemlelerisıraladı.Bunlardanbirininüzerinebircafetière

etrafınadafincanlar

yerleştirdi.Sonraannemintabutununöbürtarafınageçerekkarşımaoturdu.Hastabakıcıdip

tarafaoturmuş,arkasınıdönmüştü.Neyaptığınıgörmüyordumamakollarınınhareketine

bakılırsayünörüyordugaliba.Havaılıktı,kahveiçimiısıtmıştı,açıkkapıdaniçeriyegecenin

veçiçeklerinkokusugiriyordu.Galibabirazdauyukladım.

Giysilerinhışırdamasesiyleuyandım.Gözlerimikapamışolduğumiçinsalonbanadaha

gözkamaştırıcıbirbeyazlıktagöründü.Önümdetekgölgeyoktuvehereşya,herköşe,

bütüneğriveyuvarlakçizgilergözlerimiyoranbirsertliklebelirmekteydi.İştetamosırada

anneminarkadaşlarıiçeriyegirdiler.Onkişikadardılarvebugözkamaştırıcıışığıniçinde

sessizcekayıpgidiyorlardı.İskemlelerinhiçbirinigıcırdatmadanhepsioturdular.Onlarıdaha

öncekimseyigörmediğimkadariyigörüyordum,yüzlerinin,elbiselerininhiçbirnoktası

gözümdenkaçmıyordu.Bununlaberaber,sesleriniduymuyordumvegerçektenvar

olduklarınagüçlükleinanmaktaydım.Hemenbütünkadınlarönlüktakmıştı,önlüklerin

bellerinisıkankemerleri,karınlarınınşişliğinidahadameydanaçıkarıyordu.Yaşlıkadınların

böylesinegöbekliolabileceklerineozamanakadarhiçdikkatetmemiştim.Erkeklerinhemen

hepsiçokzayıftı,ellerindebastonvardı.Yüzlerindebenişaşırtanşeyşuydu:Gözlerini

görmüyordumda,biryığınkırışıklığınortasındasadecefersizbirışıkgörüyordum.

Oturduklarında,çoğubanabakıpçekingençekingenbaşlarınısalladılar,dudakları,dişsiz

ağızlarınıniçinekaçmıştı,banaselammıveriyorlardı,yoksabirtikmiydibu,pek

bilemedim.Amagalibabeniselamlıyorlardı.Osırada,hepsininkarşımda,kapıcının

etrafındaoturupbaşlarınısallamaktaolduklarınıfarkettim.Biraraonların,beni

yargılamayageldiklerigibigülünçbirduyguyadakapıldım.

Birazsonrakadınlardanbiriağlamayabaşladı.İkincisırada,arkadaşlarındanbirinin

arkasındaolduğuiçinonuiyicegöremiyordum.Küçükküçükhıçkırıklarla,düzenlibir

şekildeağlıyordu.Hiçdurmayacakmışgibigeliyordubana.Ötekilerinonuişitmiyormuşgibi

birhallerivardı.Hepsiçökük,asıkyüzlüvesessizdiler.Tabuta,bastonlarınayadaherhangi

başkabirşeyebakıyorlar,amaheponabakıyorlardı.Kadınboyunaağlıyordu.Onu

tanımadığımiçinbuhalineçokşaşırıyordum.“Artıkağlamasa,”diyedüşünüyordumama

bunukendisinesöylemeyecesaretedemiyordum.Kapıgörevlisionadoğrueğilipbirşeyler

söylediamakadınbaşınısalladı,bir-ikisözkekelediveaynıdüzenleağlamayadevametti.O

zamangörevlibanadoğrugelipyanımaoturdu.Epeyzamansonradayüzümebakmadan,

“Annenizinçokyakınarkadaşıydı,”diyeaçıkladı;“‘Buradakitekdostumoydu,şimdikimsem

kalmadıartık,’diyor.”

Uzunzamanböylecedurduk.Kadınıniççekişleri,hıçkırıklarıgittikçeseyrekleşti.Sıksık

burnunuçekiyordu,sonundasustu.Artıkuykumyoktu,amayorgundumveböbreklerim

ağrıyordu.Şimdide,bütünbuinsanlarınsessizliğiağırgelmeyebaşlamıştıbana.Yalnızara

sıraacayipbirgürültüduyuyor,bununneolduğunuanlayamıyordum.Sonundaişin

içyüzünüanladım.İhtiyarlardanbirkaçıyanaklarınıniçiniemiyorlarvebuacayipşapırtıları

buyüzdençıkartıyorlardı.Öylesinedüşünceleredalmışlardıki,kendileribununfarkında

değildi.Hattabanaöylegeliyorduki,ortalarındayatmaktaolanbuölü,kendileriiçinhiçbir

anlamifadeetmiyordu.Ancakşimdi,bununyanlışbirizlenimolduğunuanlıyorum.

Kapıcınınikramettiğikahvedenhepimiziçtik.Sonrasınıbilmiyorumartık.Gecevakti.

Yalnızbiraragözlerimiaçtığımı,ihtiyarların–içlerindenbirihariç–olduklarıyerebüzüşmüş

uyuduklarınıgördüğümühatırlıyorum;uyumayanı,bastonunusımsıkıyakalamış,çenesini

ellerininüstkısmınadayamıştı.Sankiuyanmamıbekliyormuşgibi,gözlerinidikmişbana

bakıyordu.Sonrayineuyumuşum.Fakatböbreklerimgittikçedahafazlaağrımayabaşladığı

içinuyandım.Tavanpenceresininüzerindegünağarmayabaşlamıştı.Azsonraihtiyarlardan

birisideuyandı,uzunuzunöksürdü.Damalı,kocamanbirmendiliniçinetükürüyordu,her

balgamtaiçindensökülüpgeliyordusanki.Ötekilerideuyandırdı,kapıgörevlisiartık

gitmelerigerektiğinisöyledi.Kalktılar.Burahatsızgeceoturmasıyüzündenbenizlerikülgibi

olmuştu.Çıkarkenhepsielimisıktılar,bunaçokşaştım,teksözetmedengeçirdiğimizbu

gece,aramızdakisamimiyetiartırmıştısanki.

Yorgundum.Kapıgörevlisibeniodasınagötürdü,oradaelimiyüzümüyıkadım.Birsütlü

kahvedahaiçtim,çokgüzeldi.Dışarıyaçıktığımzamaniyideniyiyesabaholmuştu.

Marengo’yudenizdenayırantepelerinüzerinde,gökyüzükızıllıklarladoluydu.Butepelerin

üzerindenaşanrüzgâr,burayabirtuzkokusugetiriyordu.Güzelbirgünolacaktı.Çoktan

beridirkırlaragitmemiştim,annemolmasagezipdolaşmaktannekadarhoşlanacağımı

hissediyordum.

Fakatavluda,birçınarağacınınaltındabekledim.Serintoprağınkokusunuiçime

çekiyordum.Artıkuykumyoktu.Bürodakiarkadaşlarıdüşündüm.Busaatteişegitmekiçin

yataklarındankalkmaktaydılar.Benimiçinengüçolanı,hepbusaatti.Bunlarıbirazdaha

düşündüm,fakatbinalarıniçindeçalmaktaolanbirçanınsesibenidüşüncelerimdenayırdı.

Pencerelerinardındabirkarmaşayaşandı,sonraherşeysakinleşti.Güneşgökyüzündebiraz

dahayükselmiş,ayaklarımıısıtmayabaşlıyordu.Kapıgörevlisiavluyuaşıpgeldi,“SiziMüdür

istiyor,”dedi.Müdür’ünodasınagittim.Banabirtakımkâğıtlarimzalattı.Siyahbirceketile

çizgilipantolongiymişolduğunugördüm.Telefonahizesinielinealdı,bana,“Cenaze

memurlarıdemingeldi,”dedi.“Onlara,gelindetabutukapatın,diyeceğim.Öncesinde,

annenizinyüzünüsondefagörmekistermisiniz?”Ben,“Hayır,”dedim.Ozamansesini

alçaltaraktelefonda,“Figeac,söyleyinonlara,gidebilirler,”dedi.

Sonrabana,cenazeyekatılacağınısöyledi,bendeonateşekkürettim.Çalışmamasasının

başınageçipoturdu.Kısabacaklarınıüstüsteattı.Cenazedeo,ben,birdenöbetçi

hastabakıcınınbulunacağınısöyledi.Prensipolarakhuzurevisakinlericenazetörenlerine

katılamazlarmış.Yalnıztabutunbaşındabeklemelerineizinverirmiş.“İnsaniyetmeselesi,”

dedi.Amabusefer,annemineskibirarkadaşınacenazedebulunmakiçinizinvermişti:

“ThomasPérezadındabirisiydibu.BunusöylerkenMüdürgülümsedi.Bana,“Anlıyorsunuz

ya,birazçocukçabirduygubu,”dedi,“amaannenizileo,hiçbirbirlerindenayrılmazlardı.

Yurttaherkesonlaratakılırdı,Pérez’e,‘Seninnişanlı,’diyorlardı.Odagülüyordu.Hoşlarına

gidiyordubu.İşindoğrusuşuki,MadamMeursault’nunölümüonaçokdokundu.Bende

izinvermezlikedemedim.Fakathekimintavsiyesiüzerine,onundünakşamcenazeyi

beklemesineengeloldum.”

Epeybirzamansesçıkarmadandurduk.Müdürayağakalktıveodasınınpenceresinden

baktı.Birara.“Hah,”dedi,“Marengopapazıgeldi.Erkendavranmış.”Sonraköyüniçindeki

kiliseyegitmekiçinenazındanüççeyreksaatlikyolyürümekgerektiğinisöyledi.Aşağıya

indik.BinanınönündePapaz’lailahileri,dualarıokuyacakolanikiçocukvardı.Çocuklardan

birielindebirbuhurdantutuyordu,Papazonadoğrueğilmiş,gümüşzincirinuzunluğunu

ayarlamaklameşguldü.BizgelincePapazdoğruldu.“Oğlum,”diyehitapederekbanabir-iki

sözsöyledi.İçeriyegirdi;bendepeşisırayürüdüm.

Tabutunkapağınınvidalanmışolduğunu,oradasiyahlargiyinmişdörterkeğin

bulunduğunubirbakıştagördüm.AynıandaMüdür’ünbana,arabanınyoldabeklediğini,

Papaz’ındaduayabaşladığınısöylediğiniduydum.Oandanitibarenherşeyçokçabukolup

bitiverdi.Adamlarellerindebirörtüyletabutadoğruilerlediler.Papaz,maiyeti,Müdürve

bendışarıyaçıktık.Kapınınönündetanımadığımbirhanımvardı.Müdür,benimiçin,

“MösyöMeursault,”dedi.Buhanımınadınıduymadım,amaonunnöbetçihastabakıcı

olduğunuanladım.Kadınhiçgülümsemedenkemikliveuzunyüzünüeğdi.Sonracenazenin

geçmesiiçinsırayadizildik.Tabututaşıyanlarınpeşisırayürüyerekhuzurevindençıktık.

Arabakapınınönündeydi.Cilalı,inceuzunveparlakbiçimiylebirkalemkutusunu

andırıyordu.Arabanınyanındatöreniidareedecekolanufaktefek,gülünçkılıklıbiradamla

yapmacık,iğretitavırlıbirihtiyarduruyordu.BununMösyöPérezolduğunuanladım.

Başındayuvarlaktepeli,genişkenarlı,yumuşak,keçedenbirşapka(tabut,kapıdançıkarken

şapkasınıçıkardı)sırtındadapantolonununpaçalarıkunduralarınüzerinedökülmüşbir

elbisevardı.Boynunakocaman,beyazyakalıgömleğinepekufakgelensiyahbirfiyonk

bağlamıştı.Karanoktalarlabenekliburnunaltındakidudaklarıtitriyordu.Oldukçaincetelli,

beyazsaçlarınınarasındanacayipşekildesarkıkvebasıkkulaklarıçıkmıştı.Burenksiz

çehredebukankırmızıkulaklarınbulunuşu,bendehayretuyandırdı.Cenazetöreniniidare

edenadam,bizeyerlerimizigösterdi.Papazöndeyürüyor,sonraarabageliyordu.Arabanın

etrafındadörtkişivardı.ArkasındaMüdür,benveengeridenöbetçihastabakıcıileMösyö

Pérezduruyorduk.

Gökyüzüşimdidengüneşli,ışılısıldı.Güneşinağırlığıtoprağınüzerineçökmeyebaşlıyor

vesıcaklıkhızlaartıyordu.Bilmemneden,yolaçıkmadanönceepeyzamanbekledik.Koyu

renkelbiseleriminiçindebunalmıştım.Şapkasınıbaşınatakmışolanufaktefekihtiyar,onu

tekrarçıkardı.Birazonadoğrudönmüşkendisiniseyrediyordumki,Müdürbanaondan

bahsetti.AnnemileMösyöPérez’inçoğuzamanyanlarındabirhastabakıcıylaberaber,

akşamlarıköyekadarbirgezintiyaptıklarınısöyledi.Etrafımdakikırmanzarasınabaktım.

Göğe,yakıntepeleregidensıraservileri,bukızıllıyeşillitoprağı,buseyrekveçizgileri

belirginevleriseyrederkenannemianlıyordum.Budolaylardaakşamsaati,hüzünlübir

sükûndevresigibiolmalıydıherhalde.Bugünse,güneşintaşkınışınlarımanzarayıürpertip

titreterekonuyabaniveyorucubirhalesokuyordu.

Yolakoyulduk.İştetamosırada,Pérez’inhafifçetopalladığınıfarkettim.Arabayavaş

yavaşhızlandıkçaihtiyargeridekalıyordu.Arabanınyanındakiadamlardanbiridegeride

kalmıştıveşimdibenimhizamdayürüyordu.Güneşingöktenasıldaçabukyükseldiğinepek

şaşıyordum.Kırların,uzunzamandanberiböceklerinötüşleriveotlarınçıtırtılarıyla

çınladığınıfarkettim.Yüzümdenterlerakıyordu.Şapkamolmadığıiçinmendilimle

yelpazeleniyordum.Osırada,cenazememurubanabirşeysöyledi,amaişitmedim.Aynı

zamandasağeliylekasketininkenarınıkaldıraraksoleliylekafasındakiterlerisiliyordu.Ona

nedediğinisordum.Eliylegöğügöstererek,“Güneşçarpıyor,”diyetekrarladı.“Evet,”dedim.

“İhtiyarmıydı?”Anneminyaşınıiyicebilmediğimiçin,“Eh,oldukça,”dedim.Sonraadam

sustu.Arkamıdönünce,ihtiyarPérez’inellimetrekadargerimizdeolduğunugördüm.

Elindekifötrşapkayısallayarakaceleaceleyürüyordu.Müdür’edebaktım.Hiçbirlüzumsuz

hareketyapmaksızın,büyükbirvakarlailerlemekteydi.Alnındabirkaçdamlaterbelirmişti,

amabunlarıkurulamıyordu.

Cenazealayıbirazdahahızlıyürüyorgibimegeliyordu.Etrafımda,güneşledoluptaşan

hepoaynıaydınlıkkırlarvardı.Gökyüzününparıltısıdayanılırgibideğildi.Birarayolun

yenitamirgörmüşbirparçasındangeçtik.Güneşasfaltıeritmişti.İnsanınayaklarıkatrana

gömülüyor,onunparlakyüzündeizlerbırakıyordu.Arabanınüzerinde,arabacınınparlak

meşindenşapkasıdabusiyahçamurdanyoğrulmuşgibigörünmekteydi.Mavilibeyazlı

gökleburenklerinbiteviyeliği–yarıkasfaltınyapışkankaranlığı,elbiselerindonukkaranlığı,

arabanıncilalıkaranlığı–arasındabirazsersemlemişgibiydim.Bütünbunlar,yanigüneş,

arabanınmeşinvegübrekokusu,cilalarınvebuhurdanınkokusu,uykusuzbirgecenin

yorgunluğubakışlarımıda,düşüncelerimidebulanıklaştırıyordu.Birkeredahadönüp

baktım:Pérezçokuzaklarda,birsıcaklıkbulutuiçindekaybolmuşgibigeldi,sonradaartık

onugöremedim.Onabakındımveyoldanayrılıptarlayasapmışolduğunugördüm.Önümde

deyolunsapmaktaolduğunufarkettim.BucivarıbilenPérez’in,bizeyetişmekiçin

kestirmedengittiğinianladım.Dönemeçtebizeyetişti.Sonraonutekrarkaybettik.Tekrar

tarlalarasaptıvebunubirkaçdefatekrarladı.Benseşakaklarımınzonkladığını

hissediyordum.

Sonraherşeyokadarçabuk,kesinvedoğalbiçimdeolupbittiki,şimdihiçbirşey

hatırlamıyorum.Ha,yalnızbirşeyvar:Köyegirerkennöbetçihastabakıcıbenimlekonuştu.

Yüzüneyaraşmayanacayip,ahenklivetitrekbirsesivardı.Dediki,“İnsanyavaşyürürse

güneşçarpmatehlikesivar.Hızlıyürürsekanteriçindekalır,kilisededesoğukalır.”Haklıydı.

Başkaçıkaryolyoktu.Ogündenhatırımdabirkaçşeydahakaldı:Mesela,Pérez’insonkez,

köyünyakınındayanımızageldiğizamankiçehresi.Yanaklarındasinirdenvekederdenileri

geleniriiriyaştanelerivardı.Fakatkırışıklarıyüzündenyaşlarakmıyordu.Yayılıpbirleşerek

buharapyüzdesudanbircilameydanagetiriyorlardı.Sonrakilisevekaldırımlarda

sıralanmışköylüler,mezarlığınkabirleriüzerindekikırmızısardunyalar,Pérez’inbayılması

(parçalarıkopupdağılmışbirkuklagibiydisanki),annemintabutuüzerinedökülenkızıl

kanrengitoprak,onakarışanköklerinbeyazrengi,yinekalabalık,sesler,köy,birkahvenin

önündekibekleyiş,motorunbitmekbilmeyenhomurtusuvebenim,otobüsünCezayir’in

ışıklarıiçinegirdiği,yatıponikisaatuyuyacağımıdüşündüğümzamanduyduğum,sevinç.

1.(Fr.)Kahvehazırlamadakullanılanalet,frenchpress.(Y.N.)

Patrondanikigünizinistediğimzamanbananedensuratettiğiniuyanırkenanladım:

Bugüncumartesi.Benbunuhemenhemenunutmuştum,amabudüşünceyataktan

kalkarkenaklımageldi.Patron,pazargünüyleberaberbenimdörtgüntatilyapacağımı

düşünmüşolmalıydıvebudaonunhoşunagidemezditabii.Fakatdiğeryandan,annemi

bugündeğildedüngömdülersebundabenimkabahatimyoktu,kaldıkicumartesivepazar

gününasılolsatatilyapacaktım.Ancakbütünbunlar,patronuyinedehaklıbulmamaengel

olmuyordu.

Birgünöncedenyorgunolduğumiçinyataktangüçlüklekalktım.Tıraşolurken,acabane

yapsam,diyedüşündümvegidipdenizegirmeyekararverdim.Tramvayabiniplimandaki

plajagittim.Soyunupsuyadaldım.Birsürügençdevardıorada.Suda,MarieCardona’ya

rastladım,kızeskidenbizimbürodasekreterdiveonuarzulamıştım.Sanırım,odabeni

arzulamıştı.Nevarkikısazamansonrabürodanayrılmış,bizimdeanlaşmayavaktimiz

olmamıştı.Birşamandıranınüzerineçıkabilsindiyekızayardımettimvebuhareketi

yaparkenmemelerinehafifçedokundum.O,şamandıranınüzerineyüzükoyunyattığısırada,

benhâlâsudaydım.Banadoğrudöndü.Saçlarıgözlerininüstünedökülmüştüvegülüyordu.

Bendeşamandıranınüstüne,onunyanınatırmandım.Keyfimyerindeydi.Şakalaşırgibi

yaparakbaşımıarkayadeviriponunkarnınınüzerinekoydum.Hiçsesiniçıkarmadı,bende

öylecekaldım.Maviveparlakgökyüzügözleriminiçinedolmuştusanki.Enseminaltında

Marie’ninkarnınınağırağırinipkalktığınıhissediyordum.Yarıuykuhalindeuzunzaman

şamandıranınüstündekaldık.Güneşiyicekızışınca,osuyadaldı,bendearkasındanatladım.

Onuyakaladım,elimibelinedoladım,birlikteyüzdük.Sürekligülüyordu,iskelede

kurulandığımızsıradabana,“Bensizdendahaesmerim,”dedi.Akşamsinemayagelmekister

mi,diyesordum.Yinegüldü.Fernandel’inbirfilminigörmekistediğinisöyledi.

Giyindiğimizde,siyahkravattakmışolduğumugörüncepekşaştı,yasmıtutuyorsun,diye

sordu.Onaanneminöldüğünüsöyledim.Nezamanöldüğünüsordu.“Dün,”diyecevap

verdim.Hafifçeirkildiamabirşeysöylemedi.Ona,kabahatinbendeolmadığınısöyleyecek

oldumamabusözüdahaöncepatronadasöylediğimidüşünerekvazgeçtim.Zatenhiçbir

anlamıyoktubunun.İnsannedeolsadaimabirazkabahatlidir.

AkşamMarieherşeyiunutmuştu.Filmyeryerkomiktiamagenelolarakpeksaçmaydı.

Mariebacağını,benimbacağımadayamıştı.Memeleriniokşuyordum.Filminsonunadoğru

onuöptümamabuişipekdebeceremedim.Sinemadançıkıncaevimegeldi.

UyandığımdaMariegitmişti.Teyzesinegideceğinisöylemiştibana.Ogününpazar

olduğunudüşündüm,canımısıktıbu,pazarlarısevmemçünkü.Bununüzerineyatağımda

döndüm,yastıktaMarie’ninsaçlarındankalantuzkokusunuaradımvesaat10’akadar

uyudum.Sonradayattığımyerde,öğleyekadarsigaraiçtim.HerzamankigibiCéleste’in

lokantasındayemekyemekistemiyordum,çünküherkesbanamutlakabirşeylersoracaktı,

bense,bunusevmem.Yumurtapişiripsahanıniçindeekmeksizolarakyedim;çünküevde

ekmekkalmamıştı,aşağıyainipalmayadaüşendim.

Yemektensonrabirparçacanımsıkıldı,dairededolaştım.Annemburadaykenevrahattı.

Şimdibanapekbüyükgeliyor,yemekodasındakimasayıbuyüzdenkendiodamataşımak

zorundakaldım.Şimdiyalnızbuodadabirazçökükhasıriskemleler,aynasısararmışdolap,

tuvaletmasasıvepirinçkaryolaarasındaömürsürüyorum.Başkabirşeyedokunmadım.

Birazsonralafolsundiyeeskibirgazeteyialıpokudum.GazetedenKruschenmarkalı

müshiltuzlarınınbirilanınıkesipeskibirdeftereyapıştırdım,gazetelerdegördüğüm

hoşumagidenşeylerihepbudeftereyapıştırırım.Sonraellerimiyıkadımvenihayetbalkona

çıktım.

Odammahalleninanacaddesinebakıyor.Öğledensonrahoştu.Bununlaberabergelip

geçenlerpekazdıveaceleediyorlardı.Önce,gezmeyegidenaileler:Denizcielbisesigiymiş,

pantolonlarıdizlerininaltınadüşenikioğlançocuk,yenielbiselerininiçinderahatsız

gibiydiler,pembekocamanfiyonklu,ruganayakkabılıbirdeküçükkızvardı.Onların

arkasından,kahverengiipekbirelbisegiymiş,iriyarıanneleriyleufaktefek,oldukçazayıf

babalarıgeliyordu.Buadamagözaşinalığımvardı.Başındabirhasırşapka,boynundabir

papyon,elindedebirbastonvardı.Karısıylaberabergörüncemahalledekendisiiçinneden

“kibaradam”dendiğinianladım.Birazsonradamahallenindelikanlılarıgeçti.Saçlarını

briyantinlemişler,kırmızıkravattakmışlar,sımsıkıceketlergiymişlerdi,ceplerindeişlemeli

birermendil,ayaklarındauçlarıdörtköşeayakkabılarvardı.Şehrinmerkezindekisinemalara

gidiyorolmalılar,diyedüşündüm.Onuniçinbukadarerkenyolaçıkıyorlarveyükseksesle

gülerektramvayayetişmekiçinaceleediyorlardı.

Onlarınpeşisıra,sokakneredeyseıssızlaştı.Hertaraftasinemalarda,tiyatrolarda

gösterilerbaşlamıştıherhalde.Sokaktayalnızdükkânsahipleriylekedilervardı.Sokağıniki

yanındakiboşluküzerinde,gökyüzüaçıktıamaparıltısızdı.Karşıkaldırımdakitütüncübir

iskemleçıkarıpbunukapısınınönüneyerleştirdi,üzerineatabinergibioturupikikoluyla

iskemleninarkalığınadayandı.Azöncetıklımtıklımdoluolantramvaylarşimdihemen

hemenboştu.TütüncününbitişiğindekiPierrot’nunküçükkahvesindegarson,boşsalonda

yerdekitahtatalaşlarınısüpürüyordu.Gerçekbirpazargünüydü.

Bendeiskemlemiçeviriptütüncününkigibikoydum,böyledaharahatolduğunu

anlamıştımçünkü.İkisigaraiçtim,birparçaçikolataalmakiçiniçeriyegirdimvegelipbunu

pencereninönündeyedim.Birazsonragökyüzükarardı,biryazyağmuruindireceksandım.

Oysahava,yavaşyavaşyineaçıldı.Fakatbulutlarıngeçişi,sokağınüzerindeneredeyse

yağmuryağacakgibibirhavabırakmıştı.Buyüzdensokakdahadakaranlıklaşmıştı.Uzun

zamanpencereninönündedurupgökyüzünüseyrettim.

Saat5’tetramvaylarpaldırküldürgeldiler.Şehrindışındakistattansalkımsalkımseyirci

getiriyorlardı.Sonrakitramvaylardaoyuncularıgetirdiler,bunlarıküçükvalizlerinden

tanıdım.Avazlarıçıktığıkadarbağırıpşarkısöyleyerekkulüplerininölmeyeceğiniilan

ediyorlardı.İçlerindenbirkaçıbanaişaretetti.Hattabirisi,“Alaşağıettikonları,”diyebağırdı.

Başımısallayarak,“Evet,”dedim.Ondansonradaotobüslerbirbiripeşisırasökünettiler.

Havanınrengibirparçadahadeğişti.Damlarınüstündegökyüzükırmızımtırakbirrenk

aldı,akşambastırmayabaşlarkensokaklardakalabalıklaştı.Gezmeyegitmişolanlaryavaş

yavaşdönüyorlardı.Kalabalığınarasındasabahkikibarbayıdatanıdım.Çocuklarağlıyorlar

yadaellerindentutturupkendilerinisürükletiyorlardı.Hemenaynıandamahallenin

sinemalarısokağabirseyircikalabalığıboşaltıverdi.Seyircilerarasındakidelikanlılarher

zamankindendahabıçkıntavırlarsergiliyorlardı,birmacerafilmiseyrettiklerinianladım.

Şehirdekisinemalardandönmekteolanlardabirazsonraçıkageldiler.Bunlardahaciddi,

durgungörünüyorlardı.Hâlâgülüyorlardıamazamanzamanyorgunvedüşüncelitavırlar

takınıyorlardı.Gençlersokaktadurmayadevamettiler,karşıkaldırımdabiraşağıbiryukarı

yürümeyebaşladılar.Mahalleninkızlarıda,başlarıaçık,kolkolagirmişlerdi.Delikanlılar

bunlarlakarşılaşacakşekildeayarlıyorlardıyürüyüşlerini;şakalaryapıyorlar,kızlarda

başlarınıçevirerekgülüyorlardı.Kızlarıniçindentanıdığımbirkaçtanesibanaişaretetti.

Osıradasokaklambalarıbirdenbireyandıvegökyüzündeyükselmekteolanilkyıldızları

sönükleştirdi.Kalabalıkveaydınlıkkaldırımlaraböylebakabakagözleriminyorulduğunu

hissettim.Lambalarkaldırımlarıparlatıyor,tramvaylardaışıklarınıdüzenliaralıklarlaparlak

saçların,birgülümseyişinyadagümüşbirbileziğinüzerindedolaştırıyordu.Birazsonra,

seyrekleşentramvaylarveağaçlarlalambalarınüzerindekararmayabaşlayangeceyle

beraber,mahalledebellibelirsizboşaldı,osıradabirkedi,yenidentenhalaşansokağınbir

kenarındanöbürkenarınaağırağırgeçti.Ozamanakşamyemeğiyemekgerektiğini

düşündüm.İskemleninarkalığınauzunzamandayanarakdurduğumiçinbirazboynum

ağrıyordu.Aşağıyainipekmekvekıymaaldım,yemeğimipişiripayaktayedim.Pencerenin

önündebirsigaraiçmekistedimamahavaserinlemişti,birazüşüdüm.Pencerelerikapadım

vegeridönerkenaynadan,üzerindeispirtolambası,onunyanındadaekmekparçalarıyla,

masanınbirucunugördüm.Kendikendime,neyse,bupazardageçti,annemgömüldü,işe

yenidenbaşlayacağım,sonuçtadeğişmişhiçbirşeyyok,diyedüşündüm.

Bugünbürodaçokçalıştım.Patronbanakarşınazikdavrandı.Çokyorgunolup

olmadığımısordu,sonraanneminyaşınıöğrenmekistedi.Yanlışbirşeysöylemişolmamak

için,“Altmışındavardı,”dedim.Bilmiyorumneden,patronartıkbuişinbitmişolduğunu

düşünerekferahlamışbirtavırtakındı.

Masamınüzerindebiryığınkonşimentovardıvebunlarınhepsinitemizlememicapetti.

Öğleyemeğinegitmekiçinbürodanayrılmadanönceellerimiyıkadım.Öğleüzeri,buânı

pekseverim.Akşamlarıisedahaazkeyifduyarım,çünkülavabodakullanılandönerhavlu

artıkiyiceıslanmışolur:Bütüngünherkesonukullanmıştır.Birgünbunupatronada

söyledim.Vahvah,dedi,amapekdeönemiyokbunun.Yüklemeservisindeçalışan

Emmanuel’leberaberbirazgeç,yanisaatyarımdaçıktım.Büromuzdenizebakar;güneşten

cayırcayıryananlimandabirazşilepleriseyrettik.Osıradazincirşangırtıları,motor

gürültüleriarasındabirkamyongeldi.Emmanuel,“Binelimmi?”diyesordu,koşmaya

başladık.Kamyonbizigeçti,bizdepeşinetakıldık.Gürültüvetozheryanımısarmıştı.Artık

hiçbirşeygöremiyordumvevinçlerlemakinelerin,ufuküzerindesallanmaktaolan

direklerin,yanlarındangeçtiğimizteknelerinortasında,bukoşunundüzensizhamlesinden

başkaşeyhissetmiyordum.Kamyonailköncebentutundum,uçarcasınasıçradım.Sonrada

oturmasıiçinEmmanuel’eyardımettim.İkimizdesoluksoluğaydık,kamyonrıhtımdakio

yamruyumrutaşlarüzerinde,toztoprağın,güneşinortasındazıplayıpduruyordu.

Emmanuelkatılakatılagülüyordu.

Céleste’inlokantasınakanteriçindegeldik.Lokantacı,kocamangöbeği,önlüğüveak

bıyıklarıylaherzamankigibioradaydı.Bana,“Nasıl,dahaiyisinizya?”diyesordu.Evet,

dedim,karnımınaçolduğunusöyledim.Yemeğimiçabucakyiyipkahveiçtim.Sonraeve

geldim,çokşarapiçmişolduğumiçinbirazuyudum,uyanıncacanımsigaraiçmekistedi.

Geçolmuştu,bendetramvayayetişmekiçinkoştum.Bütünöğledensonraçalıştım.Ofisçok

sıcaktı.Akşamçıkıprıhtımlarboyuncaağırağıryürüyerekevedönmektenpekkeyiflendim.

Gökyüzüyeşildi,halimdenmemnundum.Yinede,doğrucaevedöndüm,çünkükendime

patateshaşlamakistiyordum.

KaranlıkmerdivenlerdenyukarıyaçıkarkenkapıkomşumihtiyarSalamano’yaçarptım.

Köpeğideyanındaydı.Sekizyıldıronuhepköpeğiyleberabergörürüz.Köpektebirderi

hastalığıvar.Ona“Kızıl”diyorlargaliba.Buyüzdenhemenbütüntüyleridökülmüş,

vücudunuyeryerlekeler,kahverengikabuklarkaplamış.Hepköpeğiyleberaber,küçücük

birodadayalnızbaşınaömürsüresüre,Salamonadasonundaköpeğinebenzemiş.Onunda

yüzündekırmızımsıkabuklarvar,saçısakalısarıveseyrek.Köpekdeefendisigibi

kamburlaşmışsanki,burnunuuzatıpboynunugererekyürüyor.İkisideaynıırktanmışgibi

duruyorlarama,yinedebirbirlerindennefretediyorlar.İhtiyargündeikidefa,saat11ile

saat6’daköpeğinidolaşmayaçıkarır.Sekizyıldanberihepaynıgüzergâhıizliyorlar.Onları

LyonSokağı’ndahergüngörmekmümkün,köpekSalamono’yuihtiyarınayağıbiryere

takılıncayakadarçeker.Oda,köpeğinedayakatıpküfüreder.Köpekkorkudanyerde

sürünür,sahibideonusürüklemeyebaşlar.Derken,köpekunutur,sahibiniyine

sürüklemeyebaşlar,sonratekrardayakyiyipküfürişitir.Osıradaikisidekaldırımda

dururlar,köpekkorkuyla,efendisidehınçlabirbirlerinebakarlar.Buhergünböyledir.

Köpeğinçişigeldimi,ihtiyar,hayvanavakitbırakmaz,onuçeker,köpekdepeşisıraküçük

damlacıklardanbirizbırakır.Köpekodayapisleyecekolsa,yinedayakyer.Sekizyıldırbu

böylesürüpgider.Célestehep,“Felaketbu,doğrusu,”derama,işinaslınıkimsebilmezki.

MerdivendekendisinerastladığımdaSalamanoyineköpeğineküfürediyordu.Ona,“Pis!

Mendebur!”diyebağırıyor,köpekdeinliyordu.Ben,“İyiakşamlar,”dedimamaihtiyarküfür

yağdırmayadevamediyordu.Ozaman,“Neyaptıköpeksize?”diyesordum.Cevapvermedi.

Boyuna,“Pis!Mendebur!”deyipduruyordu.Köpeğininüzerineeğilmiş,tasmasındabirşeyleri

düzeltmekteolduğunuhayalmeyalseçebiliyordum.Dahayüksekseslekonuştum.Oda

arkasınadönmedenveöfkesinigüçzaptederek,“Başımdandefolupgidemiyorki!”dedi.

Sonrada,inleyipkasılarakkendisinidörtayağıüzerindesürükleyenhayvanıçekeçekeçıkıp

gitti.

Tamosıradaiçeriyekapıkomşularımınikincisigirdi.Mahalledeonunkadınların

sırtındangeçindiğinisöylerler.Fakatkendisineneişyaptığısorulursa,“Ambarcıyım,”der.

Genelolarakhiçsevmezleronu.Amabenimlesıksıkkonuşur,arasıradaodamauğrar,

söylediklerinidinlerimdeondan.Anlattıklarınıilgiçekicibulurumçünkü.Zaten,onunla

konuşmamamiçinbirsebepdeyok.AdıRaymondSintès.Oldukçakısa,genişomuzludur,

burnuboksörlerinkigibidir.Herzamangayetdüzgüngiyinir.Salamano’dansözederkenoda

bana,“Ammadafelaketherifha!”dedi.Sonrabenimdeondantiksiniptiksinmediğimi

sordu,ben,“Hayır,”diyecevapverdim.

Yukarıyaçıktık.Yanındanayrılacağımsıradabana,“Evdesucuklaşarapvar,”dedi,

“istersenizbuyurundabir-ikilokmabirşeyyiyelim...”Busayedeyemekpişirmekten

kurtulacağımıdüşünerekkabulettim.Odabirtekodadaoturuyor,birdepenceresiz

mutfağıvar.Yatağınınüzerindealçıdan,pembebeyazbirmelekheykeli,şampiyonların

fotoğrafları,iki-üççıplakkadınresmiasılı.Odakirli,yataktoplanmamıştı.Öncegidippetrol

lambasınıyaktı,sonracebindenoldukçakirlibirsargıbeziçıkarıpsağelinisardı.Elinene

olduğunusordum.Kendisiylehırçıkarmayaçalışanbirherifledövüştüğünüsöyledi:

“Benfenaadamdeğilim,MösyöMeursault,”dedi,“amabirazsertim.Herifbana,

‘Erkeksentramvaydanindegörelim,’dedi.‘Hadibe,rahatdursanasen,’dedimona,‘Öyleyse

erkekdeğilsin,’dedi.Bendetramvaydanindimve,‘Sesinikeserseniyiedersin,yoksafena

yaparımseni!’dedim.‘Etdegörelim!’demezmi?Ozamanbirtaneyapıştırdım.Düştü.Onu

kaldırmaküzereyanınagittim,yattığıyerdentekmelersavurdubana.Bendebirdizattım,

ikitanedepatlattım.Suratıkaniçindekalmıştı.‘Nasıl?’dedim,‘Hesaptamammı?’‘Evet,’

dedi.”

Bunlarıanlattığısırada,Sintèsbiryandandaelindekisargıyıdüzeltiyordu.Benyatağın

üzerineoturmuştum.“Görüyorsunuzya,belayıarayanbendeğilim.Ogelipbanaçattı,”dedi.

Söylediğidoğruydu,bendeonayladım.Bununüzerine,banabumeselehakkındaakıl

danışacağını,benimerkekadamolduğumu,hayatıbildiğimi,onayardımetmemi,sonrada

arkadaşolmakistediğinisöyledi.Benbirşeysöylemedim.Arkadaşıolmakisteyip

istemediğimisorduyeniden.Benimiçinfarketmediğinisöyledim.Cevabımdanmemnun

göründü.Sucukçıkarıptavadakızarttı,masayabardakları,tabakları,çatalbıçaklarıkoydu,

ikişişedeşarapgetirdi.Bütünbunlarısessizsedasızyaptı.Sonrasofrayaoturduk.Yemek

yerkenbanahikâyesinianlatmayabaşladı.Önceleribirazçekiniyordu.“Birkadıntanıdım,”

dedi.“Metresimsayılırdıyani.”Dövüştüğüadam,bukadınınkardeşiymiş.Kadınakendisinin

baktığınısöyledi.Benhiçbircevapvermeyince,mahalledekendisiiçinnelersöylendiğini

bildiğiniamavicdanınınrahatolduğunuveambarcılıkyaptığınıekledi.

Sonradevametti,“Neyse,yinebenimhikâyeyegelelim,buiştealdatmacaolduğunu

sezdim.”Kadınaancakgeçineceğikadarparaveriyormuş.Odasınınkirasını,ayrıcayemek

içingündeyirmifrankveriyormuş.“Üçyüzfrankodaya,altıyüzfrankyiyeceğegidiyordu,

arasırabirçiftçorapaldımmıbinfrankediyordu.Kadınınçalıştığıyoktu.Bana,‘Verdiğin

paraylageçinemiyorum,’deyipduruyordu.Amabenonadedimki,‘Nediyeyarımgün

çalışmıyorsun?Ufaktefekmasraflarıniçinyardımıolurbununbana.Buaysanabirelbise

aldım,gündeyirmifrankveriyorum,kiranıveriyorum,amasenöğledensonrakadın

arkadaşlarındaoturupkahveiçiyorsun.Onlarakahveveriyorsun,şekerveriyorsun.Parayıda

sanabenveriyorum.Sanaiyilikettim,bunakarşılıkbanakötülükediyorsun.’Amakadın

çalışmıyor,boyunadaikiyakasınınbirarayagelmediğinisöylüyordu.Böylecebendeişin

içindebirdalavereolduğunusezdim.”

Bununüzerine,kadınınçantasındabirpiyangobiletibulduğunuvekadınınbununasıl

satınaldığınıizahedemediğinianlattıbana.Dahasonradaodasında,rehinkarşılığıborç

verenkurumdangelenbirkâğıtbulmuş,kibudaorayaikibilezikrehinbıraktığını

kanıtlıyormuş.Halbukiogünekadaronunbilezikleriolduğunubilmiyormuş.“İşiniçinebir

dalavereolduğunuiyiceanladım.Buyüzdenonuterkettim.Amaöncebirtemizdayak

attım.Sonradanemalolduğunuyüzünekarşıbirbirsöyledim.Senincanıngönül

eğlendirmekistiyor,dedim.Görmüyormusun,herkesseninmutluluğunukıskanıyor.

Kıymetimibendenayrıldıktansonraanlayacaksın,”dedim.

Kadınınyüzünügözünükaniçindebırakıncayakadardövmüştü.Halbukieskiden

dövmezmiş:“Vururdumama,şakacıktanyani.Birazbağırırdıfilan.Panjurlarıkapatırdım,

böylecegeçipgiderdi.Amaşimdiişciddi.Kaldıki,banakalırsaazbileyaptımdoğrusu.”

Sonra,konuylailgiliöğüdeihtiyacıolduğunuanlattı,peşisıradalambanınfitiliniis

çıkarmasındiyedüzeltti.Benhâlâonudinliyordum.Birlitreyeyakınşarapiçmiştim,

şakaklarımateşgibiyanıyordu.SigaramkalmadığıiçinRaymond’unsigaralarınıiçiyordum.

Sontramvaylargeçiyor;geçerkenmahalleden,uzaklardangelengürültüleridealıp

götürüyorlardı.Raymonddevametti:“İşincansıkıcıtarafışuki,yatakhalinipekseverim

kaltağın.”Amaonucezalandırmakistiyordu.Önceonualıpbirotelegötürmeyi,sonrada

rezaletçıkartarakahlakzabıtasınıçağırmayıvekadınavesikaverdirtmeyidüşünmüş.Sonra

mahalleninkabadayılarıylakonuşmuş.Onlarınaklınahiçbirşeygelmemiş.Sözdekabadayı

olacaklar!Yüzlerinekarşısöylemişbunu,ozamanadamlarkadını“çizmeyi”teklifetmişler.

Amaonunistediğibudeğilmiş.Helebirdüşüneyimbakayım,demiş.Ancaköncesindebana

birşeysormakistiyordu.Amabundandaönce,anlattığımeseleyleilgilinedüşündüğümü

öğrenmekistiyordu.Ben,hiçbirşeydüşünmediğimiamailginçbulduğumusöyledim.İşin

içindebirdalavereolupolmadığınısordu,bendevargibigöründüğünüsöyleyinceona

gününügöstermesigerektiğinidüşünüyorsam,yerindeolsamneyapacağımısordu,bende,

“Bilemem,amaonucezalandırmakistemenizianlıyorum,”diyecevapverdim.Birazdaha

şarapiçtim.Obirsigarayaktıvebanafikriniaçtı.Kadınabirmektupyazmakistiyordu,

“Sertbirmektup,okusundapişmanolsun,”diye.Sonrakadıngerigelinceonunlayatacaktı

ve“iştambiteceğisırada”yüzünetükürüponukapınınönünekoyacaktı.Böyleyaparsa

kadınıncezasınıbulacağınısöyledim.AmaRaymondbanaomektubuyazmayı

beceremeyeceğinisöyledivebunuonuniçinyapabileceğimidüşündüğünüsöyledi.Ben

sesimiçıkarmadığımiçinhemenyazıpyazamayacağımısordu,“Olur,”dedim.Birkadehşarap

içipyerindenkalktı.Tabaktakalanbirparçasoğumuşsucuğukenaraitti.Sofranın

muşambasınıözenebezenesildi.Komodininçekmecesindendörtköşeçizgilibirkâğıt,sarı

birzarf,kırmızıtahtadanküçükbirkalem,dörtköşebirşişeiçindemormürekkepçıkardı.

BanaadınısöylediğindekadınınMagripliolduğunuanladım.Mektubuyazdım.Birazrastgele

yazdım,amaRaymond’udamemnunetmeyeçalıştım,çünküonumemnunetmemekiçin

birsebepyoktuortada.Sonramektubuyükseksesleokudum.Odasigarasınıiçipbaşını

sallayarakbenidinledi,sonrabirdahaokumamıistedi.Çokmemnunkaldı.“Hayatdenen

şeyibiliyorsunsen,anlamıştınbunu,”dedi.Öncesenlibenlikonuştuğunufarketmedim.

Ancak,“İşteşimdigerçekbirarkadaşoldunyahu!”dediğizamanfarkınavardımbununve

şaştım.Cümleyitekrarladı,bende“Evet,”dedim.Onunarkadaşıolmakumurumdadeğildi

amao,bunapekhevesligörünüyordu.Zarfıkapadı,şarabıbitirdik.Sonrahiçkonuşmadan

birsüresigaraiçtik.Dışarıdaherşeysakindi,sokaktangeçenbirotomobilinasfalttankayıp

gidişiniduyduk.Ben,“Geçoldu,”dedim.Raymonddaöyledüşünüyordu.Vaktinçabuk

geçtiğinibelirtti,kibubirbakımadoğruydu.Uykumgelmiştiamakalkmayaüşeniyordum.

YorgungörünüyorolmalıydımkiRaymond,insankendinikoyuvermemelicanım,dedi.Önce

anlamadım.Anneminöldüğünüöğrendiğini,amabununzateneryadageçolacağınısöyledi.

Bendeöyledüşünüyordum.

Kalktım,Raymondkuvvetleelimisıktıveerkeklerinaralarındadaimaanlaştığınısöyledi.

Odasındançıkıncakapıyıkapattımvebirsüreöylecekaranlıktadurdum.Evsessizdi,

merdivenboşluğundankaranlık,nemlibirsoğukgeliyordu.Sadecekanımınkulaklarımda

zonklayışınıişitiyordum.Kımıldamadandurdum.AmaihtiyarSalamano’nunodasında

köpekboğukboğukinledi.

Bütünhaftaboyuncasıkıçalıştım,Raymondgelipmektubuyolladığınısöyledi.

Emmanuel’leikidefasinemayagittim,perdedeolupbitenleriherzamankigibianlamadı.

Böyleoluncabenimanlatmamgerekti.Düncumartesiydi,öncedenkararlaştırdığımızgibi

Mariegeldi.Onuçokarzuladım,çünkükırmızı,beyazçizgilibirelbise,derisandaletler

giymişti.Elbiseninaltındantaşgibimemeleribellioluyor,güneşinverdiğiesmerlik

yüzündençehresiçiçekgibiduruyordu.BirotobüsebinipCezayir’denbirkaçkilometre

uzaktaki,kayalararasınasıkışmış,karatarafındandasazlarlaçevrilibirplajagittik.Saat4

olduğuiçingüneşfazlasıcakdeğildiamauzunvetembeldalgalarıylasu,ılıktı.Mariebana

biroyunöğretti.Yüzerkendalgalarındoruklarındanağzınabirazsualıpbütünköpüğü

ağzındatopluyorsun,sonrasırtüstüyatıpağzındakisuyugökyüzünedoğrufışkırtıyorsun.O

zamansankiağzımdanköpüklüdantelçıkıyor,havadakayboluyoryadaılıkbiryağmur

halindeyineyüzümedökülüyordu.Fakataradanbirazgeçincetuzunacılığıağzımıyakmaya

başladı.OsıradaMarieyanımageldi,suyuniçindebanayapıştı.Dudaklarınıdudaklarıma

bastırdı.Dilidudaklarımıserinletiyordu,birsüredalgalarıniçindeyuvarlandık.

KumsaldagiyindiğimizsıradaMariebanabakıyordu,gözleriparlıyordu.Bendeonu

öptüm.Ondansonrahiçkonuşmadık.Onukendimedoğruçekiptuttumvebirotobüs

bulupşehredönmek,evimegelmek,yatağımaatılmakiçinaceleettik.Penceremiaçık

bırakmıştım,yazgecesininesmervücutlarımızüzerindenakıpgidişinihissetmekçokhoştu.

OsabahMariegitmedi,ona,öğlenyemeğiniberaberyiyelim,dedim.Etalmakiçin

aşağıyaindim.TekraryukarıyaçıkarkenRaymond’unodasındanbirkadınsesiişittim.Biraz

sonraihtiyarSalamanoköpeğiniazarladı.Merdivenintahtabasamaklarındaayakkabıve

pençesesleri,sonrada,“Pis!Mendebur!”diyehaykırmalarişittik;ikisisokağaçıktılar.

Marie’yeihtiyarınhikâyesinianlattım,güldü.Benimpijamalarımdanbirinigiymiş,kollarını

sıvamıştı.Gülünceonuyinearzuladım.Birazsonra,onusevipsevmediğimisordu.Onabu

sorununmanasızolduğunusöyledim,galibahayır,diyedeekledim.Mahzunlaştı.Amaöğle

yemeğinihazırlarkenhiçyoktanöylesinegüldükionuöptüm.İştetamosıradaRaymond’un

odasındankavgasesleriişitildi.

Öncetizbirkadınsesiduyuldu,sonraRaymond’un,“Senbanahakaretettin,hakaret

ettin.Banahakaretetmeknedemekmiş,göstereceğimsana!”dediğiişitildi.Birkaçboğuk

gürültüolduvekadınferyatetti,amabunuöylekorkunçbirşekildeyaptıki,merdiven

sahanlığıhemenbiralayinsanladoldu.Kadınboyunabağırıyor,Raymonddaboyunaonu

dövüyordu.Marie,banabununkorkunçolduğunusöyledi,hiçcevapvermedim.Gidippolis

çağırmamıistedi,polislerisevmediğimisöyledim.Amayinede,ikincikattakitesisatçının

çağırdığıpolisçıkageldi.Kapıyıvurdu,sonrabirşeyduyulmazoldu.Polisdahahızlıvurdu,

aradanbirazzamangeçincekadınağladı,Raymonddakapıyıaçtı.Ağzındasigarasıvehalim

selimbirduruşuvardı.Kadınkapıyakoşuppolise,Raymond’unonudövdüğünüsöyledi.

Polis,“Adınnesenin?”diyesordu,Raymondcevapverdi.Polis,“Benimlekonuşurken

ağzındansigarayıçıkar,”dedi.Raymondtereddütetti,banabaktı,sigarayıağzından

çıkarmadı.Ozamanpolis,onabütünkuvvetiylebirtokatpatlattı,tokatRaymond’un

suratınıntamortasınaindi.Sigarabirkaçmetreileriyeyuvarlandı.Raymond’unyüzüdeğişti

amaoaniçinbirşeysöylemedi,sonrasüklümbüklüm,sigarayıyerdenalabilirmiyim,diye

sordu.Polis,alabileceğinisöylediktensonra,“Amaşunudaiyibilki,polisdediğinkukla

değildir,”diyeekledi.Osıradakadınağlıyordu,“Buadambenidövdü.Pezevenginbiridiro,”

diyetekrarladı.OzamanRaymond,“MemurBey,”diyesordu,“birerkeğepezevenkdemek

kanundayazılımı?”Amapolisona,“Kapaçeneni!”diyeemretti.Raymonddakadınadöndü,

“Sendurhelekızım,görürsüngününü,”dedi.Polisonaçenesinikapamasını,kadının

gideceğini,onundakarakoldançağrılıncayakadarodasındançıkmamasınısöyledi.Sonrada,

böyletirtirtitreyecekkadariçipsarhoşolmayautanmıyormusun,diyeeklediRaymondona

açıkladı:“Sarhoşdeğilimmemurbey.Yalnızca,karşınızdatitriyorum.Neyapayım,elimde

değil.”Sonrakapısınıkapattı,herkesdeçekilipgitti.Marie’yleöğleyemeğinihazırladık.Ama

onunkarnıaçdeğildi.Yemeğinhemenhepsinibenyedim.Mariesaat1’degitti,bendebiraz

uyudum.

Saat3’edoğrukapımavuruldu,içeriyeRaymondgirdi.Yataktankalkmadım.O,gelip

karyolanınkenarınaoturdu.Birsürebirşeysöylemedendurdu,bendeonameseleninne

olduğunusordum.Bana,istediğiniyaptığınıamakadınınonatokatattığını,kendisininde

kadınıdövdüğünüsöyledi.Gerisinizatengörmüştüm.Ona,kadınıncezasınıbulduğunu,

kendisinindeherhaldehalindenmemnunolduğunusöyledim.Odaaynıfikirdeydi,polisne

yaparsayapsın,kadınınzatendayağıyediğinidüşünüyordu.Polisleriiyitanıdığını,onlara

nasıldavranılmasıgerektiğinibildiğinideekledi.Polisintokadınakarşılıkvermesinibekleyip

beklemediğimisordu.Hiçbirşeybeklemediğimi,zatenpolislerdendehiçbirzaman

hazzetmediğimisöyledim.Raymondpeksevinmişgöründü.Onunladışarıçıkmakisteyip

istemeyeceğimisordu.Kalktım,saçlarımıtaramayabaşladım.Onaşahitliketmemgerektiğini

söyledi.Benimiçinfarketmezdi,amanelersöylememgerektiğinibilmiyordum.Raymond’a

göre,kadınınonahakaretettiğinisöylememyeterliydi.Bendeonaşahitlikyapmayıkabul

ettim.

Dışarıyaçıktık,Raymondbanabirkonyakısmarladı.Sonrabirpartibilardooynamak

istedi,benkaybettim.Dahasonradagenelevegitmekistiyorduamabenhayır,dedimçünkü

hoşlanmambundan.Ağırağırevedöndük,odabanametresinedayakattığıiçinpek

memnunolduğunusöyledi.Banapekkibardavrandığınıgörüyordum,bununhoşbirşey

olduğunudüşündüm.

Uzaktan,kapınınönündeihtiyarSalamano’nundurduğunugördüm,telaşlıbirhalivardı.

Yaklaşıncaköpeğininyanındaolmadığınıgördüm.Etrafınabakmıyor,olduğuyerdedönüp

duruyor,koridorunkaranlığındabirşeylergörmeyeçalışıyor,anlaşılmazbirtakımşeyler

mırıldanıyor,sonraküçük,kanlıgözleriyletekrarsokağıaraştırmayabaşlıyordu.Raymond

ona,neyiolduğunusorduğundahemencevapvermedi.“Pis!Mendebur!”diyesöylendiğini

hayalmeyalişittim.Yinetelaşlıbirtakımhareketleryaptı.Ozamanköpeğininnerede

olduğunusordum.Damdandüşergibi,kaçtı,diyeyanıtladı.Sonrabirdenbirediliçözüldü:

“HerzamankigibiChampsdeManœuvres’egötürmüştümonu.Panayıryerindeki

barakalarınönündekalabalıkvardı.Bunlardanbirininönündedurdum,yineyürümek

istediğimzamanbaktımkiköpekyoktu.Evet,çoktandıronabirtasmaalayımdiyordum

ama,bumendeburunböylekaçıpgideceğihiçaklımdangeçmemiştidoğrusu.”

Raymonddaona,köpeğinkaybolmuşolabileceğiniamagerigeleceğinisöyledi.Örnek

olarakdasahiplerinibulmakiçinkilometrelerceyoltepenköpeklerbulunduğunusöyledi.

Bunarağmenihtiyardahadahuzursuzlandı.“Onubendenalacaklar,anlıyormusunuz.Bari

birionuyanınaalsa.Amabumümkündeğil,kabuktutmuşyaralarıyüzündenherkesiğrenir

ondan.Kesinpolisleralacakonu.”Bendebudurumda,köpekbarınağınagitmesini,birücret

karşılığıköpeğigerivereceklerinisöyledim.Banabuücretinyüksekolupolmadığınısordu.

Bilmiyordum.Öfkelendi,“Bumendeburiçinbirdeparamıvereceğim?Gebersin!”dedi.

Sonradaköpeğeküfüretmeyebaşladı.Raymondgülerekevegirdi.Bendepeşisıragittim,

bizimkatınsahanlığındaayrıldık.Birazsonraihtiyarınayaksesleriniduydum,gelipkapıma

vurdu.Benkapıyıaçıncabirsüreeşiktedurduvebana,“Affedersiniz,affedersiniz,”dedi.

İçeriyedavetettimamagirmekistemedi.Yerebakıyor,kabuktutmuşyaralarladoluelleri

titriyordu.Yüzümebakmadan,“Onubendenalmazlar,değilmiMösyöMeursault?Ama

alacaklargaliba.Ozamanbenneyaparım?”diyesordu.Hayvanbarınağındaköpekleri

sahipleriningelipalmasıiçinüçgüntuttuklarını,sonradadoğrubulduklarınıyaptıklarını

söyledim.Birşeysöylemedenyüzümebaktı.Sonrabana,“İyiakşamlar,”dedi.Kapısını

kapattı,odasındadolaştığınıduydum.Karyolasıgıcırdadı.Duvarınarkasındangelentuhaf,

kısıkseslerden,adamcağızınağlamaktaolduğunuanladım.Bilmemneden,annemaklıma

geldi.Amaertesisabaherkenkalkacaktım.Karnımaçdeğildi,yemekyemedenyattım.

Raymondbüroya,banatelefonetti.Arkadaşlarındanbirinin(onabendensözetmiş)

pazargününügeçirmeküzere,beniCezayiryakınlarındakiküçükkulübesinedavetettiğini

söyledi.Bununiyiolacağınıamaogüniçinbirkızarkadaşımasözverdiğimisöyledim.

Raymondhemen,arkadaşınınonudadavetettiğinisöyledi.Arkadaşınınkarısı,erkeklerin

arasındabirbaşınakalmayacağıiçinbunaçoksevinirmiş.

Telefonuhemenkapamakistedim,çünküpatronunbizedışarıdantelefonedilmesini

sevmediğinibiliyordum.NevarkiRaymond,birazdurmamı,budavetibanaakşamda

iletebileceğiniamasöylemesigerekenbaşkaşeylerolduğunubelirtti.İçlerindeeski

sevgilisininerkekkardeşinindebulunduğubirsürüArap,bütüngünpeşindedolaşıyormuş.

“Buakşamgelirkenonuevincivarındagörürsenbanahaberver.”Bendeolur,dedim.

Azsonrapatronbeniçağırttı,oaniçimsıkıldıçünkübanatelefondadahaazkonuşmamı

vedahaçokçalışmamısöyleyeceğinidüşündüm.Amasöyleyeceğihiçdebudeğilmiş.Bana,

henüztasarıhalindeolanbiriştensözedeceğinisöyledi.Benimkonuhakkındane

düşündüğümüöğrenmekistiyordu.Büyükşirketlerledoğrudandoğruyaveyerindeişgörmek

içinParis’tebirbüroaçmakistiyorduvebenimorayagitmekkonusundanedüşündüğümü

sordu.BöylecehemParis’teoturmuş,hemyılınbirkısmındaseyahatedebilecektim.“Daha

gençsiniz,butarzbirhayathoşunuzagidergibigeliyorbana.”Evet,dedim,amaaslında

benimiçinfarketmediğinideekledim.Oda,hayatımdabirdeğişiklikyapmanınilgimiçekip

çekmediğinisordu.Bende,insanınhiçbirzamanhayatınıdeğiştirmediğini,herhayatın

birbirinebenzediğini,buradakihayatımdanşikayetçiolmadığımısöyledim.Pekmemnun

olmuşgörünmedi,hepyarımağızkonuştuğumu,hiçhırslıolmadığımıveişhayatında

bununfenabirşeyolduğunusöyledi.Bendeyineişiminbaşınadöndüm.Onukırmak

istemezdimamayaşantımıdeğiştirmekiçindebirsebepgöremiyordum.İyidüşünülürse,

mutsuzdeğildim.Henüzöğrenciykenbutürhırslarımvardı.Amaöğrenimimiyarıda

bırakmakdurumundakaldıktansonrabütünbunlarıngerçekanlamdaönemiolmadığını

çabucakanladım.

Akşam,Mariebenigörmeyegeldi,kendisiyleevlenmekisteyipistemediğimisordu.

Benimiçinfarketmediğini,eğeroistiyorsaevlenebileceğimizisöyledim.Ozamanda,onu

sevipsevmediğimisordu.Bendeyinedahaöncekigibicevapladım,bununbiranlamı

olmadığınıamaelbetteonusevmediğimisöyledim.“Öyleysenedenevleneceksinbenimle?”

dedi.Bendeonabununbirönemiolmadığını,amaoarzuediyorsaevlenebileceğimizi

anlattım.Zatenbunuisteyenoydu,banadüşendeevet,demekti.Odaevliliğinciddibiriş

olduğunubelirtti.Ben,“Yoo,”diyecevapverdim.Biransustu,sesçıkarmadanyüzümebaktı.

Sonrakonuştu.Bilmekistediğitekbirşeyvardı;aynışekildebaşkabirkadınabağlıolsamve

aynıteklifondangelsekabuledermiymişim.Bende,“Tabii!”dedim.Ozaman,kendisinin

benisevipsevmediğinisorguladı,benbukonudabirşeybilemezdim.Yinebirsüre

sustuktansonra,tuhafbiriolduğumu,benikuşkusuzbuyüzdensevdiğiniamabelkigünün

birindeyineaynısebeptennefretedebileceğinimırıldandı.Verecekcevabımolmadığıiçin

susuyordumki,ogülümseyerekkolumututtuvebenimleevlenmekistediğiniilanetti.Ne

zamanisterseevlenebiliriz,cevabınıverdim.Ona,patronunteklifindensözedinceMarie,

Paris’iöğrenmeyiçokistediğinisöyledi.Biraraoradayaşadığımıaçıklayınca,nasılbiryer

olduğunusordu.“Pistir.Güvercinlervekaranlıkavlularvardır.İnsanlarınteni,beyazdır,”

dedim.

Sonrayürüyüşeçıktık,şehrinbüyükcaddelerindedolaştık.Kadınlargüzeldi,Marie’ye

kendisinindebunufarkedipetmediğinisordum.Evet,dedi,benianladığınısöyledi.Birsüre

konuşmadık.Amaonungitmesiniistemiyordum,isterseCéleste’inlokantasındayemek

yiyebileceğimizisöyledim.Odaçokistiyorduamaişivardı.Evimeyaklaşmıştık;ona,hoşça

kal,dedim.Yüzümebaktı,“Neişimvar,bilmekistemezmisin?”dedi.Bilmekisterdimtabii,

amasormakaklımagelmemişti,onundabanabuyüzdensitemederbirhalivardı.O

zaman,şaşkınhalimkarşısındayinegüldü,dudaklarınıuzatmakiçinbütünvücuduylabana

doğrubirhareketyaptı.

AkşamyemeğiniCéleste’inlokantasındayedim.Yemeğehenüzbaşlamıştımki,içeriye

acayip,ufaktefekbirkadıngirdi,masamaoturupoturamayacağınısordu.Elbette

oturabilirdi.Düzensizhareketleryapıyordu,küçük,elmagibibiryüzü,parlakgözlerivardı.

Oturduktansonraceketiniçıkardı,telaşlıtelaşlıyemeklistesinebaktı.Céleste’içağırdı,

yiyeceğibütünyemeklerikesinveacelecibirseslehemenısmarladı.Ordövrleringelmesini

beklerkençantasınıaçtı,içindenküçükbirkâğıtparçasıylabirkurşunkalemçıkardı,hesabı

öncedenyaptı,sonraçantasındanparaçıkarıphesabıntamtutarınıbahşişiyleberaberönüne

koydu.Osıradaordövrlerigetirdiler,kadınhepsiniçabucaksilipsüpürdü.Ötekiyemeği

beklerken,çantasındanyinemavibirkalemlehaftanınradyoprogramınıverenbirdergi

çıkardı.Hemenbütünyayınlarınyanınabüyükbiritinaylaişaretkoydu.Dergiaşağıyukarı

onikisayfakadarolduğuiçin,yemeğindevamındabuişebüyükbirtitizlikledevametti.

Benyemeğimibitirmiştimbile,amaohâlâaynıgayretleişaretlerinikoymayadevam

ediyordu.Sonrakalktı,birotomatıhatırlatanoaynıkesinhareketlerleceketinigiydi,çıkıp

gitti.Yapacakişimolmadığıiçinbendelokantadançıktım,birsüreonunpeşisırayürüdüm.

Gidipkaldırımtaşlarınınkenarındadurdu,inanılmazbirçabuklukvekendinegüvenlebu

taşlarınüzerindeyürümeyebaşladı.Hiçyolundanşaşmıyor,dönüparkasınabakmıyordu.

Sonundaonugözdenkaybettim,geridöndüm.Kadınıntuhafolduğunudüşündüm,amaonu

çabucakunuttum.

OdamınkapısıönündeihtiyarSalamano’yarastladım.Onuiçeriyebuyurettim,bana

köpeğininkaybolduğunuzirahayvanbarınağındaolmadığınıhaberverdi.Görevliler,ona

köpeğinezilmişolabileceğinisöylemişler.Köpeğinezilipezilmediğikarakoldanöğrenilemez

mi,diyesormuş.Bugibişeyleriçinzabıttutmadıklarını,çünkübunlarınhergünolduğu,

cevabınıvermişler.İhtiyarSalamano’yabaşkabirköpekedinebileceğinisöyledimamaoda

haklıolarak,oköpeğealıştığınıbelirtti.

Benyatağımıniçinebağdaşkurmuştum.Salamanodamasanınönündekibirsandalyeye

oturmuştu.Yüzübanadönüktü,ikielinidizlerininüstünekoymuştu.Eskifötrşapkasını

çıkarmamıştı.Sararmışbıyığınınaltındanbirtakımlaflargeveleyipduruyordu.Biraz

sıkıyordubeni,amayapacakhiçbirişimyoktu,uykumdagelmemişti.Lafolsundiyeköpeği

hakkındasorularsordumona.Köpeğikarısınınölümündensonraaldığınısöyledi.Epeygeç

evlenmişti.Gençliğindetiyatroyahevesetmiş,askerdeykenaskerîvodvillerderolalmış.

Sonundademiryoluidaresinegirmiş,amapişmandeğilmiş,çünküşimdiufakbiremekli

aylığıvarmış.Karısıylapekmutludeğilmiş,amazamanlaalışmışona.Karısıölünce,kendini

çokyalnızhissetmiş.Odaatölyedekiarkadaşlardanbirindenkendisinebirköpekbulmasını

istemiş,sahiplendiğindeköpekçokküçükmüş.Biberonlabeslemesigerekmiş.Amaköpeğin

ömrüinsanınömründenkısaolduğundan,ikisiberaberihtiyarlamış.“Huysuzbirhayvandı,”

dediSalamano.“Zamanzamandidişirdik.Amaherşeyerağmendeiyibirköpekti.”Ben

köpeğincinsolduğunusöyleyince,Salamanobunasevinmişgöründü.Sonra,“Sizonu

hastalığındanöncegörseydiniz.Engüzeltarafıtüyleriydi,”diyeekledi.Ocilthastalığına

tutulalıberi,Salamanosabahakşamderisinemerhemsürmüşhayvanın.Amaonagöre,

köpeğinasılhastalığıihtiyarlıktı,ihtiyarlıkdaiyileşmezdi.

Osıradabenesneyinceihtiyarbanagideceğinisöyledi.Kalabileceğini,köpeğininbaşına

geleninbeniüzdüğünüsöyledim.Teşekküretti.Annemindeköpeğiniçoksevdiğinisöyledi.

Annemdenbahsederken,“Zavallıanneniz,”diyordu.Anneminölümününbanaçok

dokunduğunutahminettiğinibelirtti,cevapvermedimOzamansıkılganbiredayla,

çabucak,mahalledeannemibakımevinebıraktığımiçinbeniayıpladıklarını,amakendisinin

benitanıdığını,annemisevdiğimibildiğinisöyledi.Hâlâbilmemneden,ona,ozamanadek

bukonuylailgiliolarakayıplandığımıbilmediğimi,ancakannemibakımevineyatırmanın

banadoğalgöründüğünüziraonabakıcıtutacakparamolmadığıcevabınıverdim.Sonrada,

“Hemzatençoktandırbanasöyleyeceksözükalmamıştı,tekbaşınadacanısıkılıyordu,”diye

ekledim.Salamano,“Evet,”dedi,“hiçolmazsainsanbakımevindearkadaş,ahbapedinir.”

Sonraizinistedi.Uyumakistiyordu.Artıkhayatıdeğişmişti,neyapacağınıpekbilemiyordu.

Onunlatanışalıberiilkdefaolarak,çekingenbirtavırlaeliniuzattıvecildindekikabukları

hissettim.Azıcıkgülümsedi,gitmedenöncebana,“Umarımbugeceköpeklerhavlamaz,

çünkünezamanhavlamasesiduysam,benimköpekhavlıyorsanıyorum,”dedi.

Pazargünüuyanmaktagüçlükçektim.Marie’ninseslenmesi,benisarsmasıgerekti.

Erkendendenizegirmekistediğimiziçinbirşeyyemedik.Kendimibomboşhissediyordum,

birazdabaşımağrıyordu.Sigaramınacıbirlezzetivardı.Marie,“cenazeyegider”gibibir

haliminolduğunusöyleyerekbanatakıldı.Beyazketendenbirelbisegiymişti,saçlarını

çözüpsalıvermişti.Güzelgöründüğünüsöyleyince,memnunmemnungüldü.

AşağıyainerkenRaymond’unkapısınıçaldık.Aşağıyaineceğinisöyledi.Sokakta,hem

yorgunoluşum,hemdepanjurlarıaçmamışolmamızyüzünden,parlakgünışığıbirtokat

gibiyüzümeçarptı.Marie,sevincindenyerindeduramıyor,boyunahavanınnekadargüzel

olduğunusöyleyipduruyordu.Bendebirazaçıldım,acıkmışolduğumufarkettim.Bunu

Marie’yesöyledim,odabanamuşambaçantasınıgösterdi,çantayamayolarımızlabirde

havlukoymuştuk.Beklemektenbaşkayapacağımbirşeyyoktu.Raymond’unkapısını

kapadığınıişittik.Lacivertbirpantolon,kısakollubeyazbirgömlekgiymişti.Başındadabir

hasırşapkavardı,Mariebunugörüncegüldü,Raymond’unkollarıdasiyahkıllarınaltında

bembeyazdı.Bubiraztiksintiverdibana.Merdivenlerdeninerkenıslıkçalıyor,pekmemnun

görünüyordu.Bana,“Merhabaarkadaş,”dedi,Marie’yede“Matmazel,”diyehitapetti.

Birgünöncekarakolagitmiştik,benşahitliketmiş,kadınınRaymond’a“hakaretettiğini”

söylemiştim.Raymondbiruyarıylayakayısıyırmıştı.Benimsöylediklerimindoğruolup

olmadığınıpekaraştırmadılar.KapınınönündeRaymond’labuişikonuştuk,sonraotobüsle

gitmeyekararverdik.Plajpekokadaruzakdeğildi,amaotobüsledahaçabukgidecektik.

Raymond,arkadaşınınerkengitmemizememnunolacağınıdüşünüyordu.Tamyolaçıkmak

üzereydikki,Raymondbirdenbirekarşıyabakmamıişaretetti.Tütüncününcamekânına

sırtlarınıdayamışduranbirkaçtaneArapgördüm.Hiçsesçıkarmadanbizebakıyorlardıama

kendilerinegöre,yanitıpkıtaşlarayadakuruağaçlarabakarmışgibiyapıyorlardıbunu.

Raymond’un,benimherifsoldanikincisi,derkenendişelibirhalivardı.Sonrada,buiş

kapanmıştıhalbuki,diyeekledi.Marieolupbitenlerikavrayamıyordu,bizeneolduğunu

sordu.AraplarileRaymondarasındabirmeseleolduğunusöyledim.Hemenoradan

gitmemiziistedi.Raymonddikeldivegülerekçabucakgitmemizisöyledi.

Birazileridekiotobüsdurağınadoğruyürüdük,Raymondbana,Araplarınpeşimize

düşmediğinibelirtti.Arkamadöndüm.Hepaynıyerdeduruyorlar,bizimayrıldığımız

noktayahâlâaynıkayıtsızlıklabakıyorlardı.Otobüsebindik.Raymondtamamenferahlamış

görünüyor,Marie’yleşakalaşıpduruyordu.Marie’ninRaymond’unhoşunagittiğini,fakat

kızınonahemenhemenhiçcevapvermediğinifarkettim.YalnızarasıragülerekRaymond’

unyüzünebakıyordu.

Cezayir’indışındabiryerdeotobüstenindik.Denizegireceğimizkumsal,otobüs

durağındanpekuzakdeğildi.Fakatdenizebakanvekıyıyadoğruinenyüksekçebir

düzlüktengeçmekgerekiyordu.Budüzlüksarımtıraktaşlarvegökyüzününçiğmaviliği

altındabembeyazdurançirişotlarıylakaplıydı.Mariemuşambaçantasıylabunlaravurup

vurupçiçeklerininyapraklarınıdökerekeğleniyordu.Önlerindeyeşilveyabeyaz

parmaklıklarıolansırasıraküçükvillalararasındanyürüdük,bunlarınkimisiönlerindeki

verandalarıylaberaberağaçlariçinegömülmüşlerdi,kimisidetaşlarınortasındadımdızlak

duruyorlardı.Yamacınkenarınagelmeden,öncedurgundenizi,dahaileridedeberrak

sularıniçindeuyuklargibidurankocamanburnugörülebiliyordu.Sakinhavanıniçindebir

motorgürültüsübizekadarulaştı.Çokuzaklarda,pırılpırıldeniziniçindebellibelirsiz

ilerlemekteolanküçükbirbalıkçıtakasıgördük.Mariekayalarınüzerindenbirkaççiçek

kopardı.Denizedoğruinenyamaçtanbakıncakumsaldabirkaçkişininsuyagirmişolduğunu

gördük.

Raymond’unarkadaşıkumsalınsonundakiufakbirahşapevdeoturuyordu.Ev,sırtını

kayalaravermişti,öntaraftanonututankazıklarsasularagömülmüştü.Raymondbizi

tanıştırdı.ArkadaşınınadıMasson’du.İriyarı,genişbelli,genişomuzlubiradamdı,

tostoparlak,sevimlibirkarısıvardı,Parisşivesiylekonuşuyordu.Massonhemen,rahatımıza

bakmamızısöyledi;sabahtuttuğubalıklarıkızartacakmış.Onaeviniçokgüzelbulduğumu

söyledim.Cumartesi,pazargünleriylebütüntatilgünlerinioradageçirdiğinianlattıbana.

“Karımlapekanlaşırız,”diyedeekledi.Tambusırada,karısıdaMarie’yleberabergülüyordu.

Belkiilkdefa,evlenmeyiciddişekildedüşündüm.

Massondenizegirmekistiyordu,amakarısıylaRaymondgelmekistemiyorlardı.Biz

üçümüzkumsalaindik,Mariehemensuyaatladı.Massonilebenbirazbekledik.Masson

yavaşyavaşkonuşuyordu.Hersöylediğisözü,“hattadahasıdavar,”diyetamamlamayıhuy

edinmişolmasıdikkatimiçekti,bunu,cümlesininanlamınayenibirşeyeklemesede

yapıyordu.Marieiçinbana,“Çokgüzelkız,hattadahasıdavar,çokhoş,”dedi.Güneşiniyi

geldiğinihissetmeyebaşladığımiçinsonralarıartıkonunbualışkanlığınadikkatetmez

oldum.Ayaklarımızınaltındakumısınmayabaşlıyordu.Suyagirmekisteğimibirsüredaha

dizginledim,amasonundaMasson’a,“Giriyormuyuz?”diyesordum.Sonradasuyadaldım.

Osuyayavaşyavaşgirdi,ayaklarıyerdenkesilinceileriyeatıldı.Kulaçatıyor,oldukçakötü

yüzüyordu,buyüzdendeben,Marie’ninyanınagitmekiçinonugeridebıraktım.Su

soğuktu,yüzmektenzevkduyuyordum.Marie’yleberaberaçıldık,hemhareketlerimiz,hem

duyduğumuzsevinçbakımındanuyumiçindeydik.

Açıktasuyasırtüstüyattık,gökyüzünebakanyüzümden,güneşağzımaakansularınson

perdelerinikaldırıyordu.Masson’ungüneşteyatmakiçintekrarkıyıyadöndüğünügördük.

Uzaktançokiriyarıgörünüyordu.Mariebirlikteyüzmemiziistedi.Arkasınageçiponu

belindentuttum,okulaçatarakilerlerken,bendesudaayaklarımıçırparakonayardım

ediyordum.Sabahınsessizliğiiçindeçalkalanansuyunhafifgürültüsü,kendimiyorgun

hissedinceyekadarbizitakipetti.OzamanMarie’yibıraktım,bellibirdüzeniçindeyüzüp

düzgünsolukalarakkıyıyadöndüm.Kumsalda,Masson’unyanınayüzükoyunyattım,

yüzümükumagömdüm.Ona,“Çokhoş,değilmi?”dedim,Massondaaynıfikirdeydi.Az

sonraMariegeldi.Onunilerleyişinigörmekiçinsırtüstüdöndüm.Tuzlusuvücudunu

kayganlaştırmıştı,saçlarınıarkayaatmıştı.Vücuduylabanadeğecekşekildeyanımauzandı,

biryandanonunvücudunun,öbüryandangüneşinsıcaklığınınetkisiylebirazkestirdim.

SonraMariebenisarstıveMasson’unevegittiğini,yemekzamanınıngeldiğinisöyledi.

KarnımacıkmışolduğuiçinhemenkalktımamaMarie,onubusabahtanberihiç

öpmediğimisöyledi.Doğruydu,oysacanımpekistiyordubunu.“Suyagel,”dedibana.İkimiz

dekoştuk,ilkdalgacıklarıniçineuzandık.Birkaçkulaçattık,Mariesımsıkıbanayapıştı.

Bacaklarınınbenimkileredolandığınıhissettimveonuarzuladım.

GeridöndüğümüzdeMassondabiziçağırıyordu.Ben,karnımçokaç,deyince,oda

hemenkarısınabundanhoşlandığınısöyledi.Ekmekgüzeldi,tabağımakonulanbalıkları

silipsüpürdüm.Peşisıraetlekızarmışpatatesvardı.Hepimizyemeğimizikonuşmadan

yiyorduk.Massondurmadanşarapiçiyor,süreklibanadaikramediyordu.Sırakahveye

geldiğindebaşımbirazağırlaşmıştı,çokdasigaraiçtim.Masson,Raymondvebenmasrafı

paylaşarakağustosayınıberabercedenizkıyısındageçirmeyidüşündük.Marieansızın,“Saat

kaçbiliyormusunuz?”dedi.“Onbirbuçuk!”Hepimizşaştık,amaMassonyemeğiçokerken

yediğimizi,bunundadoğalolduğunu,yemeksaatinininsanınacıktığısaatolduğunusöyledi.

Bilmemneden,busözMarie’yigüldürdü.Birazfazlacaiçmiştisanırım.SonraMasson,

onunlakumsaldaşöylebirdolaşmakisteyipistemeyeceğimisordu.“Karımöğleyemeğinden

sonrahepbirazkestirir,amabenbunusevmiyorum.Yürümemlazımçünkü.Sağlıkiçin

böylesidahaiyidiyorumona,amanihayetindeistediğiniyapmakonunhakkı.”Marie,

MadamMasson’abulaşıktayardımetmekiçinkalacağınıaçıkladı.ParisliMadamMassonda,

oişigörürkenerkeklerievdençıkarmakgerektiğinisöyledi.Üçümüzbirdenkumsalaindik.

Güneşneredeysedüşeyolarakkumlarınüstünevuruyordu,suyunüzerindekiparıltısı

dayanılırgibideğildi.Kıyıdakimsekalmamıştı.Yamacınkenarındadizilidenizebakan

küçükevlerdenkapkacak,çatalbıçakseslerigeliyordu.Yerdenfışkıranhamamsıcağıiçinde

insangüçlüklesolukalabiliyordu.ÖnceRaymondileMassonbenimbilmediğimbirtakım

olaylardan,insanlardansözettiler.Çokeskidentanıştıklarını,hattabiraraberaber

yaşadıklarınıanladım.Suyadoğruyöneldikvedenizkıyısındailerlemeyebaşladık.Arasıra

ötekilerdendahauzuncabirdalga,ketenayakkabılarımızııslatıyordu.Şapkasızbaşımın

üzerindekibugüneşyüzündenyarıuykudaolduğumiçinhiçbirşeydüşünmüyordum.

OsıradaRaymond,Masson’abirşeysöyledi,amaiyiceişitemedim.Fakataynıanda

kumsalınensonundavebizdençokuzakta,mavitulumgiymişikiArap’ınbizedoğru

geldiğinigördüm.Raymond’abaktım,“Buo,”dedibana.Yürümeyedevamettik.Masson,

nasılolupdabiziburayakadartakipettiklerinisordu.Elimizdeplajçantasıylaotobüse

binerkengörmüşolabileceklerinidüşündüm,amabirşeysöylemedim.

Araplaryavaşyavaşilerliyorlardıveşimdidenbizeçokfazlayaklaşmışlardı.Biz

yürüyüşümüzüdeğiştirmedik,amaRaymond,“Masson,hırçıkarsasenikincisiyleuğraşırsın;

ben,bizimherifinhakkındangelirim.BaşkabirArapdahagelirse,sendeonunlameşgulol

Meursault,”dedi.Ben,“Peki,”diyecevapverdim.Massonelleriniceplerinesoktu.Kızgınkum

banaşimdikıpkırmızıgibigörünüyordu.Araplaradoğruuygunadımilerliyorduk.

Aramızdakimesafedüzenliolarakazaldı.BirbirimizebirkaçadımkalıncaAraplardurdular,

Massonilebenyavaşladık.Raymonddoğrucakendidüşmanınadoğrugitti.Onanedediğini

pekduymadım,amaötekiRaymond’akafaatacakgibibirhareketyaptı.İşteozaman

Raymondilkyumruğuindirdi,sonrahemenMasson’uçağırdı.Massonkendisinegösterilen

adamadoğruilerlediveolancakuvvetiyleonaikitaneyapıştırdı.Öteki,yüzükumagelecek

şekildesuyuniçinekapaklandı,birkaçsaniyeböylecekaldı,kafasınınetrafındansuyun

yüzünehavakabarcıklarıçıktı.OaradaRaymonddabir-ikiyapıştırdı,ötekiherifinyüzükan

içindekaldı.Raymondbanadönerek,“Baknasılbenzeteceğimonu,”dedi.“Dikkatet,bıçağı

var!”diyebağırdım.AmaRaymond,kolundanveağzındanyaralanmıştıbile.

Masson,ileriyedoğruatıldı.FakatötekiArapayağakalkmıştı,gidipelibıçaklı

arkadaşınınarkasınageçti.Bizkımıldamayacesaretedemedik.Araplargözleriniüstümüzden

ayırmaksızınvebizibıçaklarıylatehditederekağırağırgerilediler.Arayıepeyaçtıklarını

görürgörmezçabucakkaçtılar,bizsegüneşinaltında,olduğumuzyeremıhlanıpkalmıştık,

Raymondkandamlayankolunusıkmaklameşguldü.

Masson,pazarlarınıyamaçtakievindegeçirenbirdoktorolduğunusöyledihemen.

Raymondhemenorayagitmekistedi.Fakatherkonuştuğunda,kanayanyarasıyüzünden

ağzındakabarcıklaroluşuyordu.Kolunagirdik,mümkünolduğuncahızlıbiçimdeküçükeve

döndük.OradaRaymond,yaralarınınyüzeyselolduğunu,doktorakendisiningidebileceğini

söyledi.Masson’laberabergittiler,benolupbitenlerikadınlaraanlatmakiçinevdekaldım.

MadamMassonağlıyordu,Marie’ninyüzükireçgibiolmuştu.Benseonlaraaçıklama

yapmakzorundakaldığımiçinsıkılıyordum.Sonundasustum,denizebakaraksigaraiçtim.

SaatbirbuçuğadoğruRaymond,Masson’laberaberdöndü.Kolundabirsargı,ağzının

kenarındabiryarabandıvardı.Doktorciddibirşeyolmadığınısöylemiş,amaRaymond’un

suratıpekasıktı.Massononugüldürmeyeuğraştı,amaRaymondhiçbirşeysöylemiyordu.

Plajagideceğinisöylediğinde,nereyegittiğinisordumona.Birazhavaalacağıcevabınıverdi.

Massonilebenonaeşlikedeceğimizisöyledik.Ozamankızdı,bizeilerigerisözlersöyledi.

Masson,üzerinevarmayalım,dedi.Amaben,yinedepeşindengittim.

Plajdauzunzamanyürüdük.Güneşartıkiyicekavuruyordu.Kumunvedenizinüzerinde

parçaparçakırılıyordusanki.Raymondnereyegittiğinibiliyorgibigeldibana,amabu

yanlıştışüphesiz.Nihayet,kumsalıntasonuna,kocamanbirkayanınarkasındankumlara

dökülerekdenizedoğruakanküçükbirpınarınyanınageldik.Orada,yinebizimikiArap’la

karşılaştık.Sırtlarındakiyağlıiştulumlarıylayereuzanmışlardı.Tamamensakinleşmiş

gibiydiler,hattaneredeysekeyifleriyerindeydi.Bizgelince,hiçistiflerinibozmadılar.Biraz

önceRaymond’ubıçaklamışolan,hiçbirşeysöylemedenonabakıyordu.Ötekiyseküçükbir

kavalçalıyordu,yangözlebizebakarkenhabirekavaldançıkanüçnoktayıtekrarlayıp

duruyordu.

Bütünbuzamanboyuncayalnızcavesessizlikhükümsürdü,yalnızküçükpınarın

şırıltısıylakavalınsesiduyuluyordu.SonraRaymondeliniarkacebineattı,amaöteki

kımıldamadı,birbirlerinebakıyorlardıhâlâ.Kavalçalanınayakparmaklarınınbirbirlerinden

pekayrıkolduğunadikkatettim.Raymondhasmındangözleriniayırmadanbana,“İndireyim

miherifi?”diyesordu.Hayır,dersemonubüsbütünkışkırtacağımı,mutlakaateşedeceğini

düşündüm.“Sanabirşeysöylemediki.Böyledurupdururkenateşetmenkötüolur,”dedim

sadece.Sessizliğinvesıcağıniçindesuyunşırıltısıylakavalınsesiyineişitildi.Sonra

Raymond,“Öyleyseküfüredeyimona,cevapverincedevururumonu,”dedi.“Bakbuolur.

Amabıçakçekmezsesendeateşedemezsin,”dedim.Raymondsinirlenmeyebaşladı.Öteki

Araphâlâkavalçalıyor,ikisideRaymond’unhiçbirhareketinigözdenkaçırmıyorlardı.“Yok,

yok,”dedimRaymond’a.“Onunlayumrukyumruğadövüş,tabancanıdabanaver.Ötekiişe

karışıryadabıçakçekersebenonuindiririm.”

Raymond,banatabancasınıverirken,güneşaletinüzerindeışıldadı.Fakatherşeybizi

sımsıkısarmışgibi,yinekımıldamadandurduk.Gözlerimizikırpmadanbirbirimize

bakıyorduk,deniz,kum,güneşvekavallasuyunçiftesessizliğiarasındaherşeydurmuş

gibiydi.Osırada,ateşetsemdeoluretmesemde,diyedüşündüm.FakatAraplarbirdenbire

gerigerigiderekkayanınarkasınageçiverdiler.Raymond’labendegeridöndük.Raymond

dahaiyigörünüyordu,dönüşotobüsündenbahsetti.

Onunlaberaberevekadargittim.Otahtamerdivendençıkarken,benilkbasamağın

önündedurdum,kafamgüneştenkazangibiolmuştu,tahtamerdivendençıkıpkadınların

yanınagitmeyeüşeniyordum.Fakatöylesıcakvardıki,gökyüzündenyağangözkamaştırıcı

ışıkyağmurualtındakımıldamadandurmakdagüçtübenimiçin.Buradadurmakyada

yürümek,ikisideaynıhesabageliyordu.Birsüresonrakumsaladoğrudöndüm,yürümeye

başladım.

Hertaraftayineaynıkızılparıltıvardı.Kumlarınüzerindedeniz,küçükdalgacıklarının

hızlıveboğukhareketleriylesoluksoluğanefesalıyorgibiydi.Yavaşyavaşkayalaradoğru

yürüyor,güneşinaltındaalnımınşiştiğinihissediyordum.Bütünbusıcaklıkolduğugibi

üzerimeçöküyor,beniilerlemektenalıkoyuyordu.Onunkocamanvesıcaksoluğunu

yüzümdeherhissettiğimdedişlerimisıkıyor,pantolonumunceplerindekiyumruklarımı

sıkıyorvegüneşinüzerimeboşalttığıbukoyusarhoşluğualtetmekiçinbütünbenliğimle

kasılıyordum.Kumdan,beyazlaşmışbirmidyekabuğundanyadabircamkırığındankılıç

gibibirışıkhuzmesininherçıkışındaçenekemiklerimkasılıyordu.Uzunzamanyürüdüm.

Uzaktan,kayanınküçük,koyukütlesinigördüm,etrafındaışıktanvedenizin

serpintisindenmeydanagelmebirhalevardı.Kayanınardındakiserinpınarıdüşünüyordum.

Suyununşırıltısınıtekrarişitmek,güneştenveçabasarfetmektenkaçmak,kadınların

ağlayışlarındankurtulmak,nihayetgölgeliğeveonunvereceğirahatlığakavuşmakiçincan

atıyordum.Fakatyaklaştıkça,Raymond’unadamınınyineorayadönmüşolduğunugördüm.

Yalnızdı.Sırtüstüyatmış,elleriniensesininaltına,başınıkayanıngölgeliğinekoymuştu,

bütünvücuduysagüneştekalmıştı.Sıcaktan,üzerindekitulumdandumanlarçıkıyordu.Biraz

şaşaladım.Banagörebuişkapanmıştıartıkveorayabunudüşünmeksizingelmiştim.

Arap,benigörürgörmezbirazdoğruldu,elinicebinesoktu.BendetabiiRaymond’un

ceketimincebindedurantabancasınıavucumdasıktım.Arapyinesırtüstüyattı,amaelini

cebindençıkarmadı.Ondanepeyce,onmetrekadaruzaktaydım.Yarıkapalıgözkapaklarının

arasındanzamanzamanbakışlarınıgörürgibioluyordum.Amaalevalevyananhavanın

içinde,görüntüsüçoğuzamangözleriminönündedansediyorgibiydi.Dalgalarıngürültüsü

öğleyegöredahatembel,dahagevşekti.Hepaynıgüneş,hepaynıışıkkumunüzerinde

burayakadaruzanıyordu.İkisaattirgünartıkilerlemiyorgibiydi;ikisaattirgün,erimişve

kaynayanbirmadendenizinedemiratmıştısanki.Ufuktanküçükbirvapurgeçti,

bakışlarımıArap’tanhiçayırmadığımiçin,onunküçük,karalekesinihayalmeyal

seçebiliyordum.

Tekyapmamgerekeninarkamıdönmekolduğunu,böylecehiçbirmeselekalmayacağını

düşündüm.Fakatgüneştenışıldayanbütünbirkumsalbeniarkamdanitiyordu.Pınaradoğru

birkaçadımattım.Arapkımıldamadı.Nedeolsaepeyceuzaktaydı.Belkiyüzündekigölgeler

yüzünden,gülergibibirhalivardı.Güneşyüzümüyakmayabaşlıyordu,terdamlalarının

kaşlarımdabiriktiğinihissettim,tıpkıannemigömdüğümüzgünkügüneştivebutıpkıo

zamankigibiençokalnımağrıyor,tümalındamarlarım,derininaltındahepbirden

atıyordu.Buyanmahissinedayanamazhalegelince,ileriyedoğruhareketyaptım.Bunun

budalacabirşeyolduğunu,biradımatmaklagüneştenkurtulamayacağımıbiliyordum.Ama

ileriyedoğrubirtek,yalnızbirtekadımattım.BuseferArapyerindendoğrulmaksızın

bıçağınıçekip,güneşinaltındabanagösterdi.Işık,çeliğinüzerindenfışkırdı;alnımakadar

ulaşanuzunveparlakbirkılıcıandırıyordu.Aynıanda,kirpiklerimdebirikenter,birdenbire

gözkapaklarımınüzerineaktı,onlarıılıkvekalınbirperdeyleörttü.Bugözyaşıvetuz

perdesininarkasındangözlerimbirşeygöremezolmuştu.Sadecegüneşinalnımdaki

zonklayışınıvebelirsizbirşekildede,karşımdakibıçaktanfışkırmayadevamedenparlak

ışıkkılıcınıseziyordum.Buyakıcıkılıçkirpiklerimikemiriyor,acıyangözlerimioyuyordu.

İşteoan,herşeytitreşti.Denizdenkoyuveateşlibirsolukgeldi.Sankigökyüzüboydan

boyayarılmışdaateşyağdırıyorgibigeldi.Bütünbenliğimgerildi,tabancamınüzerindeki

elimkasıldı.Tetikoynadı,kabzanıncilalıyüzüelimedeğdi.İşteherşeyoan,ohemsert,

hemsağıredicigürültününiçindebaşladı.Teridegüneşidesilkeledim.Günündengesini

bozduğumu,üzerindemutluanlargeçirdiğimkumsalınolağanüstüsessizliğinimahvettiğimi

anladım.Ozaman,hareketsizvücudadörtelateşettim,kurşunlarbirbiripeşisırabu

vücudagömüldü.Felaketinkapısınavurduğumdörtsertdarbeydisankibunlar.

İkinciBölüm

Tutuklanmamdanhemensonrabirkaçdefasorguyaçekildim.Amabunlarkimolduğumu

anlamakiçinyapılansorgularolduklarından,çoksürmedi.İlköncekarakolda,benimişe

kimsealdırmazgörünüyordu.Sekizgünsonra,bununtersine,SorguYargıcıyüzümemerakla

baktı.Amabaşlangıçtabanaadımıveadresimi,neişyaptığımı,neredevenezamandoğmuş

olduğumusordu.Sonraavukattutuptutmadığımıöğrenmekistedi.Hayır,dedim,bunun

mutlakagerekliolupolmadığınısordum.“Neden?”dedi.Davamınçokbasitolduğucevabını

verdim.Gülümserken,“Budabirfikir.Amakanunböyle.Avukattutmazsanız,bizsizebir

avukattayinederiz,”dedi.Bugibiayrıntıylaadliyeninmeşgulolmasınıpekuygunbuldum,

bunuonadasöyledim.Benionayladı,kanunlarıniyiyapıldığınısöyledi.

Başlangıçtaonuciddiyealmadım.Beniperdeleriçekilmişbirodayaaldı,masasının

üstündebenioturttuğukoltuğuaydınlatanbirteklambavardı,kendisigölgedekalıyordu.

Kitaplardabunabenzerbirşeylerokumuştumvebütünbunlarbanabiroyunmuşgibigeldi.

Konuşmamızbittiktensonraonabaktımvekarşımdayüzhatlarıince,içeriyeçökükmavi

gözleriolan,iriyarı,uzunkırbıyıklı,beyazlaşmayayüztutmuşgürsaçlıbiradamgördüm.

Banaçokmakulveağzınıçekipgerenbir-ikitikerağmensevimlibirigibigöründü.Hatta

odadançıkarkenonaelimibileuzatacaktım,amaadamöldürmüşolduğumutamzamanında

hatırladım.

Ertesigünhapiste,biravukatbenigörmeyegeldi.Ufaktefekvetostoparlak,oldukça

genç,saçlarınıiyiceyatıraraktaramışbiradamdı.Sıcağarağmen(benimüzerimdebirtek

gömlekvardı)koyurenkbirtakımelbisegiymiş,boynunauçlarıdevrikyakalıbirgömlekle

kalın,siyahbeyazçizgili,acayipbirkravattakmıştı.Koltuğununaltındakiçantayıyatağımın

üstünekoydu,kendinitanıttı,dosyamıincelediğinisöyledi.Durumumunzorolduğunuama

onagüvenirsembaşaracağındaneminolduğunusöyledi.Teşekkürettim,odabana,“Hemen

işincanalıcınoktasınagirelim,”dedi.

Yatağınüzerineoturdu,özelhayatımhakkındabilgitoplandığınıanlattı.Annemin

geçenlerdebakımevindeöldüğünübiliyorlarmış.Bununüzerine,Marengo’dabirsoruşturma

yapmışlardı.Soruşturmayıyapanlar,annemingömüldüğügünbenim“katıyürekliliğimi

gösterirşekilde”davranmışolduğumuöğrenmişlerdi.Avukatım,“Tabiianlarsınız,size

sormaktanbirazrahatsızlıkduyuyorum,amaçokönemlibirşeybu.Ayrıca,verecekbir

cevapdabulamazsamsavcınınelindebu,birsilahhalinegelecek,”dedi.Onayardımcı

olmamıistiyordu.Sonraogünkederduyupduymadığımısordu.Busorubeniçokşaşırttı,

bunusoranbenolsaydımçokrahatsızolurdumsanırım.Bununlaberaber,kendimi

sorgulamakalışkanlığınıbirazkaybetmişolduğumu,onuaydınlatmanınbenimiçingüç

olacağınısöyledim.Annemielbetteçokseverdim;amabubirşeyifadeetmezdiki.Sağlıklı

bütüninsanlar,sevdiklerininölümünüazçokarzuetmiştir.Avukatbunoktadasözümükesti

veçoktelaşlanmışgöründü.BununemahkemedenedeSorguYargıcı’nınönünde

söylemememiçinsözaldıbenden.Bununlabirlikteona,ilginçbiryaradılışımolduğunu,

fizikselihtiyaçlarımınçoğuzamanduygularımıetkilediğinianlattım.Annemigömdüğüm

günçokyorgundum,uykumvardı,buyüzdendeolupbitenlerinpekfarkınavaramamıştım.

Kesinolaraksöyleyebileceğimtekşey,anneminölmemişolmasınıtercihedeceğimdi.Fakat

avukatımmemnungörünmüyordu.“Bukadarıyeterliolmaz,”dedibana.

Sonradüşündü.Ogün,içimdengelenduygularaketvurduğumusöyleyebilirmiyim,diye

sordu.Ona,“Hayır,çünkübudoğrudeğil,”dedim.Kendisinetiksintiveriyormuşumgibi,

tuhaftuhafyüzümebaktı.Adetazalimbirtavırla,yurtmüdürüylebakımevindeki

görevlilerintanıksıfatıylaifadevereceklerinisöyledi,“Budabenizordurumdabırakabilir,”

diyeekledi.Anneminölümününbudavaylailgisiolmadığınısöyleyince,dahaönceadaletle

işiminolmadığınınaçıkçagörüldüğünücevabınıvermekleyetindi.

Kızgınbiredaylaçıkıpgitti.Onualıkoymak,sempatisinikazanmakistediğimisöylemek

istedim,dahaiyisavunulmakiçindeğilde,doğalolarak,içimdenöylegeldiğiiçinyapmak

istedimbunu.Fakatonusıkıntılıbirdurumadüşürdüğümügörüyordum.Adambeni

anlamıyor,hafiftertipiçerliyordubana.Benimdeherkesgibi,tamamenherkesgibi

olduğumusöylemekistiyordumona.Amaaslındabütünbusözlerinpekdefaydasıyoktu,

bendeüşenerekbunlarısöylemektenvazgeçtim.

KısabirzamansonrayineSorguYargıcı’nınkarşısınaçıktım,öğledensonrasaatin2’siydi

vebuseferofisi,birtülperdeninzorsüzebildiğibirışıkladoluydu.Havaçoksıcaktı.Sorgu

Yargıcıbenioturttuktansonrabüyükbirnezaketle,avukatımınbiraksilikyüzünden

gelemediğinisöyledi.Amaistersemavukatımyanımdadeğilkensorularınacevapvermemeye

veonungelmesinibeklemeyehakkımvarmış.Sorularıyalnızbaşımacevaplayabileceğimi

söyledim.Masanınüzerindekibirdüğmeyebastı.Gençbirzabıtkâtibigelipneredeyse

dibimeoturdu.

İkimizdekoltuklarımızakurulduk.Sorgubaşladı.Önce,benisessizveiçinekapanıkbiri

olarakanlattıklarınısöyledi,bukonudanedüşündüğümübilmekistedi.“Hiçbirzaman

söyleyecekfazlasözümyoktur,onuniçinsusarım,”diyecevapverdim.İlkdefasındakigibi

gülümsedi,bundaniyisebepolamayacağınıkabuletti,sonrada,“Zatenbununhiçbirönemi

deyokki!”diyeekledi.Sustu,yüzümebaktı,anidenayağakalkıpçokhızlıca,“Beniasıl

ilgilendirensizsiniz,”dedi.Nedemekistediğinipekanlamadığımiçincevapvermedim.

“İşlediğinizfiildeanlayamadığımtaraflarvar,”diyeekledi,“bunlarıkavramamiçinbana

yardımedeceğinizdeneminim.”Ben,herşeyinsonderecebasitolduğunusöyledim.Ogünü

nasılgeçirdiğimianlatmamiçinbaskıyaptı.Bende,onadahaönceanlattıklarımıaktardım:

Raymond’u,plajı,denizbanyosunu,kavgayı,yineplajı,küçükpınarı,güneşivebeşelateşi

kısacatekraranlattım.Hercümlede,“Güzel,güzel,”diyordu.Yereserilmişvücutkısmına

geldiğimde,“İyi,”diyerekbaşınısalladı.Bensehepaynıhikâyeyianlataanlatayorulmuştum

veömrümdehiçbukadarçokkonuşmamışımgibigeliyordu.

SorguYargıcıbirsüresustuktansonraayağakalktı,banayardımetmekistediğini,

davamınilgisiniçektiğiniveTanrı’nındayardımıyla,benimiçinbirşeyleryapacağını

söyledi.Amabundanönce,banasormakistediğibirkaçsorudahavardı.Sonradamdandüşer

gibi,annemisevermiydim,diyesordu.Ben,“Evet,herkesgibi,”diyecevapverdim.Ozamana

kadarmakinesindedüzgünbirşekildeyazıyazmaktaolanzabıtkâtibihangiharfe

vuracağınışaşırmışolmalıki,birazbocaladı,makineyigerialmakzorundakaldı.Bunun

üzerine,yinegörünürdemantıklıbirnedenolmaksızın,SorguYargıcı,beşkurşunubirbiri

peşisıramısıktığımısordu.Düşündüm,öncebirtekelateşetmiştim,birkaçsaniyesonrada

dörteldaha.“Peki,ilkkurşunlaikincikurşunarasındanedenbeklediniz?”dedi.Kızılrenkli

plajbirkeredahagözümünönünegeldivealnımdayakıcıgüneşihissettim.Amabusefer

hiçcevapvermedim.BunuizleyensessizlikiçindeSorguYargıcıtelaşlanırgibioldu.Yerine

oturdu,saçlarınıkarıştırdı,dirseklerinimasayadayadı,tuhafbiredaylabanadoğrueğilerek,

“Nediye,nediyeyerdeyatanbiradamaateşettiniz?”diyesordu.Ozamannecevap

vereceğimibilemedim.Yargıç,elleriylealnınısıvazladı,birazkısıkbirseslesorusunubir

dahatekrarladı:“Neden?Banabunusöylemenizlazım.”Benhâlâsusuyordum.

Birdenbireayağakalktı,genişadımlarlaodasınınöbürucunadoğruilerledi,birdosya

dolabınınçekmecesiniaçtı.İçindengümüşbirhaççıkardıvebanadoğrugelirkenhaçı

havayakaldırdı.Tamamendeğişmiş,adetatitrekbirsesle,“Bunedir,biliyormusunuz?”diye

bağırdı.Ben,“Biliyorumtabii,”dedim.Ozamançokçabukvehararetle,Tanrı’yainandığını

söyledi;Tanrı’nınaffetmeyeceğihiçbirgünahkârolmadığına,amabununiçininsanın

pişmanlıkduyması,ruhuboşveherşeyikabulehazırbirçocukhalinegelmesigerektiğine

inanıyordu.Gövdesinimasanınüzerineeğmişti.Elindekihaçıneredeysebaşımınüstünde

sallayıpduruyordu.Doğrusunusöylemekgerekirse,onunmuhakemesinipek

kavrayamamıştım.Çünküsıcaktandehşetlirahatsızoluyordumveodadaki,kocakoca

sineklersürekliyüzümekonuyorlardı;ayrıcaadamdanbirazkorkuyordum.Fakataynı

zamanda,bunungülünçolduğunu,çünkücinayetişleyeninbenolduğumudakabul

ediyordum.BununlaberaberSorguYargıcıdevametti.Aşağıyukarıanlayabildiğimegöre,

itirafımdatekbirkaranlıknoktavardı,odaikincidefaateşetmekiçinnedenbeklemiş

olduğumdu.İşingerisiçokiyiydiamao,iştebunoktayıanlayamıyordu.

Ona,diremekleyanıldığınısöyleyecektim;busonnoktaokadardaönemlideğildi.Fakat

sözümükesti,karşımdadimdikdurarakvebeniyüreklendirerek,Tanrı’yainanıp

inanmadığımısordu.Hayır,dedim.Hoşnutsuzlukiçindeyerineoturdu.Bununmümkün

olmadığınıherinsanın,hattaondanyüzçevirenlerinbileTanrı’yainandığınısöyledibana.O

böyleinanıyordu,bundanbiranbileşüpheetsehayatınınanlamıkalmayacaktı.“Hayatımın

anlamıkalmasınistermisiniz?”diyesordu.Banagörehavahoştu,bunuonasöyledim.Ama

o,masanıngerisinden,üzerindeİsaheykelciğibulunangümüşhaçıyineburnumundibine

uzatarakdeligibibağırdı:“BenHıristiyanım.SeningünahlarıniçinO’ndanşefaatdiliyorum.

O’nun,seniniçinıstırapçekmişolduğunanasılolurdainanmazsın?”Benimlesenlibenli

konuşmayabaşladığınıfarkettim,amasabrımdatükenmiştiartık.Sıcakgittikçeartıyordu.

Benyarımyamalakdinlediğimbiradamıbaşımdansavmakistedimmi,onahakveriyormuş

gibiyaparım,buseferdeöyleyaptım.Onunmuzafferbirtavırtakındığınıhayretlegördüm,

“Gördünmü,gördünmü?”diyordu.“Tanrı’yainanıyorsunvekendiniO’naemanet

edeceksindeğilmi?”Tabiibenbirkeredaha,hayır,dedim.Odakoltuğunaçöküverdi.

Pekyorgunbirhalivardı.Konuşmamızıtakipetmişolanyazımakinesisoncümleleri

yazarken,obirsüresustu.SonraYargıç,dikkatle,birazdakederleyüzümebakarak,“Sizin

kadarkatıruhluadamgörmedim,karşımaçıkancanilerbuıstırapsembolükarşısındahep

ağlamışlardır,”dedi.Caniolduklarıiçindir,diyecektim.Nevarki,bendeonlargibiydim.Bu

düşünceyebirtürlüalışamıyordum.Yargıç,sorgununbittiğinianlatmakistiyormuşgibi

ayağakalktı.Yalnız,hepoaynıhafifbezgintavırlabanaişlediğimfiildendolayıpişmanlık

duyupduymadığımısordu.Düşündüm,gerçekbirpişmanlıktançok,birazsıkıntı

duyduğumusöyledim.Sözlerimianlamıyormuşgibigeldibana.Amaogünlükiş,bukadarla

kaldı.

Sonraları,sıksıkSorguYargıcı’nınkarşısınaçıktım.Ancak,herseferindeavukatımda

yanımdaydı.Yargıç,dahaöncekiifadeleriminbazınoktalarıüzerindebendenaçıklama

almaklayetiniyordu.Yadaaleyhimdekidelillerhakkındaavukatımlatartışmalaryapıyordu.

Fakataslınabakılırsa,bugibianlardabenimlehiçmeşgulolduklarıyoktu.Şuvarki,

sorgularınhavasıyavaşyavaşdeğişmeyebaşladı.Görünüşegöre,Yargıç’ınbenimle

ilgilenmezvedosyamıkapamışgibibirhalivardı.BanabirdahaTanrı’dansözetmediveo

ilkgünkügibiheyecanlandığınıbirdahagörmedim.Sonunda,konuşmalarımızdahasamimi

birhalaldı.Birkaçsoruveavukatımlabirazkonuşmadansonrasorgularbitiyordu.Yargıç’ın

deyişiyle,davamseyrinitakipetmekteydi.Arasıra,konuşmagenelbirnitelikaldımı,buna

benidedahilediyorlardı.Rahatnefesalmayabaşlamıştım.Böyleanlardakimsebanakötü

davranmıyordu.Herşeyokadardoğal,okadarayarlıydıveöyleyapmacıksızşekildegeçip

gidiyorduki,kendimiartık,“ailedensaymak”gibibirazgülünçbirduyguyabilekapılmıştım.

Busorgunundevamettiğionbirayboyunca,diyebilirimki,enhoşlandığımnadiranlardan

birideSorguYargıcı’nınbenikapıyakadargötürüpomzumavuraraksamimibirtavırla,

“Hadibakalım,bugünlükbukadar,BayDeccal,”dediğiandı.Ozamanbenijandarmalara

teslimediyorlardı.

Bazışeylervarkibunlarısözkonusuetmektenhiçhoşlanmadım.Hapsegirdiğimzaman,

hayatımınbukısmındanbahsetmektenhiçbirzamanhoşlanmayacağımıaradanbirkaçgün

geçinceanlayıverdim.

Dahasonraları,bugibitiksintilereartıkönemvermezoldum.Aslınabakılırsa,ilkgünler

pekokadarhapistedesayılmazdım.Belirsizbirşekilde,yenibirolayolmasınıbekliyordum.

HerşeyancakMarie’ninilkvetekziyaretindensonrabaşladı.Mektubunualdığımgün

(karımolmadığıiçinartıkbeniziyaretetmesineizinvermediklerinisöylüyordu)iştetamo

gün,anladımkihücremdekendievimdeyimvehayatımoradaduraklamaktadır.

Tutuklandığımgünbeni,çoğuArapolmaküzerebaşkatutuklularınbulunduğubirodaya

kapattılar.Benigörüncegüldüler.Sonraneyapmışolduğumusordular.BirArap

öldürdüğümüsöyledim,sesçıkarmadılar.Amaazsonra,akşamoldu.Üstüneyatacağımhasırı

nasıldüzenlememgerektiğinianlattılarbana.Hasır,birucundanbükülerekyastıkhaline

getirilebiliyordu.Bütüngecetahtakurularıyüzümdedolaştıdurdu.Birkaçgünsonra,tahta

birkerevetüstündeyattığımayrıbirhücreyekoydularbeni.Birlazımlıklabirdeteneke

leğenimvardı.Hapishaneşehrinyukarıkısmındaydı,küçükbirpenceredenbakıncadenizi

görebiliyordum.Demirparmaklıklaratutunmuş,yüzümüaydınlığaçevirdiğimbirgün,bir

gardiyaniçerigiripziyaretçimolduğunusöyledi.GeleninMarieolduğunudüşündüm.

Sahidendegelenoydu.

Ziyaretodasınagitmekiçinuzunbirkoridoru,sonrabirmerdiveni,sonolarakyineuzun

birkoridoruaştım.Genişbircamekânlaaydınlanançokbüyükbirsalonagirdim.Salon,bir

baştanöbürbaşauzananikiyüksekdemirparmaklıklaüçebölünmüştü.İkiparmaklığın

arasındasekiz-onmetrelikbirboşlukvardı,ziyaretçilerimahkûmlardanayırıyordu.Çizgili

giysisivegüneştenyanmışyüzüylekarşımdaMarie’yigördüm.Benimbulunduğumtarafta,

çoğuArapolmaküzereonkadartutukluvardı.Marie’ninetrafınıMagriplileralmıştı,iki

ziyaretçikadınınarasındaduruyordu.Bunlardanbiri,siyahlargiymiş,dudaklarınısıkmış,

ufaktefekbirihtiyar;öbürüdeelinikolunusallayarakyüksekseslekonuşanbaşıaçıkbir

kadındı.Parmaklıklarınbirbirlerindenuzakolmalarıyüzündenziyaretçilerdemahkûmlar

daçokyüksekseslekonuşmakzorundaydılar.İçeriyegirincesalonunçıplakduvarlarında

yankılaryaratansesler,gökyüzündencamlarınüzerinedökülüpsalonuniçinefışkırançiğ

ışıkyüzündenbirazşaşaladım.Hücremdahasakin,dahaloştu.Alışabilmemiçinbirkaç

saniyegeçmesilazımgeldi.Bununlaberabersonunda,günışığıiçindeherçehreyinetolarak

görebildim.İkiparmaklıkarasındakigeçidinsonundabirgardiyanınoturmaktaolduğunu

farkettim.Arapmahkûmlarınvebunlarınailelerininçoğukarşılıklıyereçömelmişlerdi.

Bunlarbağırmıyorlardı.Gürültüyerağmençokalçakseslekonuşarakanlaşmanınyolunu

buluyorlardı.Onlarındahaaşağıdangelenboğukmırıltıları,başlarınınüzerindebirbiriyle

çarpışankonuşmalardanayrıolarak,hepaltperdedendevamedipgidiyordu.Bütünbunları,

Marie’yedoğruilerlerkenhemenfarkettim.O,demirparmaklığaabanmıştıbile,olanca

kuvvetiylebanagülümsüyordu.Onuçokgüzelbuldum,amabunukendisinesöylemek

imkânınıeldeedemedim.

Çokyüksekseslebana,“Ee,nehaber?”dedi.“Gördüğüngibiişte,”dedim.“İyimisin,bir

isteğinvarmı?”“Herşeyimvar.”

İkimizdesustuk,Mariehâlâgülümsüyordu.Şişmankadınsayanımdakiiriyarı,samimi

gözlerlebakan,sarışınadamabağırabağırabirşeylersöylüyordu,kocasıydıherhalde.Kadın

başladığıbirkonuşmayadevametmekteydi.

Avazıçıktığıkadar,“Jeannealmakistemedionu,”diyebağırıyordu.Adam,“Evet,evet,”

diyordu.“Sençıkıncageliponualacaksın,dedimamagenedealmakistemedi.”

Mariedebağırabağıra,Raymond’unbanaselamıolduğunusöyledi,bende,“Teşekkür

ederim,”dedim.Amayanımdakiadamın,“Onasıl?”bağırmasıyüzündensesimi

işittiremedim.Kadın,“Hiçbukadariyiolmamıştı,”dedivegüldü.Solumdakibeyaz,zarifelli

ufaktefekdelikanlıhiçkonuşmuyordu.Onun,ufaktefekihtiyarbirkadınıntamkarşısında

durduğunufarkettim,ikisidederinderinbirbirlerinebakıyorlardı.FakatMarieosırada,

bağırabağıraümidikaybetmemekgerektiğinisöylediğiiçinonlarıdahafazlaincelemeye

vakitbulamadım.“Evet,”dedim.AynızamandaMarie’yebakıyordum,elbisesininüzerinden

omzunusıkmakgeldiiçimden.Oandaincekumaşıellemeyiarzuluyordum,bunundışında

neyiumupummamamgerektiğinikendimdepekbilmiyordum.FakatherhaldeMarie’nin

desöylemekistediğibuydu;çünkügülümsemeyedevamediyordu.Artıkdişlerinin

beyazlığındanvegözlerininküçükkıvrımlarındanbaşkabirşeygöremiyordum.Yeniden

bağırdı:“Buradançıkacaksınvebizevleneceğiz!”Ben,“Olurmudersin?”dedim,amalaf

olsundiye.Oda,çokçabukveçokyüksekseslekonuşarakberaatedeceğimi,birlikteyine

denizegireceğimizisöyledi.Nevarkiötekikadındaboyunabağırıyor,idareyebirsepet

bıraktığınısöylüyordu.Sonradaiçindekileribirbirsayıpdökmeyebaşlamıştı.Hepsinitek

tekkontroletmekgerekiyormuş,zirapahalışeylermiş.Öteyanımdakidelikanlıileannesi

hâlâbakışıyorlardı.Araplarınmırıltısıdaayağımızındibindedevametmekteydi.Dışarıda

günışığı,camaçarparakbüyüyüpşişergibioldu,bütünyüzlerinüzerineyenibirözsugibi

aktı.

Kendimibirazhastahissediyor,gitmekistiyordum.Gürültübanadokunmuştu.Fakat

diğeryandanMarie’ninoradaoluşundanbirazdahafaydalanmakistiyordum.Nekadar

zamandahageçtibilmiyorum.Mariebanaişindensözetti;durmadangülümsüyordu.

Mırıltılar,bağırışmalar,konuşmalarbirbirinekarışıyordu.Teksessizbölgeyanımdaki

delikanlıylakarşılıklıbakışanihtiyarkadınınbulunduklarıyerdi.YavaşyavaşArapları

götürdüler.Bunlarınilkiçıkarçıkmazhemenherkessustu.Ufaktefekihtiyarkadın

parmaklıklarayaklaştı,aynıandadabirgardiyan,oğlunaişaretetti.Delikanlı,“Hoşçakal

anne,”dedi.Kadındaeliniikiparmaklığınarasındangeçirerekonayavaşçaveuzatarak

küçükbirişaretyaptı.

Kadınçıkarken,elindeşapkasıylabiradamgirdi,onunyerinegeçti.İçeriyebirde

mahkûmaldılar,ikisitelaşlıtelaşlı,fakatalçakseslekonuştular,çünküsalonsessizleşmişti.

Sonrasağtarafımdakiadamıdaalmayageldiler,karısıartıkbağırmayagerekkalmadığını

farketmemişgibisesinihiçalçaltmadan,“Kendineiyibak,dikkatliol,”dedi.Sonrasırabana

geldi.Mariebeniöptüğünedairbirişaretyaptı.Kapıdançıkmadanöncearkamabaktım.

Yüzünüparmaklığayapıştırmış,hepaynıgerginvetereddütlügülümseyişlekımıldamadan

duruyordu.

Banaomektubuyazmasıbundankısasüresonraoldu.İşteoandanitibarende,sözünü

etmektenhiçhoşlanmadığımşeylerbaşladı.Amainsanhiçbirşeyigerektiğindenfazla

büyütmemeli;benbudurumabaşkalarındandahakolaykatlandım.Tutukluluğumun

başlangıcındaenzorumagidenşey,kafamdahâlâözgüradamdüşüncelerininbulunmasıydı.

Meselabirdenbirebirplajdaolmayı,denizedoğruilerlemeyiistiyordum.Ayaklarımın

altındailkdalgalarınseslerini,vücudumunsuyagirişinivebundanduyduğumferahlığı

zihnimdengeçirince,anidenhapishaneduvarlarınınnasıldadarolduğunu

hissediveriyordum.Fakatbuancakbirkaçaysürdü.Sonraları,sadecemahkûmlaraözgü

düşüncelerbesleroldum.Bahçedeyapacağımgünlükgezintiyiyadaavukatımınziyaretini

bekliyordumZamanımıngerikalankısmınıgayetiyidüzenlemiştim.Ozamanlarsıksık

şöyledüşündüm;benikurubirağacıngövdesinehapsetselerdebaşımınüstündekigök

parçasınabakmaktanbaşkayapacakişimolmasadayavaşyavaşonadaalışacaktım.Kuşların

geçişlerini,bulutlarınbirbirlerinerastlayışlarınıbekleyecektim,nitekimburadada

avukatımınacayipkravatlarınıgörmekiçin,başkabirâlemdedeMarie’yikollarımınarasına

almakiçincumartesiyekadarsabrediyordum.Halbukiiyidüşünülürsekurubirağacın

gövdesiiçindedeğildim.Bendendahamutsuzolanlardavardı.Zatenannemdeböyle

düşünürdü;sıksık,insanınsonundaherşeyealışacağınıtekrarlardı.

Amaherzamanbukadarderindüşündüğümolmuyordu.İlkaylarpekağırgeldibana.

Fakatgöstermekzorundakaldığımçaba,bunlarıatlatabilmemiçinbanayardımcıoluyordu.

Sözgelişi,birkadınarzuluyordum.Budadoğaldı,gençtimçünkü.ÖzelolarakMarie’yihiç

düşündüğümyoktu.Fakatbirkadını,bütünkadınları,tanımışolduklarımınhepsini,onları

netürlüşartlariçindesevmişolduğumuokadarçokdüşünüyordumki,hücrembirsürü

kadınyüzüvebenimşehvetimledoluyordu.Biryandanbudengemibozuyordu.Ancakdiğer

yandanda,vakitgeçirmeyeyarıyordu.Yemeksaatlerindeaşçıyamağıylaberabergelen

başgardiyanasonundakendimisevdirmiştim.Banakadınlardanbahsedenönceooldu.

Ötekilerindeilkolarakbundanşikâyetettiklerinisöyledi.Aynıfikirdeolduğumu,bu

muameleyihaksızbulduğumusöyledim.“Evetama,”dedi,“sizleribununiçinhapse

atıyorlar.”“Nasılbununiçin?”“Ee,özgürlükdediğiniştebudur.Özgürlüğünüzüelinizden

alıyorlar.”Benbunuhiçdüşünmemiştim.Onahakvererek,“Doğru,”dedim,“yoksabuişin

cezatarafıneredekalır?”“Evet,bunusizanlıyorsunuz,amaötekileranlamıyor.Sonunda

kendikendilerinitatminyolunagidiyorlar,”dedi.Sonradagardiyançıkıpgitti.

Birdesigaraderdivardı.Hapsegirdiğimzamankemerimi,ayakkabımınbağcıklarını,

kravatımıvebaştasigaralarımolmaküzereceplerimdenevarsahepsinialmışlardı.Beni

hücreyekapattıklarızamanbunlarıgeriistedim.Yasakolduğunusöylediler.İlkgünlerçok

sıkıntılıoldu.Banaençokkoyanbuydubelki.Karyoladiyekullandığımkerevettenküçük

küçüktahtaparçalarıkoparıpemiyordum.İçimdebütüngündinmekbilmeyenbirbulantı

vardı.Kimseyezararıdokunmayanbirşeydennediyeyoksunbırakıldığımıanlayamıyordum.

Sonraları,bunundacezayadahilolduğunuanladım.Amaozaman,artıksigaraiçmemeye

alışmıştım,budabenimiçincezaolmaktançıkmıştı.

Busıkıntılardışındapekmutsuzdeğildim.Yinebütünmesele,vakitgeçirebilmekteydi.

Belleğimiişletmesiniöğrendiğimandanitibarenartıkhiçcanımsıkılmazoldu.Bazenodamı

düşünmeyebaşlıyorvehayalimdebirköşedenkalkıpyineoköşeyedönüyor,yolumun

üstündekiherşeyibirbirzihnimdengeçiriyordum.Başlangıçtabunuçabucak

yapmaktaydım.Amayenidenbaşladığımhersefer,bubirazdahaçokvakitalıyordu.Çünkü

hermobilyayıhatırlıyordum,bunlarınherbirininiçinde,üstündenelerbulunduğunu,bu

şeylerinbütünayrıntılarınıveayrıntılardanbirkakmayı,birçatlağı,kırıkbirkenarı,

bunlarınrenklerinivepürüzlerinihatırlıyordum.Aynızamandadabusayımişininucunu

kaçırmamaya,herşeyibirbirhatırlamayaçalışıyordum.Öyleki,birkaçhaftasonra,sadece

odamdabulunanşeylerizihnimdensaymaklasaatlergeçirebilecekhalegelmiştim.Böylelikle

nekadarçokdüşünürsem,hafızamdandayanlışbellemişyadaunutmuşolduğumokadar

şeyçıkarıyordum.Ozamanşunuanladımki,birtekgündışarıdayaşamışolanbirkimse,hiç

zahmetsizyüzsenehapistekalabilir.Canınınsıkılmamasıiçinyeterderecedeanıyasahip

olmuşturartık.Birbakıma,faydalıbirşeydibu.

Sonrauykudavardı.Başlangıçtageceleribölükpörçükuyuyor,gündüzleriysehiç

uyuyamıyordum.Yavaşyavaşgeceuykularımdüzeldi,gündüzlerideuyuyabilmeyebaşladım.

Hattadiyebilirimki,sonaylardahergünonaltı,onsekizsaatuyuyordum.Ozaman

yemeklerle,tabiiihtiyaçlarla,anılarlaveÇekoslovak’ınhikâyesiyleöldürecekaltısaatim

kalıyordu.

Otşilteylekerevetinarasındakumaşahemenhemenyapışmış,sararıpşeffafhalegelmiş

bireskigazeteparçasıbulmuştum.Gazetede,başıolmayanbirüçüncüsayfavakası

anlatılmaktaydı,olayÇekoslovakya’dageçmişolmalıydı.Biradam,parakazanmakiçinbir

Çekköyündenkalkıpyolaçıkmıştı.Yirmibeşyılsonrazenginolmuş,karısıvebirçocuğuyla

berabermemleketedönmüştü.Doğduğuköydeannesi,kızkardeşiyleberaberbirotel

işletmekteydi.Adamonlarasürprizolsundiyekarısıylaçocuğunubaşkabirotelebırakıp

annesininişlettiğiotelegitmiş,fakatiçeriyegirdiğindeannesionutanımamıştı.Adamşaka

olsundiyebirodatutmuş.Sonradacebindekiparayıgöstermiş.Geceleyin,annesiylekız

kardeşikafasınaçekiçlevuravuraadamcağızıöldürüpparasınıçalmış,ölüsünüırmağa

atmışlar.Sabahkarısıçıkagelmiş,işiniçyüzünübilmeden,yolcununkimolduğunuonlara

anlatmış.Bununüzerineannekendiniasmış,kızkardeşbirkuyudaintiharetmişti.Bu

hikâyeyibelkibinlercedefaokudum.Biryanıylainanılmazşeydibu.Öbüryanıylada

doğaldı.Yolcununbunubirazhakettiğinidüşündüm,insanhiçbirzamanböyleşakalar

yapmamalı.

Böyleceuykusaatleri,anılar,oüçüncüsayfaolayınıokumakvekaranlıklaaydınlığın

birbirinitakipetmesisayesindevakitgeçipgitti.İnsanın,hapisteykenzamankavramını

kaybettiğinibiryerdeokumuştum.Fakatbununbenimiçinfazlacabiranlamıolmamıştı.

Günlerinbukadarhemnekadaruzunhemnekadarkısaolabileceklerinianlamamıştım.Bu

günlerinyaşanmasıuzunsürüyorduşüphesiz,amabunlarokadargenişleyipyayılmışlardı

ki,sonundabirbirlerininiçinetaşıpyayılıyorlardı.Adlarınıbilekaybediyorlardı.Benimiçin

sadecedünyadayarınsözcüklerininbiranlamıvardı.

Gününbirindegardiyanbana,beşaydırhapisteolduğumusöylediğinde,onainandım,

amanedediğinianlamadım.Banagörehücreniniçinedoğanhepaynıgün,yaptığımişde

hepaynıişti.Ogüngardiyangittiktensonratenekeleğeniminiçinebaktım.Banaöylegeldi

ki,benhayalimegülümsemeyeçalışırken,ociddiduruyordu.Leğenikarşımdasalladım.

Gülümsedim,amahayalimyineaynıciddivekederliifadeyikorudu.Akşamoluyordu,

bahsetmekistemediğimsaatgelmişti;akşamıngürültülerinin,hapishaneninbütün

katlarındanbirsessizlikalayıhalindeyukarıyadoğruçıktıklarıisimsizsaattibu.Pencereye

yaklaştımvegününsonışığındahayalimebirdefadahabaktım.Hâlâöyleciddiydi,amao

andabendeöyleolduğumiçinbundaşaşılacakbirtarafdayoktu.Fakataynıandave

aylardanberiilkdefaolaraksesiminçınlayışınıdaayanbeyanişittim.Bununzatenaylardan

berikulaklarımdaçınlamaktaolansesolduğunufarkettimveanladımkiben,bütüno

zamanzarfındakendikendimekonuşmuşum.Ozaman,annemincenazesindehastabakıcı

kadınınsöylediklerinihatırladım.Hayır,çıkarbiryolyoktuvekimsehapishanelerdeki

akşamlarınnasılolduğunutasavvuredemezdi.

Diyebilirimki,neticeitibariyleyaz,çokçabukyazıtakipetti.İlksıcaklarlaberaber

benimiçinyenibirşeylerolacağınıdabilmekteydim.Benimdava,cezamahkemesininson

devresindegörülecek,budevrehaziranayıylaberabersonaerecekti.Duruşma,dışarıda

güneşetrafıkasıpkavururkenbaşladı.Avukatımdavanıniki-üçgündenfazlasürmeyeceğini

dairbanagüvencevermişti.“Hemzatenmahkemeaceleedecektir,çünküsizindavabu

döneminenönemlidavasıdeğil,”diyedeeklemişti.“Sizdenhemensonra,babasınıöldüren

biradamıyargılayacaklar.”

Sabahınsaatyedibuçuğundagelipbenialdılar,cezaeviarabasıbeniAdliyeSarayı’na

götürdü.İkijandarmabenigölgekokanküçükbirodayasoktu.Arkasından,bağırışçağırışın,

sandalyegürültülerin,koşuşturmaseslerinduyulduğubirkapınınyanınaoturupbekledik,

tümbukargaşa,mahallelerdedüzenleneneğlencelerde,konserdensonradansetmekiçin

salonundüzenlenmesinihatırlattıbana.Jandarmalar,mahkemeheyetiningelmesini

bekleyeceğimizisöylediler,birtanesibanasigaraikramettiamaalmadım.Azsonra,

“Heyecanlımısın?”diyesordu.Olmadığımısöyledim.Hattabirbakıma,birdavagörecek

olmakbenimiçinilgiçekiciydi.Hayatımboyuncabunuyapmafırsatımhiçolmamıştı.

“Evet,”dediikincijandarma,“amasonundainsanusanır.”

Birazsonraodadaküçükbirzilçaldı.Ozamankelepçelerimiçıkardılar,kapıyıaçtılarve

benisanıkbölmesinesoktular.Salonhıncahınçdoluydu.Perdelerkapalıydı,amagüneşyine

deyeryeriçeriyesızıyordu,havaşimdidenboğucubirhalegelmişti.Camlarkapalıydı.

Oturdum,jandarmalardaikiyanımageçtiler.İşteoandakarşımdasırasırabirtakımçehreler

gördüm.Hepsibanabakıyorlardı:Jüriüyeleriolduklarınıanladım.Fakatonlarınherbirini

öbüründenneyinayırtettiğinisöyleyemeyeceğim.Tekgözlemimşuoldu:Bentramvaydaki

birsıranınönündeydim,bütünbukimolduklarıbelirsizyolcularsagülünçtaraflarını

bulmakiçinyenigelenigözleriyledidikdidiketmekteydiler.Aptalcabirfikirdibubiliyorum,

ziraonlarınburadapeşindeolduklarıbirinsanıngülünçtarafıdeğil,cinayetti.Bununla

beraberaradakifarkpekokadarbüyükdeğilveaklımadaböylebirdüşüncegeldi,ne

yapayım.

Bukapalısalondakibütünbukalabalıktandabirazsersemlemiştim.Mahkemesalonuna

birkeredahabaktım,amahiçbirçehreyiayırtedemedim.Bütünbuinsanlarınbenigörmek

içinitişipkakıştığınıilkandakavrayamamıştımsanırım.Ötedenberiinsanlarınilgisini

çekenbiriolmamıştım.Bütünbutelaşınsebebininbenolduğumuanlamakiçin,gayretsarf

etmemgerekti.Jandarmaya,“Nekadarkalabalık!”dedim.Gazetecileryüzündenolduğunu

söyledi,sonradajüriüyelerininoturduğusıranınaltında,birmasanınyanındadurmakta

olanbirgrubugösterdi.“İşte,oradalar,”dedi.“Kimler?”diyesordum.“Gazeteciler,”diye

tekrarladı.Gazetecilerinbirinitanıyordu;gazetecideonugörüpbizedoğruyöneldi.Epeyce

yaşlı,sevimlibiradamdı,arasırayüzünügözünüoynatıyordu.Jandarmanınelinihararetle

sıktı.Osıradaherkesinbirbiriyletanıştığını,birbirineseslendiğini,konuştuğunufarkettim;

aynıçevreyeaitinsanlarınbiraradaolmaktanmutlulukduyduğukulüplergibi.Aynı

zamandaburadakendimifazlavebirazdadavetsizbirmisafirgibihissetmeminyarattığıo

garipizleniminnedenilerigeldiğinideanladım.Gazetecigülümseyerekbanadönüpbenim

içinherşeyinyolundagitmesiniumduğunusöyledi.Onateşekkürettim,olafadevametti:

“Biliyormusunuz,bizsizindavayıbirazşişirdik.Yaz,gazeteleriçinkesatbirmevsimdir.Bir

siziniş,birdebabakatilinindavasındanbaşkadişedokunurşeyyoktu.”Sonra,birazevvel

ayrıldığıgrubuniçindenbanaufaktefekbirisinigösterdi;adamcağızsiyahçerçeveli,

kocamangözlüklertakmıştı,semizbirbaykuşabenziyordu.Gazeteci,adamınParis’te

yayımlananbirgazetetarafındanburayaözelolarakyollandığınısöyledi:“Aslındasiziniçin

gelmişdeğil.Amanasılolsababakatilinindavasınıgazeteyeaktaracağıiçin,aynızamanda

sizindavayıdaizlemesiniistemişler.”Azkalsınonayineteşekküredecektim.Amabunun

gülünçbirşeyolacağınıdüşündüm.Gazetecibenieliylegönüldenselamladıktansonra

yanımızdanayrıldı.Birkaçdakikadahabekledik.

Sırtındacüppesiyleavukatımçıkageldi,birçokmeslektaşı,etrafınısarmıştı.Gazetecilere

doğruilerledi,bazılarınınellerinisıktı.Mahkemesalonununziliçalıncayakadarşakalaşıp

gülüştüler,sonderecerahatgörünüyorlardı.Herkesyerliyerineoturdu.Avukatımgelerek

elimisıktı.Sorulacaksorularakısacevaplarvermemi,başımabuyrukdavranmamamı,işin

gerisinionabırakmamısöyledi.

Soltarafımda,geriçekilenbirsandalyeningürültüsüişittim;kırmızılargiymişgözlüklü,

zayıf,uzunboylubiradamıncüppesiniözenebezenetoplayarakyerineoturduğunu

gördüm.Savcı’ydıbu.Birmübaşir,mahkemeheyetiningelmekteolduğunuhaberverdi.Aynı

anda,ikitanekocamanvantilatörvınlamayabaşladı.İkisisiyahlı,üçüncüsükırmızılıüç

yargıçellerindedosyalarlaiçeriyegirdilervesalonahakimyüksekkürsüyedoğruaceleyle

yürüdüler.Kırmızıcüppeliadamortadakikoltuğaoturdu,başlığınıönünekoydu,saçsız

küçükbaşınımendiliylekuruladıveoturumunaçıldığınıilanetti.

Gazetecilerkalemleriniellerinealmışlardı.Hepsindeaynıkayıtsız,birazdaalaycıeda

vardı.Bununlaberaberiçlerindengrielbiseli,mavikravatlıepeycegençbirtanesi,kalemini

önünekoymuşbanabakıyordu.Birazasimetrikyüzündeyalnızikigözünügörüyordum,çok

açıkrenktiler,tanımlanabilirhiçbirşeyifadeetmeksizinpürdikkatbenisüzüyorlardı.

İçimde,kendikendimiseyrettiğimgibigaripbirhisuyandı.Belkibununiçin,belkideoranın

âdetlerinibilemediğimden,sonraolupbitenleri,yanijüriüyeleriarasındakuraçekilişini,

başkantarafındanavukata,savcıya,jüriyesorularsoruluşunu(herseferindejüriüyelerinin

hepsiaynıandabaşlarınımahkemeheyetindenyanaçeviriyorlardı),içindebanayabancı

gelmeyenyerveinsanadlarınarastladığımiddianameninçabucakokunuvermesini,sonra

avukatımayenidensorularsorulmasınıpekanlayamadım.

Başkan,tanıkyoklamasıyaptıracağınısöyledi.Mübaşirdikkatimeçarpanbazıisimler

okudu.Birazönceşekilsizgibigörünenbukalabalığınarasındanbakımevininmüdürüyle

kapıcının,ihtiyarThomasPérez’in,Raymond’un,Masson’un,Salamano’nun,Marie’ninbirer

birerkalktıklarını,sonrayandakibirkapıdançıkıpgittiklerinigördüm.Mariebanakaygı

dolubirişaretyaptı.Onlarıdahaöncegörmemişolduğumahayretetmekteydimki,adı

okununca,sonuncuolarakCélestedeayağakalktı.Onunyanında,sırtındaceketi,kesinve

kararlıtavrıyla,lokantadakiufaktefekkadınıdagördüm.Dikkatlebanabakıyordu.Ama

Başkankonuşmayabaşladığıiçindüşünmeyevakitbulamadım.MahkemeBaşkanışimdiasıl

duruşmanınbaşlamaktaolduğunu,halkasakinolmasınıtavsiyeetmeyilüzumsuz

bulduğunusöyledi.Onagöre,nesnellikleinceleyeceğibirdavanınduruşmasınıtaraf

tutmadanyönetmekiçinburadaydı.Jürikararınıadaletanlayışıiçindealacaktı,ancak,en

ufakbirolayçıkmasıdurumundasalonuboşalttıracaktı.

Sıcakartıyordu,salondabulunanlarıngazetelerleyelpazelendiklerinigörüyordum.Bu

yüzdendevamlıbirkâğıthışırtısıduyuluyordu.Başkanbirişaretyapıncamübaşirörme

hasırdanüçyelpazegetirdi,üçhakimdehemenbunlarıkullanmayabaşladılar.

Peşindenhemensorgumabaşlandı.Başkansakin,hattagalibabirazdasamimibiredayla

banasorularsordu.Adımı,kimolduğumubirkeredahasöyledimvebuyüzdenduyduğum

usancarağmen,bunundoğalbirşeyolduğunudüşündüm,zirayanlışkişiyiyargılamakçok

vahimbirhataolurdu.SonraBaşkan,işlediğimeyleminhikâyesinianlatmayabaşladı;herüç

cümledebirbanabakarak,“Böyleoldu,değilmi?”diyesordu.Bendeherseferinde,

avukatımınöğütlerineuyarak,“Evet,SayınBaşkan,”dedim.Başkan,hikâyesinipeközene

bezeneanlattığıiçinbuişuzunsürdü.Diğeryandangazetecilersüreklibirşeyleryazıyordu.

İçlerindekiengençgazeteciylelokantadakiootomatkılıklıkadınınbanabaktıklarını

hissediyordum.TramvaysırasındaoturanlarınhepsiyüzleriniBaşkan’açevirmişlerdi.Başkan

öksürdü,dosyadakievrakıinceledi,sonrayelpazelenerekbanadoğrudöndü.

Görünürdedavaylailgisiyokmuşgibiduran,fakatbelkidedavayaçoketkisiolacakbazı

konularıinceleyeceğimizisöyledi.Yineannemdenbahsedeceğinianladım,aynıandada

bununbeninekadarsıktığınıhissettim.Anneminedenbakımevineyatırdığımısordu.

Hastabakıcıtutacakveonutedaviettirecekparamolmadığıiçin,diyecevapladım.Onu

bakımevineyatırmanınbanaşahsendokunupdokunmadığınısordu,annemindebenimde

birbirimizdenhiçbirbeklentimizkalmadığınıveherikimizindeyenihayatlarımızaalışmış

olduğumuzusöyledim.OzamanMahkemeBaşkanı,bunoktaüzerindefazladurmak

istemediğinisöylediveSavcı’yabanasoracağıbaşkasoruolupolmadığınısordu.

Savcıbanayarıyarıyaarkasınıdönmüştü,yüzümebakmadan,Başkan’ınizniyle

olduğunubeyanederekpınarınbulunduğuyereArap’ıöldürmekniyetiylegidip

gitmediğimisordu.“Hayır,”dedim.“Ohaldeniçinsilahtaşıyorduvenedenyinetamo

noktayaikincibirkezdahageldi?”Bununbirtesadüfolduğunusöyledim.Bununüzerine,

Savcıtersbirtavırla,“Şimdiliksoracaklarımbukadar,”dedi.Bundansonradavabirazkarıştı,

yadabanaöylegeldi.FakatBaşkan,yanındakilerlekonuştuktansonra,tanıkların

dinlenilmesiiçinöğledensonratoplanılmaküzereoturumaaraverildiğinisöyledi.

Düşünmeyepekvakitbulamadım.Benialdılar,cezaeviarabasınabindiriphapishaneye

götürdüler.Oradayemekyedim.Çokzamansonra,yaniyorgunolduğumuidrakettiğim

anda,tekrargelipbenialdılar;herşeyyenidenbaşladıvekendimiaynısalonda,aynı

çehrelerinkarşısındabuldum.Nevarkisıcakdahaartmıştıvesankibirmucizeolmuşgibi,

jüriüyelerininherbiriyleSavcı,benimavukatvegazetecilerdenbirkaçıdabirertanehasır

yelpazeedinmişlerdi.Gençgazeteciyleufaktefekkadın,hâlâoradaydılar.Fakat

yelpazelenmiyorlar,hiçbirşeysöylemeksizinyinebanabakıyorlardı.

Yüzümdekiterisildimveancakbakımevimüdürününçağırıldığınıişittiğimzaman

kendimegelerekneredebulunduğumuanlayabildim.Müdür’e,anneminbendenşikâyet

edipetmediğisoruldu;evet,diyecevapladı,bakımevindekalanlarınyakınlarındanşikâyet

etmeyebirazmeraklıolduklarınıekledi.Başkan,Müdür’edahaaçıkolarak,onubakımevine

yerleştirdimdiyeanneminbanasitemedipetmediğinisordu,Müdüryine,evet,diyecevap

verdi.Fakatbuseferbaşkabirşeysöylemedi.Başkabirsoruyacevapverirken,cenazenin

gömüldüğügünbeniçoksakinbularakbunaşaştığınısöyledi.Müdür’ebununlanedemek

istediğisoruldu.Müdüryerebakarakannemigörmekistemediğimi,birdamlabilegözyaşı

dökmediğimi,mezarınınbaşındabiranbiledurmadanhemengittiğimisöyledi.Onu

şaşırtanbirşeydahaolmuş,cenazedekigörevlilerdenbiri,onaanneminyaşınıbilmediğimi

söylemişti.Birsüresessizlikoldu,sonraBaşkan,memursanıktanmıbahsediyordu,diye

sordu.MüdürsoruyuiyiceanlayamadığıiçinBaşkanona,“Kanunböyle,”dedi.Sonrada

Savcı’yadöndü,tanığabirşeysormakisteyipistemediğiniöğrenmekistedi.“Yokefendim

yok,bukadarıyeterlioldu,”dedi.Fakatbunuöylebirbağıraraksöyledivebanadoğru

bakarkengözündeöylemuzafferbirifadevardıki,yıllardanberiilkdefaolarakiçimde,

aptalcabirağlamaarzusuuyandı,çünkübütünbuinsanlarınbendennekadarnefret

ettiklerinihissetmiştim.

Başkan,jüriyevebenimavukata,başkasorularıolupolmadığınısorduktansonra,

kapıcınınifadesinialdı.Ötekileriçinolduğugibi,onuniçindeaynımerasimtekrarlandı.

İçeriyegirerkenkapıcıbanabaktı,sonrabaşınıçevirdi.Kendisinesorulansorularacevap

verdi.Annemigörmekistemediğimi,sigaraiçtiğimi,uyuduğumuvesütlükahveiçtiğimi

söyledi.Ozaman,salonunbirşeyeisyanettiğinihissettimveilkkez,suçluolduğumu

anladım.Sütlükahvevesigarahikâyesi,kapıcıyabirkeredahaanlattırıldı.Savcıgözlerinde

alaylıbirparıltıylabanabaktı.Osıradaavukatım,kapıcıya,onundabenimleberaberiçip

içmediğinisordu.FakatSavcı,busorukarşısındaküplerebindi.“Buradasuçluolankim?

Şahitleriküçükdüşürecekonlarınezicitanıklıklarınıhiçesaymakamacınıgüdenbu

yöntemlerdeneyinnesi?”diyebağırdı.AmaBaşkan,yinedekapıcıdansoruyacevap

vermesiniistedi.İhtiyar,süklümpüklümolarak,“İyiyapmadımbiliyorum,amabubayın

banaverdiğisigarayıalmamazlıkedemedim,”dedi.Sonolarakdabanabirdiyeceğimolup

olmadığınısordular.“Hayır,”dedim,“yalnız,şahithaklıdır.Ona,benimsigaraikrametmiş

olduğumdoğrudur.”Ozamankapıcıbirazhayretvebirçeşitminnetlebanabaktı.Biraz

çekindi,sonrasütlükahveyibanaikramedeninkendisiolduğunusöyledi.Ozaman,

avukatımaçıkçaböbürlenerekjüriüyelerininbunoktayıgözönündebulunduracaklarını

söyledi.FakatSavcıyinegürledi:“Evet,jüribunoktayıgözönündebulunduracaktır.Fakatşu

sonucavaracaktır,biryabancıkahveikramedebiliramabirevlat,kendisinidoğurankadının

ölüsübaşındaykenbukahveyireddetmekleyükümlüdür!”Kapıcıgidip,yerineoturdu.

SıraThomasPérez’egeldiğindebirmübaşir,kolunagirerekonuşahitlerinifadeverdiği

bölmeyekadargötürdü.Pérez,dahaziyadeannemitanıdığını,beniyalnızbirkere,cenaze

günügördüğünüsöyledi.Kendisineogünneyaptığımsoruldu,odacevapladı:“Ogünçok

kederliydim.Buyüzdenhiçbirşeygörmedim.Acıdangözümhiçbirşeygörmüyordu.Çünkü

çokbüyükbiracıoldububenimiçin.Hattabuyüzdenbayıldım.Onuniçinbubayı

göremedim.”Savcı,beniağlarkengörüpgörmediğinisordu.Pérez,hayır,diyecevapverdi.

Savcıda,“Jüriüyeleribunoktayıgözönündebulunduracaklardır,”dedi.Fakatbenimavukat

kızdı.BanabirazabartılıgelenbirsestonuylaPérez’e,sanığınağlamadığınıgördünüzmü,

diyesordu.Pérezyine,“Hayır,”dedi.Dinleyicilergüldü.Avukatımdacüppesininkollarından

birinisıvayarakkesinbiredayla,“Şudavanınhalinebakın,”dedi.“Herşeydoğru,hiçbirşey

doğrudeğil!”Savcınınyüzüifadesizdi,nedüşündüğübellideğildi,kurşunkaleminiikidebir

önündekidosyanınüzerindekibaşlıklarabatırıyordu.

Oturumabeşdakikaaraverildi,busıradaavukatımbana,işlerinyolundagittiğini

söyledi,sonradasavunmanınşahidiolaraklokantacıCélestedinlendi.Savunma,bendim.

Célestearadabirbenimolduğumtarafabakıyor,panamaşapkasınıellerininarasında

çeviriyordu.Üzerinde,bazıpazargünleribenimleatyarışlarınagiderkengiydiğiyenitakım

elbisevardı.Fakatgalibayakasınıtakmayıbecerememişti;çünkügömleğinikapalıtutmak

içiniliğebakırbiryakadüğmesigeçirmişti.Sanık,müşterinizmidir,diyesordularona.“Evet,

amaarkadaşımdıda,”dedi,hakkımdanedüşündüğüsorulunca,erkekadamolduğumu

söyledi;bununlanekastettiğisorulunca,bununneanlamageldiğiniherkesinbildiğini

söyledi;içekapanıkolupolmadığımsorulduğunda,lafolsundiyekonuşmaz,dedi.Savcı,

yemekparalarınıdüzenliolaraködeyipödemediğimisordu.Célestegülerek,“Bunlarkendi

aramızdakimeseleler,”dedi.Onaişlediğimcinayethakkındanedüşündüğünüdesordular.O

zamanelleriniönündekiçubuğunüzerinekoydu,birşeylerhazırlamışolduğubelliydi,

“Banakalırsabubirfelaket,”dedi.“Felaketinnedemekolduğunuherkesbilir,insanıaciz

bırakırböylebirşey.Evet,banakalırsabubirfelakettir.”Konuşmayadevamedecektiama

Başkan,peki,peki,dediveonateşekküretti.Célestebirazafalladı.Amadahakonuşmak

istediğinisöyledi.Tekrar,bubirfelaket,diyeekledi.Başkandaona,“Evet,anladık.Amazaten

bizimgörevimizdebugibifelaketleriyargılamaktır.Teşekkürederiz,”dedi.Ozaman

Céleste,sankibütünbilgisiniveiyiniyetiniharcamışgibi,banadoğrudöndü.Gözleri

parlıyordu,dudaklarıtitriyormuşgibigeldibana.Dahaneyapayım,diyesorargibibirhali

vardı.Bennebirşeysöyledimnedebirhareketyaptım,amaömrümdeilkdefabirerkeği

sarılıpöpmekistedim.Başkanonabirkeredahaşahitlereayrılanyeriterketmesinisöyledi.

Célestedegidipsalondabiryereoturdu.Oturumungerikalankısmıboyuncabirazöne

doğrueğilipdirseklerinidizlerinedayayıppanamaşapkasınıelindetutaraköylecedurup

bütünkonuşulanlarıdinledi.DerkenMarieiçeriyegirdi.Başınaşapkagiymişti,yinegüzeldi.

Fakatbenonunbaşıaçıkhaliniçokseviyordum.Bulunduğumyerdenmemelerininhafif

ağırlığınıseziyorvealtdudağınınyineeskisigibibirazşişkinolduğunufarkediyordum.Pek

sinirlibirhalivardı.Onahemen,beninezamandırtanıdığısoruldu.Oda,bizimbüroda

çalışmaktaolduğuzamanısöyledi.Başkan,benimleilişkisininmahiyetinisordu.Marie,

arkadaşımolduğunusöyledi.Başkabirsoruyada,onunlaevlenecektim,diyecevapverdi.Bir

dosyayıkarıştırmaktaolanSavcıansızın,ilişkimizinnezamandırdevamettiğinisordu.

Marietarihibelirtti.Savcıkayıtsızbirtavırla,butarihinanneminöldüğügündenbirgün

sonrasıolduğunubelirtti.Sonrabirazalaycıbiredayla,hassasbirkonununüzerindefazla

durmakistemediğini,Marie’ninendişelerinianladığını(sözününburasındatavrısertleşti),

amagörevininonanezaketkurallarınıdinlememeyibuyurduğunusöyledi.Bununiçin

Marie’denbenimletanıştığıgünükısacaanlatmasınıistedi.Mariekonuşmakistemiyordu,

amaSavcı’nınayakdireyişikarşısındadenizegirişimizi,sinemayagidişimizi,benimevime

dönüşümüzüanlattı.Savcı,tanığınsorguyargıçlığındaverdiğiifadedensonraogünkü

sinemaprogramlarınıincelediğinisöyledi.Ancak,ogünhangifilmegittiğimiziMarie’nin

söylemesiniistediğiniekledi.Mariegüçişitilebilen,titrekbirsesle,Fernandel’inbirfilminin

oynadığınısöyledi.İfadesinibitirdiğindesalondaçıtçıkmıyordu.OzamanSavcıayağakalktı,

çokciddibirhalivardı,sesininheyecanlıolduğunuseziyordum,parmağınıbanauzatarak

ağırağır,“Sayınjüriüyeleri,”dedi,“annesininölümününertesigünübuadamdenizegirmiş,

birkadınlagayrimeşrubirilişkiyebaşlamış,komikbirfilmseyrederekgülmüştür.Size

bundanfazlabirşeysöyleyecekdeğilim.”Sonrayinesessizlikiçindeyerineoturdu.Fakat

Mariebirdenbirehüngürhüngürağlamayabaşladı,işinaslınınöyleolmadığını,başkaşeyler

deolduğunu,onudüşündüğününtersinisöylemeyezorladıklarını,beniiyitanıdığınıvehiç

kötülükyapmadığımısöyledi.FakatBaşkan’ınbirişaretiüzerine,mübaşironualıpgötürdü

veoturumadevamedildi.

OndansonraMasson’upeküstünkörüdinlediler,Masson,benimnamuslubiradam

olduğumu,“hatta,mertbiradam”olduğumuaçıkladı.Salamano,köpeğineiyidavrandığımı

söylediğindeveannemlebenimhakkındakibirsoruya,annemlekonuşacakbirşeyim

olmadığını,onunbununiçinbakımevineyatırdığımıeklediğindedinlemedilerbile.

Adamcağızboyuna,“Anlamaklazımefendim,anlamaklazım,”diyordu.Oysakimsebirşey

anlargörünmüyordu.Onudagötürdüler.

Sonra,sonuncutanıkolanRaymond’asırageldi.Raymondbanaufacıkbirişaretyaptıve

hemenceciksuçsuzolduğumusöyledi.NevarkiBaşkanona,fikrinideğilolayısorduklarını

beyanetti.Sonraondankurbanlaolanilişkisinianlatmasınıistedi.Raymond,bufırsattan

faydalanıpkızkardeşinitokatladığındanberiadamınondannefretettiğinisöyledi.Başkan

da,kurbanınbendennefretetmekiçinnedenleriolupolmadığınısordu.Raymond,benim

plajdabulunmamınsadecebirtesadüfolduğunusöyledi.OzamanSavcı,facianın

temelindekimektubunnasılolupdabenimtarafımdanyazıldığınısordu.Raymondyine

bununbirtesadüfolduğunusöyledi.Savcı,buvakadatesadüfünçokkötüetkilerininolduğu

karşılığınıverdi.Raymond,metresinitokatladığındabenimmüdahaleetmemişolmamın,

karakoldaşahitliketmeminveifademintaraflıolmasınındatesadüfolupolmadığınısordu.

SonolarakRaymond’aneylegeçindiğinisordu,oda,“Ambarcıyım,”diyecevaplayıncaSavcı,

jüriüyelerine,tanığınmuhabbettellallığıyaptığınınherkesçebilindiğinisöyledi.Onunhem

suçortağıhemdearkadaşıydım.Ortadarezilceişlenmişfecibircinayetvardıvebunun

ahlaksızbiryaratıktarafındanişlenmesiolayıdahadavahimhalegetiriyordu.Raymond

kendinisavunmakistedi,avukatımdaitirazdabulunduamaonlaraSavcı’nınlafını

bitirmesineizinverilmesinisöylediler.Savcı,“Ekleyecekpekbirşeyyok,”dediktensonra

Raymond’a,“Sanıkarkadaşınmı?”diyesordu.Oda,“Evet,arkadaşım,”dedi.Savcıbanada

aynısoruyusordu,gözlerinikaçırmayanRaymond’abaktım.“Evet,”diyecevapverdim.Savcı

jüriyedöndüve,“Görülüyorki,annesininölümününertesigünüutançvericişekilde

sefahatedalmışolanbuadam,cinayetigayetsaçmasebepleryüzündenvesırfahlaksızca

birtakımdalavereleriörtbasetmekiçinişlemiştir,”dedi.

Sonrayerineoturdu.Fakatavukatımınsabrıtükenmişti,kollarınıhavayakaldırarak

bağırmayabaşladı,cüppesininyenlerisıyrıldı,kolalıgömleğininkıvrımlarımeydanaçıktı,

“Efendim,bilmekistediğimşu:Müvekkilimannesinigömdüğüiçinmi,yoksabiradamı

öldürdüğüiçinmiyargılanmaktadır?”diyesordu.Dinleyicilergüldü.FakatSavcıtekrarayağa

kalktı,cüppesininönünükavuşturduve,buikiolayarasındaderin,dokunaklıveesaslıbir

ilgininbulunduğunusezmemekiçinsayınsanıkavukatıkadarsafolunmasıgerektiğini

söyledi.“Evet,”diyehaykırdı,“buadamı,biranneyibircani,kalbiylegömmüşolduğuiçin

suçluyorum.”Busözlerdinleyicilerüzerindederindenetkilemişgibiydi.Avukatım

omuzlarınısilktivealnındakiterlerisildi.Nevarki,odabusözlerdenetkilenmiş

görünüyordu,işlerinbenimiçinpekdeiyigitmediğinianladım.

Sonraherşeypekçabukolupbitti.Oturumasonverildi.ArabayabinmekiçinAdliye

Sarayı’ndançıkarkenkısabiranyazakşamınınkokusunu,renginiyenidenhissettim.

Arabanınkaranlığıiçindeveduymaktaolduğumyorgunluğunderinliklerinde,sevdiğimbir

şehrinvegününbirsaatininbütünalışılmışgürültülerinibirerbirertekrarbulurgibi

oldum,gününosaatindebazenkendimimemnunhissettiğimdeolurdu.Artıksakinleşmiş

olanhavadagazetesatıcılarınınbağırışmalarını,parktakisonkuşlarınötüşlerini,sandviç

satıcılarınınbağırışlarını,şehrinyukarısındakidönemeçlerdetramvaylarınçıkardıkları

iniltiyivegeceninkaranlığılimanınüzerineçökmedenöncegökyüzündengelenbu

gürültüleri;birkörüngözükapalıtakipettiğibütünbuşeyleribirerbirergözlerimin

önündecanlandırıyordum.Evet,çokzamanöncekendimimemnunhissettiğimsaattibu.O

zamanbenibekleyenşey,rahatverüyasızbiruykudanibaretti.Fakatnedeolsadeğişmişbir

şeylervardı,çünküyarınıbeklerken,kendimiyinehücremdebuldum.Sankiyazgöklerinde

uzayıpgidenaşinayollar,insanımasumuykularaolduğukadar,hapishanelerede

götürebilirmişgibi.

Sanıksandalyesindeotururkenbileinsanınkendisindenbahsedilişiniişitmesidaimailgi

çekenbirşeyoluyor.Savcınında,avukatımındayaptıklarısavunmalarsırasındadiyebilirim

ki,benden,işlediğimcinayettenfazlakonuşuldu.Zateniddiailesavunmabirbirindençok

mufarklıydısanki?Avukatkollarınıhavayakaldırıyor,benimsuçluolduğumu,fakat

hafifleticisebeplerbulunduğunuilerisürüyordu.Savcıiseelleriniuzatıpbenimsuçlu

olduğumu,fakathafifleticisebeplerbulunmadığınıilerisürüyordu.Yalnız,benibellibelirsiz

sıkanbirşeyvardı.Zihnimçokmeşgulolmasınarağmen,bazenbendesözekarışmaya

kalkışıyordum.Ozamanavukatım,“Sizsusun,davanıziçinböylesidahaiyi,”diyordu.Yani,

budavanınbenimdışımdagörülürgibibirhalivardı.Herşey,benkarıştırılmaksızınolup

bitiyordu.Kaderim,banafikirsorulmadanbelirleniyordu.Zamanzamanherkesinsözünü

kesip,“İyiama,sanıkkim?Sanıkolmakönemlibiriştir.Benimdesöyleyeceklerimvar,”

diyecekoluyordum.Fakatiyidüşününcesöyleyecekbirşeyimolmadığınıanlıyordum.Zaten

şunudakabuletmeliyimki,insanlarımeşguletmeyeduyulanilgiuzunsürmez.Örneğin,

Savcı’nıniddianamesibenipekçabukyoruverdi.Dikkatimiçekenyadailgimiuyandıran

şeylersadeceiddianameninbütünündenayrıbirtakımparçalarveyajestleroldu.

Anladığımagöre,Savcı’nınanadüşüncesi,benimcinayetiöncedentasarlamış

olduğumdu.Enazındankanıtlamayaçalıştığıbuydu.“Bunuispatedeceğim,hemdemisliyle

edeceğim.Önceolaylarıngözkamaştırıcıışığıaltında,sonradabucaniruhunpsikolojisinin

banavereceğiloşışıkaltında,”diyordu.Anneminölümündenberiolupbitenolaylarıkısaca

anlattı.Duygusuzluğumu,anneminyaşınıbilmeyişimi,ertesigünbirkadınlaberaberdenize

giripsinemayagidişimi,Fernandel’iseyredişimivenihayetMarie’yleevedönüşümü

hatırlattı.Oandahemenanlayamadım,“metresi”diyorduçünkü;oysaMariebenimiçin

sadeceMarie’ydi.SonraRaymond’unhikâyesinegeçti.Olaylarabakışaçısınınçoknet

olduğunufarkettim.Söyledikleriaklayakındı.Mektubu,metresinigetirip“düşükahlaklı”

biradamınkötümuamelelerinemaruzbırakmakiçin,Raymond’laanlaşarakyazmıştım.

Plajda,Raymond’undüşmanlarınıkışkırtmıştım.Raymondyaralanmıştı.Ondantabancasını

istemiş,tabancayıkullanmakiçintekbaşımageridönmüştüm.Arap’ıdatasarladığımgibi

öldürmüştüm.Sonrabeklemiştimve“işintamtamınayapıldığındaneminolmakiçin”

soğukkanlılıkla,bilebileveplanlıolarakdörteldahaateşetmiştim.

Savcı,“İştebaylar,”dedi;“buadamıtaammüdenadamöldürmeyegötürenolaylarzincirini

gözlerinizinönüneserdim.Bunoktanınüzerindeısrarediyorum.Çünküsözkonusuolan

sıradanbircinayetolayı,bazıkoşullarınhafiflettiğinisanabileceğinizplanlanmamışbir

eylemdeğildir.Buadam,beyler,buadamzeki.Onudinlediniz,değilmi?Necevapvereceğini

biliyor.Kelimelerindeğerinibiliyor.Onuniçin,neyaptığınıbilmedenhareketettiği

söylenemez.”

Bendinliyor,banazekidendiğiniduyuyordum.Fakatsıradanbirinsanınsahipolduğu

niteliklerin,birsuçluyayöneltilenezicisuçlamalarhalinenasılgelebildiğini

anlayamıyordum.BendehayretuyandıraniştebuyduveSavcı’nınşusözlerisöylediğini

işitinceyekadaronudinlemedim:“Pekipişmanlıkgösterdimi?Negezer,beyler!Sorgu

boyuncabuadam,işlediğiiğrençeylemdendolayıbirtekdefaüzgüngörünmemiştir.”O

sıradabanadöndüvesebebiniiyiceanlayamadığımsaldırılarınadevamederekparmağıyla

benigösterdi.Haklıolduğunukabuletmektenkendimialıkoyamazdımşüphesiz.İşlediğim

eylemyüzündenpekokadarpişmanlıkduymuyordum.Fakatonunbukadarısrarıbeni

hayretedüşürüyordu.Yaptığımherhangibirşeydendolayıhiçbirzamangerçekpişmanlık

duyamamışolduğumuonasamimiolarak,hattadostçaaçıklamayaçalışmakisterdim.Ben

herzamanolacakşeyin,bugününveyayarınınetkisialtındaolanbirinsandım.Fakatşimdi

içindebulunduğumbudurumda,hiçkimseyebutarzbirşeysöyleyemezdim.Savcı,

ruhumdansözetmeyebaşladığıiçinyinedinlemeyeçalıştım.

Ruhumumercekaltınaaldığınıvehiçbirşeybulamadığınısöylüyordu,işteböylesayın

jüriüyeleri.Aslında,benderuhtandaeseryokmuşinsanlıktanda,hattainsankalbini

esirgeyenahlakkurallarınınbirinebilesahipdeğilmişim.“Şüphesiz,”diyeekledi,“buyüzden

onuayıplayamayız.Oeldeedemeyeceğibirşeyesahipdeğildiyeşikâyetedemeyiz.Fakat

tamamenolumsuzbirerdemolanhoşgörürlük,bumahkemedeyerinidahaçetin,fakatdaha

yüksekolanadaletgibibirerdemebırakmalıdır.Helebuadamdagörüldüğücinstenboşbir

kalp,içinetoplumunyuvarlanıpgirebileceğibiruçurumhalinegelirse.”Annemekarşı

takındığımtavırdanda,osıradabahsetti.Duruşmasırasındasöylediklerinitekrarladı.Fakat

cinayettenbahsettiğizamankinegöreçokuzunkonuştu,hemdeöyleuzunkonuştuki,o

sabahkisıcaktanbaşkaşeyhissetmezoldum.Budurum,Savcı’nındurduğuvebirsüre

sustuktansonraçokalçakveiknaolmuşbirsesle,“Bumahkeme,yarıncinayetlerinen

korkuncunu,birbabanınkatlidavasınıyargılayacaktır,beyler,”dediğiânakadarsürdü.Ona

göre,bukorkunçcinayetkarşısındainsanınaklıduruyordu.İnsanadaletininzaaf

göstermeksizinonucezalandıracağınıumuyordu.Yalnız,şunudaçekinmedensöylüyordu,

bucinayetkarşısındaduyduğudehşet,şusanığınduygusuzluğukarşısındaduyduğu

dehşettenneredeysedahaazdı.Annesinimanenöldürenbiri,tıpkıkendisinindünyaya

gelmesinesebepolaninsanın,yanibabasınınhayatınakastedenkimsegibi,insan

topluluğundankendikendinikovmuşolurdu.Herhalükârdabirincisi,ikincinineylemlerini

hazırlar,bunlarıadetaöncedenhaberverirvemeşrulaştırırdı.Sonrasesiniyükselterek,

“Onuniçinbeyler,şusandalyedeoturmaktaolanadamın,bumahkemeninyarın

yargılayacağıcinayettendesuçluolduğunusöylersemdüşüncemifazlaaşırıbulmayacağınıza

eminim.Kendisinincezası,onagöreverilmelidir,”diyeekledi.SözününburasındaSavcı

terdenparlayanyüzünüsildi.Ardından,görevininzorolduğunuamaonutavizvermeden

yerinegetireceğinisöyledi.Benim,entemelkurallarınıbilmezdengeldiğimbirtoplumda

işimolmadığını,üstelik,enbasittepkilerindendahihabersizolduğuminsankalbine

sığınmayadayüzümüntutmayacağınıilanetti.“Sizdenbuadamınbaşınıistiyorumvebunu

gönülrahatlığıylaistiyorum.Zirahayliuzunolanmeslekhayatımda,ölümcezasıistediğim

çokolmuştur,nevarkibuacıgörevin,hiçbirzaman,bugünolduğukadarkutsalvekesinbir

gerekliliğinbilinciylevecanavarcabirifadeokumaktaolduğumbuinsançehresikarşısında

duyduğumdehşetlekarşılığınıbulmuşolduğunuhissetmişdeğilim,”dedi.

Savcıtekraryerineoturduğundasalondaepeyceuzunbirsessizlikoldu.Bensesıcaktan

vehayrettensersemlemiştim.Başkanbir-ikiöksürdüveçokalçakbirsesle,diyeceğimbirşey

olupolmadığınısordu.Ayağakalktım,canımkonuşmakistediğiiçindebirazrastgelebir

tarzda,Arap’ıöldürmeyidüşünmemişolduğumusöyledim.Başkan,bununbiritiraf

olduğunuamaoânadekbenimsavunmasistemimianlamadığınıveavukatımıdinlemeden

önce,cinayetiişlememenedenolansebepleribelirtmemdenmemnuniyetduyacağınısöyledi.

Sözcükleribirazkarıştırarakvegülünçolduğumudahissederekhızlıca,buişegüneşinsebep

olduğunusöyledim.Salondagülüşmeleroldu.Avukatımomuzsilktivehemenarkasındanda

onasözverildi.Fakato,geçolduğunu,birkaçsaatkonuşacağınıilerisürerekoturumun

öğledensonrayabırakılmasınıistedi.Mahkemedebunukabuletti.

Öğledensonrabüyükvantilatörlersalonunağırhavasınıboyunadalgalandırmayadevam

ediyor,jüriüyelerininalacalı,küçükyelpazeleridehepaynıyöndesallanıyordu.Avukatımın

savunmasıhiçbitmeyecekmişgibigeliyordubana.Bununlaberaberbirara,onudinledim;

çünkü,“Öldürdüğümdoğrudur,”diyordu.Sonrahepbuşekilde,bendensözettiğiherdefa

“ben”diyerekdevamettisöze.Bunapekşaşmıştım.Birjandarmayadoğrueğilerekbunun

sebebinisordum.Banasusmamısöyledivehemensonra,“Bütünavukatlarböyleyapar,”diye

ekledi.Bununbenidavadanayırmak,sıfıraindirmekvebirbakımadabenimyerimegeçmek

demekolduğunudüşündüm.Fakatgalibadahaşimdiden,bumahkemesalonundanpek

uzaklardaydımben.Sonraavukatımbanagülünçdegöründü.İşiniçindekışkırtmaolduğunu

kısacailerisürdüktensonra,odabenimruhumdansözetti.FakatSavcı’yagöredaha

yeteneksizbirigibigeldibana.“Bendeburuhumercekaltınaaldım,”dedi,“fakatpeksayın

Savcı’nıntersine,buruhtabirşeylerbuldum,hattaonuaçıkbirkitapgibiokudum,

diyebilirim.”Benim,herkesçesevilenvebaşkasınındertlerinipaylaşannamuslubirinsan,

yorulmakbilmeyen,çalışkanbirmemurolduğumuokumuşruhumda.Onagöreben,

yapabildiğisüreceannesinedestekolmuş,örnekbirevlatmışım.Sonundada,bir

bakımevininihtiyarkadıncağızı,benimimkânlarımınsağlayacağındandaharahat

ettireceğiniummuşum.Sonra,“Doğrusubeyler,”diyedevamettisöze:“Bubakımevi

etrafındanedenbukadargürültüpatırdıedildiğinianlayamıyorum.Çünkünihayetinde,bu

kurumlarınfaydalarıvebüyüklüklerihakkındabirkanıtgöstermekgerekirse,bunların

masraflarınıbizzatdevletinödediğinisöylemekyerindeolur.”Yalnız,avukatımcenaze

törenindenbahsetmedivesavunmasındabunoktanıneksikkalmışolduğunuhissettim.

Fakatbütünbuuzuncümleler,hepruhumdansözedilenbubitmektükenmekbilmez

günlervesaatleryüzündenbanaöylegeldiki,herşeyrenksizbirsuhalinialmaktaydıvebu

yüzdendegözlerimkararıyordu.

Sonunda,avukatımkonuşmasınadevamederkenbirdondurmacınınçaldığıborusesinin

sokaktanvebütünsalonlardan,mahkemelerdengeçerekbanakadareriştiğinihatırlıyorum.

Artıkbanaaitolmayanbirhayatınbütünhatıralarıbaşımaüşüşüverdi.Evet,buhayatbana

aitdeğildiamaenküçükveengüçlümutluluklarımı;sevdiğimmahalleyi,gökyüzünün

akşamlarıaldığıherçeşithali,Marie’ningülüşlerinivegiysileriniohayattabulmuştumben.

Buradaoluşumunlüzumsuzluğubirdenbirecanımatakettiveiçimdeyalnızbirtekşeyiçin

sabırsızlıkhissettim:Buişinbitmesi,hücremeveuykumadönmek.Avukatımınsözlerini

bitirirkenjürininbiraniçinŞeytan’auymuşnamusluveçalışkanbirinsanıölümemahkûm

etmekistemeyeceğini,işlediğimcinayetinsonsuzazabıiçindezatencezalarınağırını

çektiğimivehafifleticisebeplerindegözönündebulundurulmasınıistediğinisöylediğini

yarımyamalakduydum.Mahkemeoturumaaraverdi,Avukatdabitkinbirhavaylayerine

oturdu.Meslektaşlarıyanınageliponunelinisıktılar.“Mükemmelazizim,”denildiğini

duydum.Hattaiçlerindenbiribenişahittutarak,“Öyledeğilmi?”diyesordu.Onayladım

amailtifatımsamimideğildi;çünküçokyorgundum.

Diğertaraftandışarıdaakşamoluyor,sıcakgitgideazalıyordu.Sokaktangeldiğiniişittiğim

bazıgürültülerden,akşamınsakinliğini,ılıklığınıseziyordum.Vehepberaberbeklediğimiz

şeydeyalnızbeniilgilendiriyordu.Salonabirdahabaktım.Herşeyilkgünkününaynıydı.

Griceketligazeteciveotomatkılıklıkadınlagözgözegeldim.Ozamandabütünduruşma

boyuncaMarie’yibakışlarımlaaramamışolduğumuhatırladım.Onuunutmuşdeğildim,ama

çokmeşguldüm.Marie’nin,CélesteileRaymond’unarasındaolduğunugördüm.“Nihayet

bitti,”demekistergibibirişaretyaptıbana.Birazkaygılıolanyüzündebirgülümseyiş

gördüm.Fakatyüreğiminkapalıolduğunuhissediyordumvegülümseyişinekarşılıkbile

veremedim.

Mahkemeheyetigerigeldi.Jüriüyelerineçabucakbirtakımsorularokundu.“Cinayetten

suçlu...”,“kışkırtma...”,“hafifleticisebepler...”gibibazışeylerişittim.Jüriüyeleridışarıya

çıktılar,benidedahaöncebeklemişolduğumoküçükodayagötürdüler.Avukatımyanıma

geldi.Pekkonuşkandı,benimleşimdiyekadarhiçyapmadığışekilde,dahagüvenlivecandan

birtavırlakonuştu.Herşeyinyolundagideceğini,buiştenbirkaçyılhapisyadakürek

cezasıylasıyrılacağımıdüşünüyordu.Kötübirkararçıkarsatemyizmahkemesinegitme

şansınınolupolmadığınısordum.Hayır,dedi.Jüriyialeyheçevirmemekiçinortayakesin

hükümleratmamataktiğiuygulamış.Birkararöyleuluorta,birhiçyüzündenbozulmazmış.

Bu,banadaapaçıkgöründüvesöylediğisebeplerihaklıbuldum.Olayısoğukkanlılıkla

değerlendirirsek,bundandoğalbirşeyolamazdı.Aksihaldeboşyerebirsürükırtasiyeişine

yolaçılmışolacaktı.“Yinede,birüstmahkemeyebaşvurabiliriz.Amabensonucuniyi

olacağınainanıyorum,”dediavukatım.

Çokuzunzaman,galibaüççeyreksaateyakınbeklediksanıyorum.Sonrabirzilsesi

işitildi.Avukatım,“Jüribaşkanıcevaplarıokuyacak.Siziancakkararıbildirmekiçiniçeriye

alacaklar,”diyerekyanımdanayrıldı.Kapılaraçılıpkapandı.Yakındamı,uzaktamıolduğunu

bilemediğimmerdivenlerdebirtakıminsanlarkoşuşuyorlardı.Sonrasalondabirisininboğuk

seslebirşeylerokuduğunuişittim.Zilyenidençalıpdasanıklaraayrılmışbölmeninkapısı

açılıncabanadoğruyükselenşey,salonunsessizliğioldu.Gençgazetecininbenigörünce

başınıbaşkatarafaçevirdiğinifarkedinceduyduğumgariphissinyarattığısessizliktibu.

Marie’ninoturduğutarafabakmadım.Bunavakitbulamadım,çünküBaşkangaripbir

şekildebana,Fransızhalkıadınagenelbirmeydandakafamınkesileceğinisöyledi.İşteo

zaman,bütünyüzlerdeokumaktaolduğumhissinniteliğinianlargibioldum.Saygıhissiydi

bugaliba.Jandarmalarbanaçokyumuşakdavranıyorlardı.Avukatelinibileğimekoydu.

Artıkhiçbirşeydüşündüğümyoktu.Başkan,birdiyeceğimolupolmadığınısordu.

Düşündüm,“Hayır,”dedim.Benialıpgötürdüler.

Cezaevininpapazıylagörüşmeyiüçüncüdefareddettim.Onasöyleyecekbirşeyimde

yok,konuşmayaisteğimdeyok,nasılolsaenindesonundagöreceğimonu.Benişuanda

ilgilendirenşey,içindebulunduğumçarktankurtulmak,önünegeçilmezgibigörünenşeyin

birçıkaryoluolupolmadığınıbilmek.Hücremideğiştirdiler.Buhücredeyattığımyerden

gökyüzünü,yalnızonugörüyorum.Bütüngünlerim,gündüzügeceyekavuşturanrenk

değişmelerinionunçehresindeseyretmeklegeçiyor.Yatıyorum,ellerimibaşımınaltına

koyarakbekliyorum.Buamansızmekanizmadankurtulmuş,idamdanöncekaybolmuş,polis

kordonunuyarmışidammahkûmlarıvarmıdırdiyekimbilirkaçdefasordumkendi

kendime.Ozaman,idamhikâyelerineyeterderecededikkatetmemişolduğumiçin

hayıflanıyordum.İnsanbukonularlaherzamanilgilenmeli.İnsanınbaşınanegeleceğihiç

belliolmaz.Herkesgibi,bendegazetelerdebutürhaberlerokumuştum.Amaelbette,özel

birtakımeserlervardı,amabenhiçbirzamanbunlarıincelemekmerakınıgöstermemiştim.

Okitaplarda,belkikaçmahikâyeleridebulacaktım.Hiçolmazsabirseferindeçarkın

durduğunu,bukarşıdurulmazgidişteşanslarastlantınınyalnızbirdefa,birşeyi

değiştirebildikleriniöğrenecektim.Birtekdefa!Birbakımadabu,banayetecektigaliba.

Gerikalanınıdakalbimyapacaktı.Gazetelersıksık,toplumaolanbirborçtan

bahsediyorlardı.Onlaragörebuborcuödemeklazımdı.Fakatbu,hayalgücünehitapeden

birşeydeğil.Asılönemliolanbirkaçmaimkânı,değişmezveşaşmazbirgidişatındışına

atlayış,umudunbütünşanslarınıtaşıyandelicebirkoşuştu.Tabiiumut,koşupgiderkenbir

sokağınköşesinde,dahakurşunhavadaykenvurulupölmekti.Fakatiyidüşünülürse,hiçbir

şeybanabukadartalihliolabileceğimiumdurmuyor,aksineherşeybunuengelliyor,

mekanizmabenisımsıkıkavrıyordu.

Bütüniyiniyetimerağmen,bukesinveacıgerçeğikabuledemiyordum.Çünküsonuçta,

onumeydanagetirmişolankararlaokararınbildirildiğiandanitibarendeğişmezbirşekilde

birbirinikovalayanolaylararasındagülünçbirorantısızlıkvardı.Kararınsaat17’de

okunacağınasaat20’deokunmuşolmasıvebüsbütünbaşkabirniteliktedeolabilmesi

olgusu,herkesgibiçamaşırdeğiştirenkimselertarafındanverilmişbulunmasıgerçeği,

Fransız(yadaAlmanyadaÇinli)milletigibikuşkuluvebelirsizbirkavramadayanmış

olmasıkeyfiyeti,bütünbunlar,bukararınciddiyetindenpekçokşeykaybettiriyorgibi

geliyordubana.Bununlaberaber,kararınverildiğisaniyedenitibarenonunetkilerinin,şu

vücudumudayadığımduvarınvarlığıkadarkesinveciddibirhalaldığınıdakabuletmek

zorundaydım.

Oanlardaannemin,babamlailgiliolarakbanaanlattığıbirhikâyeyihatırladım.Babamı

tanımamıştım.Buadamhakkındabildiğimtekbelirlişeydebelkianneminbuhikâyeyi

banaanlatırkensöyledikleriydi:Babambirkatilinidamınıseyretmeyegitmiş.Böylebirşeyi

seyretmeyegitmedüşüncesionuhastaediyormuş.Amayinedegitmişvedönüşteöğleye

kadarkusmuş.Ozamanlarbabamdanbiraztiksiniyordum.Şimdionuanlıyordum,okadar

doğalbirşeydikibu.Ölümcezasınınçokönemlibirşeyolduğunu,hattabirbakımaonun,

birinsanınilgisiniçekecektekşeyolduğununasılolmuştudaanlamamıştım?Mümkünolup

dabuhapishanedençıkabilseydim,bütünidamlarıseyretmeyegiderdim.Amabuolasılığı

düşünmekledoğruyapmıyordumgaliba.Çünkükendimisabahkaranlığındabirpolis

kordonugerisindeserbest,yaniadetaötetaraftagörmek;idamıseyregelipsonradankusacak

birseyirciolduğumudüşünmekyüzündenyüreğimacıbirsevinçduygusuyladoluyordu.

Fakatmantıklıdeğildibu.Kendimibugibidüşüncelerekaptırmaklaiyiyapmıyordum,

çünküsonradanokadarçoküşüyordumki,battaniyeminaltındadertopoluyordum.

Kendimeengelolamıyordum,dişlerimbirbirineçarpıyordu.

Amainsanherzamanmakulhareketedemeztabii.Örneğin,bazendekanuntasarıları

yapıyordum.Cezalarıdüzeltiyordum.İşinaslının,mahkûmabirşansvermekolduğunufark

etmiştim.Bindebirşans,birçokşeyidüzeltmeyeyeterliydi.Örneğinhastayı(hasta,diye

düşünüyordum),ondadokuzihtimalleöldürecekolanbirkimyasalbileşimbulunabilirdi.

Fakatmahkûmbunubilecekti,şartbuolacaktı.Çünküiyicedüşününceveolayları

soğukkanlılıklairdeleyincegörüyordumki,giyotinbıçağınınkusuru,şansahiçmihiçyer

bırakmamasıydı.Sonuçolarak,mahkûmunölümünekesinşekildekararverilmişoluyordu.

Olmuşbitmişbiriş,iyiceayarlanmışbirdüzen,kabuledilmişvebozulması

düşünülemeyecekbiranlaşmaydıbu.Bindebirihtimallebıçakinmezveyakesmezse,süreç

yenidenbaşlıyordu.Demekki,meselenincansıkıcıtarafımahkûmun,makineniniyi

işlemesineduaetmekzorundaolmasıydı.Cezanınkusurlutarafıiştebuydu.Birbakımabu,

doğru.Fakatbaşkabirbakıma,iyibirdüzenlemeninbütünsırrınındaiştebundaolduğunu

kabuletmekzorundaydım.Sözünkısası,mahkûmdakendisininidamınamanenyardım

etmekzorundaydı.Herşeyinaksamadanyürümesionundayararınaydı.

Bumeselelerhakkındadoğruolmayanfikirlerbeslemişolduğumudakabuletmek

zorundaydım.Bilmemneden,giyotinegitmekiçinbenhepbiriskeleninüzerineçıkmak,

basamaklaratırmanmakgerektiğinisanmıştım.Bununsebebi1789Devrimi’ydisanırım,

demekistiyorumki,budurum,banabuişlemhakkındaöğretilmişveyagösterilmiş

şeylerdenilerigeliyordu.Ancakbirsabah,gazetelerinyankıuyandıranbiridamdolayısıyla

yayınlamışolduklarıbirresmihatırladım.Gerçekte,makineyigayetbasitbirşekildezemine

koymuşlardı.Düşündüğümdençokdahadardı.Bunudahaöncefarketmemişolmam

oldukçatuhaftı.Resimdekimakine,dakikvehassas,cilâlıvepırılpırılbiraletihatırlatan

haliyledikkatimiçekmişti.İnsanbilmediğişeylerhakkındadaimaabartılıdüşüncelere

kapılır.Halbukitersine,herşeyinçokbasitolduğunugörmekteydim:Makine,kendisine

doğruyürümekteolanadamlaaynıhizadaydı.Adamadeta,rastladığıbirkimseyedoğru

yürürgibiyürüyorduona.Budacansıkıcıbirşeydi.İskemleninüstüneçıkmak,gökyüzüne

doğruyükselmekhayaliazçokhayaledilebilirdi.Halbukibunoktadada,makineherşeyi

ezmekteydi:İnsanbirazutançvebüyükbirkesinlikle,adetagizliceöldürülüyordu.

Süreklidüşündüğümikişeydahavardı:Şafakvaktivetemyizisteğim.Bununlaberaber,

kendimimakulolmayazorluyorvebunlarıdüşünmemeyeçabalıyordum.Sırtüstüyatarak

gökyüzünebakıyor,onunlailgilenmeyezorluyordumkendimi.Gökyeşilebüründümü,

akşamolmuşdemekti.Düşünceleriminakışınıbaşkayöneçevirmekiçinbirgayretdaha

gösteriyordum.Kalbimidinliyordum.Bukadaruzunzamandanberibanayoldaşlıkedenbu

gürültününkesilebileceğiniaklımalmıyordu.Zatenkuvvetlibirhayalgücümhiçolmamıştır.

Bununlaberaber,bukalbinçarpışınınbaşımıniçinedoğruuzanamayacağıosaniyeyi

gözümünönünegetirmeyeuğraşıyordum.Fakatboşuna.Şafakvaktivetemyizisteğimyine

karşımdaydı.Sonunda,işinendoğrusununkendimizorlamamakolduğunudüşünüyordum.

Şafakvaktigeliyorlardı,bunubiliyordum.Sözünkısası,gecelerimihepbuşafakvaktini

beklemeklegeçirdim.Baskınauğramayıhiçbirzamansevmemişimdir.Başımabirşey

gelecekse,gözümünönündegelmesinitercihederim.İştebununiçindirki,gündüzleripek

azuyumayabaşladımvegeceleridegökyüzünebakanpenceredeışığınbelirmesinisabırla

bekledim.İşinengüçtarafı,onlarınhareketegeçmeyiâdetettiklerinibildiğimobelirsiz

saatti.Geceyarısındansonrabekliyor,gözlüyordum.Kulağımhiçbirzamanbukadarçokses

algılamamış,seslerinbukadarincesiniayırtetmemişti.Zatenbusüreiçinde,birbakıma

talihiminbanayardımettiğinidesöyleyebilirim,çünkühiçayaksesiişitmedim.Annemhep

insanıntamanlamıylamutsuzolamayacağınısöylerdi.Gökyüzürenklenipdeyenibirgün

hücremesızdığızaman,onahakveriyordum.Çünküpekâlâdaayaksesleriişitebilirdimve

kalbimdurabilirdi.Enküçükbirpıtırtıylabilekapıyadoğruatılsamda,kulağımıtahtaya

yapıştırıpkendisoluğumuişitinceyekadar–busoluğunnekadarhırıltılıvebirköpeğin

hırlamasınaneçokbenzemekteolduğumugörüpkorkarak–delicesinebeklesemde,

sonundakalbimyinedurmuyorvebenyirmidörtsaatdahakazanmışoluyordum.

Gündüzleriisetemyizdilekçemvardı.Galibabudüşüncedeneniyişekildefaydalandım.

Bununsonuçlarınıhesaplıyorvedüşüncelerimdençokiyibirşekildeyararlanıyordum.

Daimaenkötüihtimalielealmaktaydım:Temyizdilekçemreddedilmişti.“Öyleyseöleceğim

demekki.”Budüşüncedehiçbirtereddütlütarafyoktu.Fakatherkesbilirkihayat,yaşanmak

zahmetinedeğmeyenbirşeydir.Aslındaotuzyadayetmişyaşındaölmeninönemli

olmadığınıbilmezdeğilim;çünküherikidurumdadagayetdoğalolarakbaşkaerkeklerle

başkakadınlaryineyaşayacaklarvebu,binlerceyıldevamedecektir.Sözünkısası,bundan

dahaaçıkbirşeyyoktu.Şimdiyadayirmiyılsonraolsun,ölecekolanhepbendim.Oanda

yapmaktaolduğummuhakemedebenibirparçarahatsızedenşey,yirmiyıldahayaşamak

düşüncesininiçimdeyarattığıokorkunçhamleydi.Nevarkibuhamleyiyatıştırmakiçinde,

nihayetogüngelipçattığında,düşünceleriminnelerolacağınıhayaletmektenbaşkabirşey

gelmiyorduelimden.İnsanmademkiölecektir,bununnasılveneredeolacağınınönemi

yoktur,apaçıkbirşeydirbu.Öyleyse(işingüçtarafıbu“öyleyse”niniçindekidüşüncelerigöz

ardıetmemek)öyleysetemyizdilekçeminreddedileceğinikabuletmemgerekiyordu.

Oanda,amayalnızoanda,ikinciolasılık,yanicezamınhafifletilmişolmasıihtimalini

düşünmekiçinkendikendimeizinveriyor,yanibunabirçeşithakkazanmışoluyordum.İşin

encansıkıcıtarafı,kanımınvevücudumun,gözlerimidelicebirsevinçleiğneleyenatılışını

dizginlemekzorundaoluşumdu.Buhaykırışıalçaltmaya,onaçekidüzenvermeyeçalışmam

gerekiyordu.Birinciolasılığaboyuneğerekkatlanacağımıdahaaklayakınbirhale

sokabilmekiçinikinciihtimaldedahadoğaldavranmamlazımdı.Bunubaşardığımzaman

birsaatlikbirrahatlamasürecikazanmışoluyordum.Budaazşeydeğildi.

İşte,cezaevipapazınıgörmeyibirdefadahareddedişimböylebirânarastladı.Yatağıma

uzanmıştım,yazakşamınınyaklaştığınıgökyüzündekibirçeşitsarartıdananlıyordum.

Temyizdilekçeminreddedilmişolmasıihtimalinidüşünüyorvekanımındalgalarının

benliğimdedüzenlibirşekildedolaştığınıhissediyordum.Cezaevipapazınıgörmeye

ihtiyacımyoktu.Uzunzamansonra,ilkdefaolarakMarie’yidüşündüm.Günlerdenberi

banamektupyazmamıştı.Oakşamdüşündümvekendikendime,belkidebiridam

mahkûmununmetresiolmaktanbıkmıştırartık,dedim.Sonra,belkihastalanmışveyaölmüş

olacağıdaaklımagelmişti.Olağanşeylerdibunlar.Amaşimdibirbirlerindenayrıolan

vücutlarımızdışında,bizihiçbirşeybirbirimizebağlamadığınavebirimiziötekine

hatırlatmadığınagöre,nasılbilebilirdimbunu?Zaten,oandanitibarenMarie’ninhatırası

beniilgilendirmezoldu.Ölmüşseartıkbananeydibundan.Benöldüktensonraherkesin

beniunutmasınınasıldoğalbuluyorsam,bunudaöylecedoğalbuluyordum.Onların

benimleilgilerikalmamıştıartık.Böylebirşeyidüşünmeninacıolduğunubile

söyleyemezdim.

İştetamosıradacezaevipapazıiçeriyegirdi.Onugörüncehafifbirtitremehissettim.O

dabunufarketti,korkmamamgerektiğinisöyledi.Genelliklebaşkabirsaattegeldiğini

söyledimona.Bunundostçabirziyaretolduğunu,temyizdilekçemleilgisibulunmadığını,

dilekçemhakkındahiçbirşeybilmediğinisöyledi.Yatağımınüzerineoturduvebenidegelip

yanınaoturtmayaçağırdı,kabuletmedim.Nevarkihalini,tavrınıpekyumuşak

buluyordum.

Dirseklerinidizlerininüstünekoyarakbaşınıönüneeğipellerinebakarakbirsüreöylece

oturdu.Elleriincevekaslıydı,çevikikihayvanıhatırlatıyorlardıbana.Elleriniağırağır

birbirinesürttü.Sonrabaşınıeğiktutarakokadaruzunzamanöylecekaldıki,biranonu

unutmuşolduğumgibibirduyguyabilekapıldım.

Fakatbirdenbirebaşınıkaldırıpyüzümebaktı:“Nedensiziziyaretetmemi

istemiyorsunuz?”diyesordu.“Tanrı’yainanmıyorumdaondan,”diyecevapverdim.Bundan

eminolupolmadığımıöğrenmekistedi.Bendebunun,kendikendimesormayadeğerbirşey

olmadığınısöyledim:Pekönemsizbirsorungibigörünüyorduçünkübubana.Ozaman

vücudunugeriyekaydıraraksırtınıduvaradayadı,ellerinibaldırlarınınüzerinekoydu.bana

söylemiyormuşgibibirtavırla,insanınbundaneminolduğunusandığını,amagerçekteemin

olmadığınısöyledi.Benbirşeysöylemiyordum.Yüzümebaktıve,“Nedersiniz?”diyesordu.

Bununmümkünolduğunusöyledim.Herhalükârda,benigerçektenilgilendirenşeyinne

olduğundanbelkiemindeğildimama,beniilgilendirmeyeninneolduğundanemindim.Ve

tamdaonunbanabahsettiğişey,beniilgilendirmiyordu.

Gözlerinibaşkatarafaçevirdiveduruşunudeğiştirmeden,acabaaşırıümitsizlik

yüzündenmiböylekonuştuğumusordu.Ümitsizolmadığımıizahettimona.Yalnız

korkuyordum,buiseçokdoğaldı.“ÖyleyseTanrısizeyardımeder,”dedi.“Sizin

durumunuzdaolupdabenimtanımışolduğuminsanlarınhepsi,yüzleriniO’na

çeviriyorlardı.”Bununonlarınhakkıolduğunukabulettim.Amabuaynızamanda,onların

vakitleriolduğunudagösteriyordu.Banagelince,kimsedenyardımfilanistemiyorumve

beniilgilendirmeyenbirşeyeilgiduyacakkadarvaktimyoktu.

Osıradasinirlendiğinigösterenbirelhareketiyaptı,fakatdoğrularakcüppesinin

kıvrımlarınıdüzeltti.Bunubitirince,“Dostum,”diyehitapederekbenimleböyle

konuşmasınınnedenininölümemahkûmolmamolmadığınısöyledi.Onagörehepimiz

ölümemahkûmduk.Fakatbensözünükesip,bununaynışeyolmadığınıveayrıcabunun,

hiçbirbiçimdeteselliolamayacağınısöyledim.“Kuşkusuz,”diyeonayladı;“amaşimdi

ölmezsenizdahasonraöleceksiniz.Aynımeseleozamandaortayaçıkacak.Buzorlusınavı

nasılkarşılayacaksınız?”Şimdikarşılamaktaolduğumgibikarşılayacağımcevabınıverdim.

Busözümüzerineayağakalktıvedosdoğrugözleriminiçinebaktı.Bu,benimçokiyi

bildiğimbiroyundu.EmmanuelveCéleste’lesıksıkbuoyunuoynardıkveonlargözlerini

hepbendendahaöncekırparlardı.Cezaevininpapazıdabuoyunuçokiyibiliyordu,hemen

anladımbunu:Bakışlarıtitremiyordu.Bana,“Ohalde,hiçbirümidinizyokmu?Tamamıyla

ölüpgideceğinizdüşüncesinimitaşıyorsunuz?”dediğizamansesidetitremedi.Bende,

“Evet,”dedim.

Ozaman,başınıeğdiveoturdu.Banaacıdığınısöyledi.Bununbirinsaniçindayanılmaz

birşeyolduğudüşüncesindeydi.Banagelince,yalnızcabenisıkmayabaşladığını

hissediyordum.Bendedöndüm,pencereninaltınagidipdurdum.Omzumuduvara

dayamıştım.Uzunboylukulakvermedim,amabeniyenidensorguyaçekmeyebaşladığını

işittim.Kaygılı,ısrarcıbirseslekonuşuyordu.Heyecanlıolduğunuanlayaraksöylediklerine

kulakkabarttım.

Temyizegitmeisteğiminkabuledileceğindeneminolduğunu,amayinedekurtulmam

gerekenbirgünahınağırlığınıtaşıdığımısöylüyordu.Onagöre,insanlarınadaletibirhiç,

Tanrı’nınkiiseherşeydi.Benimahkûmedenininsanlarınadaletiolduğunubelirttim.Oda

bana,bunungünahımıtemizlemediğinisöyledi.Günahınneolduğunubilmediğim

karşılığınıverdim.Banasadecesuçluolduğumsöylenmişti.Suçluydum,bedeliniödüyordum,

bendendefazlabirşeyistenemezdiartık.Osıradayineayağakalktı.Bendebuhücre

böylesinedarolduğunu,papazhareketetmek,bunuyapamayacağınıdüşündüm.Ya

oturması,yadaayağakalkmasıgerekiyordu.

Gözlerimiyeredikmiştim.Banadoğrubiradımattı,sonrasankiilerlemeyecesaret

edemiyormuşgibidurdu.Parmaklıklarınarkasındangökyüzünebakıyordu.“Yanılıyorsunuz

oğlum,”dedi,“sizdendahafazlasıdaistenebilir.Hembelkiistenecekde.”–“Ne

istenecekmiş?”–“Görmenizistenebilir.”–“Neyigörmem?”

Papazçepeçevreetrafınabakındıvebirdenbireçokbezginolduğunusezdiğimbirsesle

cevapverdi:“Bütünbutaşlardanıstırapakıyor,biliyorumbunu.Yüreğimdaralmadanhiçbir

zamanbakamadımbunlara.Amakalbiminbütüniçtenliğiyleşunudabiliyorumki,

aranızdanensefilleribile,içindeyaşadıklarıkaranlıktantanrısalbirçehreninçıktığını

gördüler.İştesizindegörmenizistenenşey,buçehredir.”

Birparçacanlanırgibioldum.Buduvarlaraaylardırbaktığımısöyledim.Dünyada

bunlardandahaiyitanıdığımnebirşeynedekimsevardı.Belkiçokzamanönce,bende

bunlardabirçehrearamıştım.Fakatbuçehredegüneşinrengi,arzununalevivardı:

Marie’ninçehresiydibu.Boşyerearamıştımonu.Şimdiyseherşeybitmişti.Mutlakolanşu

ki,terleyenbutaşlardanhiçbirşeyçıktığınıgörmemiştim.

Papazbanabirçeşitkederlebaktı.Şimdiartıksırtımıiyiceduvaradayamıştım,günışığı

alnımavuruyordu.Papazişitemediğimbirkaçsözsöyledivehızlıcabanasarılmasınaizin

veripvermeyeceğimisordu.“Hayır,”diyecevapverdim.Döndüduvaradoğruyürüdü,ellerini

yavaşyavaşduvarınüzerindengeçirdi:“Budünyayıbukadarçokmuseviyorsunuz?”diye

mırıldandı.Hiçbircevapvermedim.

Böylearkasıdönükolarakuzunzamandurdu.Onunvarlığıağrımagidiyor,benitedirgin

ediyordu.Gitmesini,beniyalnızbırakmasınısöyleyecektimki,banadoğrudönerekbirçeşit

parlayışlabirdenbirebağırdı:“Hayır,sizeinanmakistemiyorum.Zamanzamanbaşkabir

hayatıarzulamışolduğunuzaeminim.”Ona,“Tabii,”diyecevapverdim,amabununzengin

olmayı,çokhızlıyüzmeyi,yadadahabiçimlibirağzasahipolmayıarzulamaktandaha

önemliolmadığınısöyledim.Banagörebudaaynıcinstendi.Fakato,sözümükesipşuöteki

hayathakkındanedüşündüğümüsordu.Bendeona,“Öylebirhayatki,onuyaşarken,bu

hayatımıhatırlayabileyim,”diyebağırdımvehemenarkasındanda,artıkbıktım,diye

ekledim.BanahâlâTanrı’dansözetmekistiyordu,amaonadoğruilerledim,sondefaolarak

çokazvaktimkalmışolduğunuanlatmayıdenedim.BuvaktideTanrı’ylakaybetmek

istemiyordum.Kendisineniçin“pederim”değilde“mösyö”diyehitapettiğimisoraraklafı

değiştirmekistedi.Bunasinirlendimveonapederimolmadığınısöyledim:“Ötekilerden

yanasınız.”

Eliniomzumakoyarak,“Hayıroğlum,”dedi,“bensizdenyanayım.Amasizbunu

bilemezsiniz,körbirkalbesahipsinizçünkü.Siziniçinduaedeceğim.”

Ozaman,nedenbilmem,içimdebirşeydelinir,yırtılırgibioldu.Avazımçıktığıkadar

bağırmayabaşladım,onaküfürettim,duafilanetmemesinisöyledim.Cüppesininyakasını

sımsıkıkavramıştım.Yüreğiminiçindenevarsahepsinisevinçveöfkepatlamalarıylakarışık

birhaldeonunyüzünehaykırıyordum.Kendindennekadardaemingörünüyordu,değilmi?

Halbukionunbugüvenliedalarınınbirkadınsaçıkadarbiledeğeriyoktu.Yaşadığınabile

emindeğildi,birölügibiyaşıyorduçünkü.Benseellerimboşgibiduruyordumama

kendimdende,herşeydendeemindim,ondandahaemindim,hayatımdanda,gelmeküzere

olanşuölümdendeemindim.Evet,bundanbaşkaşeyimyoktu.Amahiçdeğilse,bugerçek

beninasılkavramışsabendeonuöylecekavramışbulunuyordum.Öncedendehaklıydım,

şimdidehaklıydım,hephaklıolacaktım.Şimdiyekadarbuşekildeyaşamıştım.Şimdiden

sonradabuşekildeyaşayabilirdim.Şunuyapmış,bunuyapmamıştım.Filanşeyi

yapmamıştım,amafalanşeyideyapmıştım.Dahaneolmakihtimalivardı?Hayatım

boyuncabudakikayıvecezayaçarptırılacağımbuşafaksaatinibeklemiştimsanki.Hiçbir

şeyin,amahiçbirşeyinönemiyoktuvebenbununniçinböyleolduğunubiliyordum.Oda

bununsebebinibilmekteydi.Geçirmişolduğumbusaçma,boşhayatboyuncageleceğimin

derinliklerindenvehenüzgelmemişyıllarınarasındankaranlıkbirsolukbanadoğru

yükseliyor;busoluk,geçtiğiyerde,yaşadığımyollardandahagerçekolmayanogelecekyıllar

içinvaatedilenbütünşeyleriaynıhizayagetiriyordu.Başkalarınınölümünün,birannenin

sevgisinin,onunTanrısı’nın,seçilenyaşamların,kaderlerinneönemivardıbenimiçin,değil

mikibenide,onungibibenimkardeşimolduklarınısöyleyenmilyarlarcaimtiyazlıyıdabir

tekkaderseçecekti.Anlıyormuydubunu,anlayabiliyormuyduacaba?Herkesimtiyazlıydı.

Budünyadaimtiyazlılardanbaşkakimseyoktu.Ötekileridegününbirindemahkûm

edeceklerdi.Eğer,adamöldürmeklesuçlanıpdaannesinincenazesindeağlamadığıiçinidam

edilirse,neçıkardıbundan?Salamano’nunköpeğidekarısıkadarkıymetliydi.Otomatkılıklı

ufaktefekkadındaMasson’unevlenmişolduğuParislikadınkadar,yahutbenimkendisiyle

evlenmemiisteyenMariekadarsuçluydu.Raymond’un,ondandahaiyibirinsanolan

Célestekadarbenimlearkadaşolmasınınneönemivardı?Marie’ninbugündudaklarını

başkabirMeursault’yavermesininönemineydi?Bumahkûmu,benimgeleceğimianlıyor

muydu?..BütünbunlarıPapaz’ınyüzünehaykırırkenboğuluyordum.FakatPapaz’ıelimden

kurtarmışlardıbile,gardiyanlarbenitehditediyorlardı.FakatPapazonlarıyatıştırdıvebiran

sessizceyüzümebaktı.Gözleriyaşladolmuştu.Arkasınıdöndü,çıkıpgitti.

Ogidincebendeeskisigibisakinleştim.Bitkinbirhaldeydim,kendimiyatağımınüstüne

attım.Uyuduğumusanıyorum,çünküyüzümdeyıldızlarlauyandım.Kırlardangelensesler

banakadaryükseliyordu.Gecenin,toprağınvetuzunkokusuşakaklarımıserinletiyordu.Bu

uykuyadalmışyazgecesininharikuladehuzuru,birmedcezirdalgasıgibibütünbenliğime

dolmaktaydı.Oandavegeceninsonaereceğiosaatte,düdükleröttü.Bunlarbenimartıkhiç

aldırmadığımbaşkabirdünyayadoğruyolaçıkıldığınıhaberveriyorlardı.Çokuzun

zamandanberiilkkezannemidüşündüm.Birömrünsonundaniçinyenibaştan

“nişanlandığını”,niçinyenidenbaşlamaoyununuoynadığınıanlargibioldum.Orada,

hayatlarınsönmekteolduğuobakımevininetrafındadaakşam,hüzünlübirhuzurânı

gibiydi.Ölümeokadaryakınkenannem,oradakendiniherşeydenazadeveherşeyiyeniden

yaşamayahazırhissetmişolmalıydı.Hiçkimseninonunarkasındanağlamayahakkıyoktu.

Vebende,kendimiherşeyiyenidenyaşamayahazırhissettim.Sankibubüyüköfke

içimdekikötülüklerisöküpatmış,ümitleriboşaltmışgibi,birtakımişaretlerveyıldızlarla

dolubugeceninkarşısında,içimiilkdefaolarakdünyanıntatlıkayıtsızlığınaaçıyordum.

Onunbanabukadarbenzediğini,adetabirkardeşgibiolduğunuhissedince,eskidenmutlu

olduğumu,hattaşimdidemutluolmayadevamettiğimianladım.Herşeyintamamolması

vekendimidahaazyalnızhissedebilmemiçin,idamgünümdeçokseyircibulunmasındanve

bunlarınbenihınçdoluhaykırışlarlakarşılamalarındanbaşkaisteyecekbirşeyim

kalmamıştı.